NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

25 năm khám phá dấu vết DNA

Ngày hôm nay, 10/9/2009, đánh dấu 25 năm ngày Giáo sư Alec Jeffreys khám phá ra dấu vết DNA. Claire Marshall tới phòng thí nghiệm của ông để nói chuyện về khám phá này.

Giáo sư Alec Jeffreys, nay được Nữ hoàng Anh phong tước và được gọi là Sir Alec Jeffreys, vẫn làm việc trong cùng phòng thí nghiệm ở Đại học Leicester, nơi cách đây một phần tư thế kỷ ông đã, tình cờ, khám phá ra vân tay gien.

Giây phút ''eureka'' của ông đến vào buổi sáng ngày thứ Hai, 10/9/1984 khi ông kéo một phim X quang ra khỏi thùng rửa trong phòng thí nghiệm.

Ông nhìn thấy những chất liệu gien khác nhau của ba người có liên quan, một kỹ thuật gia, một người mẹ và một người cha.

''Trong vài giây,'' Giáo sư Jeffreys nói, ''điều rõ ràng là tôi đã phát hiện ra một phương pháp dựa vào DNA không chỉ để nhận dạng sinh học mà còn biết được mối quan hệ trong gia đình. Đó thực sự là một khoảnh khắc lạ thường''.

Kỹ thuật mới này đã thu hút sự quan tâm của dư luận khi nó giúp giải quyết một vụ khó khăn liên quan tới di trú và sau đó là một vụ án giết người.

Kết quả ngạc nhiên

Cảnh sát Leicestershire đã nhờ Giáo sư Jeffreys giúp tìm lời giải cho một vụ sát hại hai nạn nhân.

Hồi năm 1986, cô Dawn Ashworth, 15 tuổi, đã bị hãm hiếp và giết một cách tàn bạo tại làng Enderby.

Ba năm trước đó, cô Linda Mann cũng 15 tuổi, bị giết ở làng bên.

Thanh niên địa phương mang tên Richard Buckland đã thú nhận giết cô Dawn nhưng không có bằng chứng và cảnh sát cũng không chứng minh được anh là thủ phạm.

Trong lúc tuyệt vọng, họ tìm tới Sir Jeffreys.

''Tôi nhận lời với sự lo lắng đáng kể,'' Giáo sư Jeffreys nói.

Ông nói ông đã ''lạnh gáy'' khi nhận những ''mẫu riêng tư'' của các nạn nhân.

Giáo sư Jeffreys lấy mẫu máu của ông Buckland để so sánh với những mẫu này.

Kết quả đã gây ngạc nhiên.

''Chúng tôi tiến hành phân tích mà không hề mong rằng sẽ đạt kết quả gì. Nhưng tôi đã sửng sốt khi nhận được những bằng chứng rõ ràng rằng nghi phạm đã thú nhận giết người không phải là người có tội.'

Phân tích cho thấy cả hai cô gái đã cùng bị một người giết hại, nhưng người đó không phải là Richard Buckland.

Ông Buckland đã trở thành người đầu tiên được minh oan nhờ vào dấu vết DNA.

Cải thiện

Cảnh sát nhận ra rằng để tìm ra kẻ giết người họ cần phải quét bằng lưới to hơn và trong đợt thử nghiệm làm thay đổi khoa học giảo nghiệm họ đã lấy mẫu máu và nước bọt của 5000 người đàn ông.

Trong vòng một năm, cho dù đã cố gắng để trốn không bị lấy mẫu DNA, chủ tiệm bánh địa phương Colin Pitchfork đã trở thành người đầu tiên bị kết tội giết người căn cứ vào DNA và bị kết án chung thân.

Tuy nhiên Giáo sư Jeffreys nói để có được mã DNA người ta cần tới một mẫu DNA đủ lớn và trong nhiều trường hợp người ta biết có DNA ở đó nhưng công nghệ chưa đủ phát triển để lấy mẫu và phân tích.

Kỹ thuật nhận dạng DNA đã được cải thiện dần và tới cuối những năm 1980 các khoa học gia đã có thể xây dựng nhận dạng từ lượng DNA rất nhỏ.

Lợi và hại

Ngày nay lấy mẫu DNA trở thành thông lệ trong hầu hết các vụ điều tra hình sự tại Anh.

Các mẫu được phân tích và lưu trữ bởi Cơ quan Khoa học Giảo nghiệm và hiện có nhận dạng DNA của hơn năm triệu người.

Hồi tháng 12 năm ngoái Tòa Châu Âu đã phán rằng việc lưu giữ DNA này là trái phép nhưng chính phủ vẫn chưa đổi luật.

Giáo sư Jeffreys nói đây là điều không chấp nhận được:

''Quan điểm của tôi rất đơn giản... người vô tội không phải xuất hiện trong cơ sở dữ liệu. Coi họ là tội phạm tương lai không phải là phản ứng thích hợp trong cuộc chiến chống tội phạm.''

Giáo sư nói điều này đặt ra câu hỏi về một loạt các vấn đề trong đó có phân biệt đối xử và xâm phạm quyền riêng tư.

Nhưng ông cũng nói dấu vết DNA đã giúp bắt được một số lượng lớn tội phạm, minh oan cho người vô tội, có những người bị tù oan tới 30 năm và giúp các gia đình người nhập cư đoàn tụ.

''Tôi cho rằng cái lợi lớn hơn cái hại rất nhiều lần.''

Anh giới hạn thời gian lưu giữ ADN

Hồ sơ ADN của khoảng 850 ngàn người vô tội được lưu giữ trong số 4,5 triệu hồ sơ trong một hệ thống trữ liệu chính thức của Anh sẽ được xóa đi, sau khi có quyết định của một tòa án châu Âu.

Nhưng chi tiết của những người đã được chứng minh vô tội, hoặc chưa bao giờ bị kết tội, sẽ vẫn được lưu giữ 6 năm, hoặc 12 năm trong trường hợp vi phạm các tội nghiêm trọng về bạo động hoặc tình dục.

Các tổ chức nhân quyền cho biết kế hoạch này là một sự xúc phạm tới quyết định của tòa châu Âu rằng hệ thống trữ liệu tại Anh Quốc, trừ Scotland, là bất hợp pháp.

Các bộ trưởng thì lập luận rằng việc bỏ bớt các trữ liệu là đúng mức nhưng cũng nói là con số các vụ phạm tội được giải quyết sẽ ít đi.

Hồi năm ngoái Tòa nhân quyền châu Âu ra quyết định là hệ thống trữ liệu tại xứ Anh, xứ Wales và Bắc Ai Len là bất hợp pháp.

Tòa Nhân quyền châu Âu nói những quy định rằng cảnh sát lưu giữ vĩnh viễn các hồ sơ gien của tất cả những người bị bắt vì một hành vi tội phạm được ghi nhận như vậy là phân biệt đối xử.

Những quy định đó không phân biệt giữa các tội phạm và những người chưa bao giờ bị kết tội hoặc không phân biệt mức độ nghiêm trọng của các hành vi phạm tội, theo quyết định của Tòa.

Chính sách này đã dẫn tới các cuộc phản đối của cá nhân, các nhóm đấu tranh vì tự do dân sự và các đảng đối lập rằng sự tách biệt giữa những người có tội và vô tội đã bị xóa mờ.

Những người ủng hộ chính sách này thì nói rằng hệ thống trữ liệu này đóng một vai trò quan trọng trong việc giải quyết được một số vụ án "bị lãng quên" mà những người phạm tội nghiêm trọng đã bị bắt sẵn rồi, hoặc những người vô tội được minh oan, nhiều năm sau khi có điều tra chính thức.

Bảo vệ công chúng

Công bố tham vấn của mình về cách thức thực thi quyết định này của Tòa nhân quyền châu Âu, Bộ Nội vụ Anh cho biết đề nghị của họ bao gồm :

- Hủy toàn bộ mẫu ADN gốc ngay sau khi được chuyển vào hồ sơ trữ liệu kỹ thuật số .

- Tự động xóa hồ sơ này sau 12 năm với những người bị bắt nhưng không bị kết án các tội nghiêm trọng về bạo động và tình dục.

- Tự động xóa hồ sơ sau 6 năm với các trường hợp bị bắt nhưng không bị kết án các tội khác.

- Giữ vĩnh viễn các hồ sơ ADN và vân tay bất cứ ai đã từng bị kết án.

- Đưa ra khỏi hệ thống lưu trữ hồ sơ các tội phạm thanh niên bị bắt nhưng không bị kết án, hoặc bị kết án vì những tội nhẹ, khi các thanh niên này bước sang tuổi 18. Trong khi tất cả hồ sơ ADN của mọi trẻ em dưới 10 tuổi đã được xóa đi rồi, hệ thống trữ liệu này sẽ được mở rộng để có thêm 30 ngàn trường hợp phạm tội nghiêm trọng, những người đã từng bị kết án trước khi hệ thống trữ liệu này được lập ra.

Các viên chức ước tính là những thay đổi này có thể ảnh hưởng tới 850 ngàn trong số 4,5 triệu hồ sơ được lưu trong hệ thống trữ liệu này và có thể phải mất hai năm mới rà soát hết các trường hợp đó.

Tại Scotland, các hồ sơ chỉ có thể được lưu giữ quá ba năm nếu cảnh sát có giấy phép của tòa, một cơ chế được Tòa châu Âu coi là "công bằng và hợp lý".