NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

" Asean đoàn kết " trong tranh chấp Biển Đông

Tổng thống Philippines tuyên bố Asean sẽ hợp thành một khối nếu Trung Quốc sử dụng sức mạnh trong tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông.

Ông Benigno Aquino III đã có phát biểu về chủ đề Biển Đông một ngày trước cuộc gặp giữa lãnh đạo các nước Asean và Tổng thống Mỹ Barack Obama để bàn về tranh chấp lãnh thổ trong khu vực.

Tuy nhiên, ông nói tới nay Trung Quốc chưa "ép buộc chúng tôi".

Ông tổng thống nói bên lề cuộc họp Đại hội đồng LHQ tại New York: "Nếu điều đó xảy ra thì tôi nghĩ Asean đã cho thấy chúng tôi sẽ đoàn kết thành một khối".

Ông Aquino nói thêm: "Hy vọng chúng tôi sẽ không phải nghe cụm từ 'Biển Nam Trung Hoa' với hàm ý đó là biển của Trung Quốc".

Tân tổng thống Philippines cũng ca ngợi nỗ lực tăng cường hiện diện trong khu vực Đông Nam Á của chính quyền Obama, nhất là trong lĩnh vực quân sự.

Sau cuộc gặp thứ Sáu này, ông Obama và lãnh đạo Asean dự tính sẽ đưa ra thông cáo chung kêu gọi giải quyết tranh chấp tại Biển Đông một cách hòa bình và không sử dụng vũ lực.

Trung Quốc đã tỏ ra tức giận sau khi Ngoại trưởng Hoa Kỳ Hillary Clinton phát biểu ở Hà Nội rằng giải quyết hòa bình tranh chấp Biển Đông là "quan tâm quốc gia" của Mỹ.

Bắc Kinh nói Washington đang can thiệp vào chuyện nội bộ của châu Á.

Mỹ tỏ ra quan ngại về tự do lưu thông hàng hải tại Biển đông, trong khi Trung Quốc cho rằng đây chỉ là cái cớ để Hoa Kỳ quay trở lại khu vực.

Cho tới cuối ngày thứ Năm, người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ P.J. Crowley vẫn khẳng định rằng Mỹ ủng hộ "nguyên tắc tự do lưu thông trong khu vực".

Không nhượng bộ

Trong khi đó, Thủ tướng Ôn Gia Bảo tuyên bố tại Liên Hiệp Quốc rằng Trung Quốc không đe dọa nước khác nhưng "sẽ không bao giờ nhượng bộ trong tranh chấp về các chủ đề có tính quan tâm quốc gia".

Ông Ôn Gia Bảo nói: "Trung Quốc quý trọng tình hữu nghị và luôn trung thành với các nguyên tắc của mình".

"Trung Quốc luôn luôn đề cao các mối quan tâm quốc gia. Khi nói tới chủ quyền, đoàn kết dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ, Trung Quốc sẽ không lùi bước hay nhân nhượng."

Tuy nhiên ông thủ tướng nói Bắc Kinh không muốn đối đầu.

"Thế giới trong thế kỷ 21 không mấy yên tĩnh, nhưng thời nay không ai còn có thể đơn độc giải quyết các vấn đề bằng vũ lực nữa."

Bài phát biểu của ông Ôn Gia Bảo được nói là nhằm giải thích cho cộng đồng thế giới hiểu về "một nước Trung Quốc thực sự".

"Trung Quốc muốn phát triển một cách hòa bình. Sự phát triển của Trung Quốc không làm hại ai và không đe dọa ai."

"Có những cường quốc khi lớn mạnh thì bá quyền nước lớn. Trung Quốc sẽ không bao giờ theo chân họ."

Ông thủ tướng không nhắc gì đến các căng thẳng mới đây với Nhật Bản tại Đông Hải, cũng như tình hình căng thẳng gia tăng tại Biển Đông, nơi Trung Quốc đang tranh chấp chủ quyền với Việt Nam và một số nước Đông Nam Á khác.

Ông Ôn Gia Bảo nói Trung Quốc "tự hào về tăng trưởng kinh tế trong ba thập niên qua" và rằng hệ thống chính trị và kinh tế của nước này đang cần đổi mới.

Ông nói: "Trung Quốc sẽ còn cởi mở hơn với thế giới trong những năm tới".

"Hợp tác các bên cùng có lợi là chính sách lâu dài của Trung Quốc."

Asean thay đổi thái độ trước Bắc Kinh

Tờ South China Morning Post hôm 06/08/2010 đăng tải bài viết của ký giả Greg Torode của tờ này, bình luận về chuyển hướng trong quan hệ giữa Asean và Trung Quốc xung quanh vấn đề Biển Đông.

Bài viết với tựa đề "ASEAN đột ngột quyết tâm chống Bắc Kinh" mở đầu bằng bình luận rằng Asean " đột nhiên có động thái gây phức tạp cho chính sách ở khu vực này của Trung Quốc trong những tháng tới".

Tác giả Torode nhận xét các cuộc họp gần đây nhất của khối Asean tại Hà Nội đang báo hiệu một loạt thay đổi về mặt chiến lược diễn ra đối với Bắc Kinh.

Theo đó, dường như có sự thống nhất hành động khi mà Hoa Kỳ tại diễn đàn ở khu vực hồi tháng Bảy lên tiếng cứng rắn về quyền lợi, quan tâm và nguyên tắc của mình ở Biển Đông, trong khi các nước ASEAN có vẻ đã tìm ra được những cách thức mới để ứng phó với Trung Quốc.

Những nỗ lực kín đáo lâu nay của TQ nhằm giữ cho chủ đề Biển Đông không được đưa vào chương trình nghị sự có thể sẽ trở nên vô vọng.

Greg Torode

"Không ai tiên đoán được các cuộc họp lần này lại quan trọng như thế nào với việc xác lập lại tầm nhìn ở khu vực," một nhà cựu ngoại giao Asean được tác giả bài báo, trích thuật nói.

"Mọi người đang chờ xem Trung Quốc sẽ đáp trả ra sao sau khi 'tiêu hóa' xong những gì đã xảy ra và ít nhất trong vài tháng nữa câu chuyện sẽ rất thú vị," vẫn theo nhận định của nhà ngoại giao trong bài báo.

Tờ nhật báo bằng tiếng Anh này nhắc lại việc nhiều thành viên khối Asean có mặt trong số 12 quốc gia, dẫn đầu là Hoa Kỳ, đã bày tỏ lo ngại về tình hình căng thẳng ở Biển Đông ngay tại Diễn đàn khu vực ASEAN gồm 27 thành viên, diễn đàn chính thức duy nhất về an ninh ở Đông Á.

Tác giả nhận xét việc Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Dương Khiết Trì bực tức, phản ánh một sự chuyển biến mạnh mẽ và sự khác biệt giữa các hội nghị lần này với những cuộc họp trước trong những năm gần đây.

Trước đây, người ta từng chứng kiến "áp lực hậu trường của Bắc Kinh" nhằm ngăn cản các quốc gia thành viên Asean thiết lập thảo luận quan trọng chính thức về tranh chấp Biển Đông.

Bắc Kinh, như nhiều nhân vật nội bộ trong khối Asean cho biết, đã thành công trong phương pháp 'chia để trị', khi thắt chặt các mối quan hệ riêng rẽ với từng nước và rồi "hạn chế mong muốn hành động thống nhất với tư cách một khối" của họ trong đàm phán với cường quốc trên Biển Đông này.

Cảnh báo

Bài báo trên South China Morning Post còn lưu ý chi tiết Tổng thống Barack Obama sẽ chủ trì cuộc gặp với mười đối tác ASEAN và đưa nội dung này vào lịch trình mới được sửa đổi tại thượng đỉnh Hoa Kỳ - ASEAN sắp diễn ra vào tháng tới.

Khi đó vào tháng 10, các Bộ trưởng quốc phòng của tám cường quốc khu vực, bao gồm Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản, sẽ nhóm tại Hà Nội, theo sáng kiến của Việt Nam, để gặp gỡ các đối tác ASEAN của họ trong cuộc họp diễn ra lần đầu tiên thuộc loại hình này.

"Những nỗ lực kín đáo lâu nay của Trung Quốc nhằm giữ cho chủ đề Biển Đông không được đưa vào chương trình nghị sự, như vậy có thể sẽ trở nên vô vọng," bài viết nhận định.

Ngoại trưởng Hillary Clinton tại Diễn đàn Asean vừa qua ở Hà Nội cũng đưa ra cảnh báo gián tiếp nhắm vào Trung Quốc, theo đó bà cho biết, Hoa Kỳ nhìn nhận việc giải quyết một cách hòa bình các tranh chấp ở Biển Đông là một "mối quan tâm quốc gia" của cường quốc này.

Vẫn theo bà ngoại trưởng, Washington sẽ dành chỗ cho một "ưu tiên ngoại giao" tạo ra những nỗ lực nhằm biến thỏa thuận không ràng buộc giữa Trung Quốc và Asean về Biển Đông thành một "thực thể có ý nghĩa hơn".

Bài viết còn ghi nhận hai bước đi của Washington, trong đó, Hoa Kỳ một mặt đạt được sự đồng thuận của Asean qua các cuộc họp gần đây, để cùng với Nga, đưa hội nghị thượng đỉnh thường niên Đông Á của khối này thành một diễn đàn rộng lớn hơn với sự có mặt của cả Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc bên cạnh Trung Quốc.

Mặt khác, như ở Hà Nội, Hoa Kỳ đề xuất mở rộng hợp tác với các thành viên Asean ở hạ vùng sông Mekong và sẽ cử ra một đặc sứ làm việc với nhóm này nhằm ký các thỏa thuận hợp tác chính thức, đồng thời thử mời Miến Điện, nước độc tài quân sự, tham dự một khuôn khổ mới, nhằm mở rộng chính sách ngoại giao Hoa Kỳ - ASEAN.

Trong thời gian nắm cương vị lãnh đạo khối, Hà Nội đã tạo ra những nước đi mở rộng hơn trong những tháng gần đây.

Ngoài ra, Nhật Bản, vẫn theo quan sát của bài báo, đang "lặng lẽ hun đúc sâu sắc mối quan hệ ngoại giao lâu năm nay của mình với Asean" trong cường quốc kinh tế Đông Bắc Á này cũng "gia tăng các quan ngại về tình hình Biển Đông".

Cây viết thời sự bình luận thêm về các động thái của Việt Nam đối ngoại với Bắc Kinh, thông qua các diễn đàn khu vực và các tiếp xúc song phương, đa phương với các cường quốc khác.

"Hà Nội đã và đang nhanh chóng thắt chặt các mối quan hệ với Washington và các cường quốc khác trong khu vực, kể cả Ấn Độ và Nga, trong khi cho thấy một năng lực mới về lãnh đạo ở khu vực mà chỉ một vài năm trước đây không ai có thể tưởng tượng được."

Theo Torode, Việt Nam "hiện đang được xem như một thành lũy đương đầu lại Trung Quốc" trong khối Asean, kèm theo đó là việc nước này 'hơn bất cứ quốc gia nào khác trong khu vực, cảm thấy chủ quyền lãnh thổ đang bị đặt dưới sự đe dọa khi đồng thời cố gắng chống lại sự hiện diện ngày một gia tăng của hải quân Trung Quốc".

Nghi ngại

Bài báo cũng nhắc tới nguyên nhân khác làm Hà Nội lo ngại trước Bắc Kinh, mà nổi lên là việc nước láng giềng to lớn này được cho là "bắt giữ hàng trăm ngư phủ của Việt Nam" và "có nhiều động thái phản đối nhằm ngăn cản, hoặc gây sức ép" để các hãng dầu quốc tế phải cắt đứt các thỏa thuận hợp tác tìm kiếm dầu mỏ với Hà Nội.

"Trong thời gian nắm cương vị lãnh đạo nhóm theo nhiệm kỳ luân phiên..., Hà Nội đã có những nước đi mở rộng hơn trong những tháng gần đây."

Khép lại bài viết, tác giả nhận định :"Không bao lâu chức chủ tịch Asean sẽ được chuyển sang cho Indonesia - quốc gia lớn nhất ở Đông Nam Á, vốn đang thắt chặt ngày một mạnh mẽ hơn quan hệ với Hoa Kỳ."

Mặc dù những lời lẽ ngoại giao trong những năm qua, Trung Quốc hiện đang đối diện một mối quan hệ láng giềng hoàn toàn khác.

"Và mặc dù sức ép ngầm của Bắc Kinh, trong khi không là một bên tuyên bố chủ quyền ở Biển Nam Trung Hoa, Indonesia luôn tỏ ra tích cực trong việc hỗ trợ các cuộc thảo luận ở khu vực."

"Tuy nhiên, các quan chức của nước này cũng đang lên tiếng gia tăng nghi ngờ về sự tăng trưởng của Trung Quốc và lo lắng về sự hiện diện sâu của hải quân Trung Quốc ở Biển Đông."

Bài viết kết luận với nhận định xung quanh việc tháng trước Indonesia đã bày tỏ quan ngoại trước Liên Hiệp Quốc về các tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc, liên quan tới nhiều nước trong khối Asean:

"Đây là một điều nhắc nhở rằng, mặc dù luôn có những lời lẽ mang tính ngoại giao trong những năm qua, Trung Quốc hiện đang đối diện với một mối quan hệ láng giềng hoàn toàn khác," bài báo của South China Morning Post viết.

Cách thức Cam Bốt thao túng Hội nghị ASEAN bị tiết lộ

Gần một tuần lễ sau khi Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN tại Phnom Penh không ra được bản Thông cáo chung, hãng tin Anh Reuters ngày 17/07/2012 đã thu thập lời chứng của nhiều nhà ngoại giao hiện diện tại các cuộc họp, để mô tả các cuộc tranh cãi chung quanh vấn đề Biển Đông.

Cảm nhận của các phóng viên Reuters là nhiều người không che giấu thái độ bất bình với cách hành xử của nước chủ nhà Cam Bốt, Chủ tịch luân phiên của ASEAN, bị tình nghi là đã dùng mọi cách để áp đặt quan điểm của đồng minh Trung Quốc.

Micro của Ngoại trưởng Philippines bị tắt

Sự cố đầu tiên được Reuters ghi nhận liên quan đến Ngoại trưởng Philippines Albert del Rosario. Sáng thứ Năm 12/07/2012, khi ông bắt đầu nói đến vấn đề nhạy cảm là hồ sơ Biển Đông trong một cuộc họp, bất chấp sự phản đối của Cam Bốt, đột nhiên micro của ông bị tắt.

Phía chủ nhà Cam Bốt khẳng định đó chỉ là một sự cố kỹ thuật, tuy nhiên một số nhà ngoại giao đã ám chỉ rằng sự cố đó phản ánh một thực tế thâm hiểm hơn, nằm trong một loạt các nỗ lực của Cam Bốt, đồng minh của Trung Quốc, nhằm loại bỏ đề tài Biển Đông ra khỏi chương trình nghị sự.

Sự kiện đó cũng như nhiều sự kiện khác, được các nhà ngoại giao trực tiếp tham gia các cuộc họp và xin giấu tên kể lại cho Reuters, đã nêu bật tình trạng phân cực sâu đậm trong nội bộ khối Đông Nam Á dưới tác động của ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực.

Tổng thư ký ASEAN bị ngắt lời

Theo các nhà ngoại giao, Cam Bốt luôn luôn tìm cách đánh bật mọi nỗ lực đề cập đến vấn đề tranh chấp trên biển, cả trong các cuộc họp của ASEAN lẫn tại Diễn đàn An ninh Khu vực ASEAN (ARF) với sự tham gia của Nhật Bản, Hoa Kỳ và nhiều nước khác.

Một ví dụ cụ thể được nhiều nhà ngoại giao Đông Nam Á xác nhận là Tổng thư ký ASEAN, Surin Pitsuwan chẳng hạn, đã bị Ngoại trưởng Cam Bốt Hor Nam Hong ngắt lời khi ông tìm cách đề cập đến vấn đề Biển Đông.

Ngoài việc ngăn chặn không cho ai đề cập đến Biển Đông, Cam Bốt còn bị cho là đã lạm dụng quyền chủ tịch để bác bỏ việc công bố bản Thông cáo chung có nhắc đến tranh chấp Biển Đông.

Reuters kể lại : Hôm thứ Sáu 13/07/2012 là ngày cuối cùng của Hội nghị, vào hôm ấy các nhà ngoại giao đã phải rốt ráo làm việc để tránh cho cả khối bị bẽ mặt và thống nhất được trên một bản Tuyên bố chung vào giờ chót.

Có đến 18 dự thảo nhưng tất cả đều bị bác

Indonesia là nước có dấu hiệu hăng hái nhất. Theo một nhà ngoại giao ASEAN, thậm chí Ngoại trưởng Indonesia là ông Marty Natalegawa còn gọi đồng nhiệm Singapore, khi ấy đang ở sân bay, là phải quay trở lại để góp phần thảo ra bản Thông cáo chung.

Theo nhà ngoại giao kể trên, ông Natalegawa đã phải thảo ra đến 18 bản khác nhau để điều hòa quan điểm giữa Cam Bốt, và hai nước tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc là Philippines và Việt Nam.

Thế nhưng các cố gắng đó rốt cuộc đã trở thành vô ích do thái độ khăng khăng của Cam Bốt, nhất quyết không chấp nhận bất kỳ ghi chú nào liên quan đến bãi cạn Scarborough – nơi diễn ra cuộc đối đầu giữa Trung Quốc và Philippines – ngay cả khi Manila đã nhượng bộ và chấp thuận đề nghị của Indonesia chọn từ ngữ chung chung là “bãi cạn bị ảnh hưởng ( affected shoal )”.

Đối với nhà ngoại giao đã kể lại sự cố trên, Cam Bốt là nước phải chịu trách nhiệm về việc Hội nghi ASEAN không có được thông cáo chung: “Lẽ ra chủ nhà phải đóng một vai trò tốt hơn, nhưng họ đã không làm như thế”.

Một nhà ngoại giao : Trung Quốc đã mua được lòng trung thành của Cam Bốt

Một nhà ngoại giao đã mô tả Cam Bốt, nước hiện giữ chức chủ tịch luân phiên ASEAN trong năm nay, là “chủ tịch tồi tệ nhất”, và cho biết là Trung Quốc đã thành công trong việc mua lòng trung thành của Cam Bốt và một số nước khác bằng sự hào phóng về mặt kinh tế.

Theo Reuters, diễn biến tại hội nghị ASEAN đã phá vỡ những nỗ lực nhằm xây dựng các “quy tắc ứng xử” trên biển trong năm nay giữa ASEAN và Trung Quốc, làm tăng nguy cơ là các sự cố ngày càng nhiều giữa hải quân các nước trên vùng biển dồi dào dầu khí bùng lên thành xung đột.

Sự cố đó cũng nêu bật những thách thức lớn đang chờ đợi Hoa Kỳ vào lúc nước này chuyển trọng tâm chú ý về quân sự và kinh tế qua châu Á nhằm đối phó với đà vươn lên của Trung Quốc. Biển Đông đã trở thành ngòi nổ quân sự tiềm tàng mạnh nhất châu Á do việc các đòi hỏi chủ quyền của Bắc Kinh đang đẩy Trung Quốc vào thế chống lại Việt Nam và Philippines trong cuộc đua nhằm khai thác lượng dầu khí có thể rất lớn dưới đáy biển.

Trọng Nghĩa