NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Việt Nam cần có những bước đi của riêng mình - TS Nguyễn Trọng Bình , Kiều bào Mỹ

Những quốc gia nào gia nhập "sân chơi" WTO sau thường gặp những điều kiện đàm phán gay go hơn và mất nhiều cơ hội khai thác thị trường của các quốc gia đã gia nhập WTO; vì hàng rào thuế quan và không có thế để bảo vệ thương phẩm của mình cạnh tranh công bằng với các thương phẩm khác… "Sân chơi" WTO đã mở ra nhưng Việt Nam sẽ bước đi như thế nào trong sân chơi "lắm thầy nhiều ma" này?

Gia nhập WTO trễ là mất thêm cơ hội

Trong nền kinh tế thế giới ngày nay, tăng trưởng thương mại là động lực làm tăng trưởng kinh tế toàn cầu, từ những giao dịch nước này với nước khác sẽ tạo ra những thặng dư về giá trị hàng hóa. Nguồn giá trị thặng dư này sẽ được phân chia như thế nào giữa các quốc gia cho công bằng. Qua các cuộc thương thảo và các hiệp định thương mại, các đoàn đại diện của quốc gia, VN đều cố gắng bảo vệ tối đa những lợi ích của quốc gia mình. Thường các quốc gia có ưu thế về công nghệ tiên tiến và nguồn vốn thường lấn át các quốc gia yếu thế hơn, vì vậy để đạt được sự đồng thuận của hai bên ở kết quả hai bên cùng có lợi (win-win) thường là con đường quanh co khúc khủyu và nhiều khi rất mất thời gian thảo luận.

Qua thông tin báo chí cho thấy VN đã thể hiện quyết tâm, chuẩn bị để gia nhập WTO và đã đạt được sự thỏa thuận qua những thương thảo với các quốc gia bạn trong WTO. Đối với các quốc gia đang phát triển, trong thảo luận, hai lĩnh vực được coi là quan trọng mang tầm chiến lược là lĩnh vực đầu tư từ của nước ngoài và lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Làm sao có thể có những hợp đồng đầu tư vào những ngành công nghiệp chủ yếu cho cái khung kinh tế để phát triển. Về các mặt đầu tư sản xuất, làm sao để đầu tư nước ngoài không thuần túy vào khai thác thị trường trong nước mà cần đạt thỏa thuận 50% hàng sản xuất phải dùng cho xuất khẩu để tăng thu nhập ngoại hối cho quốc gia ?

Các khâu hợp đồng, làm sao nhất quán với hợp đồng đã ký, từ trung ương đến địa phương để không bị xảy ra những vụ thua kiện quốc tế mà quốc gia phải bồi thường thiệt hại cho những công ty đầu tư nước ngoài ?

Lĩnh vực sở hữu trí tuệ, làm sao giữ đúng luật mà phần lớn giá trị gia tăng trong nước không bị chảy đi mất do việc khai thác sản xuất đã vi phạm tác quyền sở hữu trí tuệ ?

Để tránh thiệt hại trong thương thảo còn lại, các cuộc đàm phán chỉ có mốc thời gian dự định nhưng ít khi có mốc thời gian cố định. Do đó thời điểm gia nhập là lúc mà các quốc gia liên hệ qua thảo luận đã thỏa thuận được các tiêu chuẩn phát triển kinh tế của quốc gia mình.

Sau khi gia nhập WTO, đối với trong nước, tôi nghĩ việc mau chóng đào tạo đội ngũ chuyên gia kinh tế thị trường để cải thiện hơn nữa hệ thống ngân hàng, nâng cao sức cạnh tranh của quốc gia và mau chóng hội nhập thị trường chứng khoán là những việc cần thiết cần làm ngay.

Các doanh nghiệp sản xuất phải tập hợp lại thành những tổng công ty lớn hơn, sản xuất những mặt hàng có giá trị cao và nâng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Các thông tin về nhu cầu thị trường cần phải bén nhạy và công nghệ sản xuất cần hiện đại.

Cần tạo ra những cú hích mới

Mới đây, ngày 25.09.2006 tại Hội nghị Vườn ươm doanh nghiệp APEC lần thứ tư tại Hà nội, VN đã cho thấy ý muốn tiến hành nhanh và có các bước đi mạnh mẽ để hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động hiệu quả. Tại những doanh nghiệp này, những công nghệ mới, sáng tạo sẽ được khuyến khích đưa vào khai thác sẽ tạo ra những cú "hích" cho những mặt hàng mới trong nền kinh tế trí tuệ, nâng cao nhiều lần giá trị của hàng sản xuất.

Hiện nay, các mặt hàng dệt may, thủy sản, trái cây nhiệt đới là những mặt hàng VN có thế cạnh tranh và xuất khẩu. Những thành đạt của ngành công nghệ sinh học nếu được áp dụng sẽ nâng cao sản lượng và chất lượng hàng hóa theo tiêu chuẩn quốc tế và sẽ tạo thêm sức mạnh cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường WTO.

Về mặt hàng dệt may hiện nay tuy ta xuất khẩu nhiều nhưng vì phải nhập khẩu nguyên liệu nên không thu lợi bao nhiêu, tương tự các mặt hàng khác, nếu giải quyết được mối liên hệ các ngành xí nghiệp thượng nguồn (up stream) và hạ nguồn (down stream) cùng ở trong nước sẽ thu được lợi nhuận cao hơn. Nếu ngành nông nghiệp tiếp thu thành đạt của khoa học, sản xuất bông sợi từ giống bông sợi chuyển gen Bt (chống sâu hại) sẽ có thể bớt đi phí tổn nhập khẩu bông sợi và không phải sử dụng thuốc trừ sâu hóa học. Tương tự, những thành đạt về nông nghiệp, thủy sản tại các nước mau chóng được ứng dụng sẽ nâng cao lợi thế nông nghiệp nhiệt đới ở nước ta.

Về thực phẩm, hàng nông nghiệp, thủy sản cần nâng cấp sản phẩm đạt chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế. Cần có một cơ quan quản lý chất lượng dựa theo tiêu chuẩn quốc tế các mặt hàng sản xuất tiêu dùng trong nước và dành cho xuất khẩu. Cần đẩy mạnh khâu gia công, bao bì các nguyên liệu nông thủy sản để nâng cao giá trị hàng sản xuất và gia tăng công ăn việc làm cho người sản xuất.

Về các mặt hàng công nghệ đang trong giai đoạn non trẻ như ngành công nghiệp ô tô, điện tử làm sao có những trợ giúp từ các doanh nhân bên ngoài để nâng cao vốn, công nghệ, mở rộng thị trường, tăng thêm giá trị hàng hóa. Các quốc gia đi trước như Nhật, Hàn Quốc đã thành công trong việc dùng ngành công nghệ xe ô tô và điện tử như những đòn bẩy cho nền công nghiệp khởi đầu của họ.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, những phương thức sản xuất mới cùng những tri thức mới sẽ đòi hỏi sự cố gắng điều chỉnh kỹ năng lao động cho phù hợp với nhu cầu thị trường để khai thác thị trường mênh mông nhưng nhiều cạnh tranh này. Người lao động sản xuất (về nông cũng như công nghiệp) sẽ phải thích ứng, tiếp thu những công nghệ cao hơn, nâng cao tri thức và năng lực sản xuất; từ đó sẽ tăng nguồn thu nhập và có cuộc sống cao hơn .

Đó là một số những vấn đề lớn mà một nước đang công nghiệp hóa như Việt Nam khi hội nhập vào kinh tế toàn cầu trong nền "kinh tế phẳng" phải tìm ra đáp án, mà các doanh nhân và trí thức VN trong và ngoài nước cùng hiệp tâm hiệp lực để giải những bài toán thời đại này.

Việt Nam cần học tập các nước nhưng đi theo con đường riêng của mình

Sau khi gia nhập WTO, một sân chơi của "nền kinh tế phẳng", mà nơi đó các rào cản về thuế quan và bảo hộ hàng hóa của mỗi nước đều được gỡ bỏ, Việt Nam sẽ có những chiến lược quốc gia như nào để gia tăng tiềm năng của mình để tăng tốc sức cạnh tranh và hiệu năng kinh tế, thi đua với các nước khác? Đây là một câu hỏi chung mà những người Việt Nam thường bức xúc về sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nước nhà tự đặt ra cho mình.

Thiết nghĩ, VN cần nhanh chóng nắm bắt được nhu cầu của thị trường quốc tế và tổ chức để sản xuất hàng hóa, đưa hàng của mình vào khai thác thị trường mông mênh này. Khâu quan trọng hơn hết vẫn là khâu mang lợi nhuận về cho quốc gia. Các hợp đồng kinh tế (đầu tư, xuất khẩu) sẽ là những quyết định quan trọng để bảo vệ những giá trị hàng hóa của VN từ khâu sản xuất tạo ra. Nói cách khác, lợi nhuận do hàng hóa sản sinh ra từ trong nước không bị "chảy" hết ra những công ty ở nước ngoài như những vết xe đổ của một số quốc gia khác.

VN có nguồn nguyên liệu (than đá và dầu hỏa tuy có giới hạn), bờ biển dài thuận lợi cho thủy sản và nông nghiệp nhiệt đới... sẽ là những "cơ sở" vật chất ban đầu cộng với sự khéo tay, bén nhạy với nền công nghệ mới của người VN như công nghệ thông tin, điện toán, và nếu vượt qua được những thói quen đã lỗi thời, sẽ giúp chúng ta tạo ra những sản phẩm VN mang lợi nhuận về cho đất nước. Song song với nguồn vốn đầu tư và tiếp thu công nghệ hiện đại, tất cả sẽ tạo nên sức đẩy hữu hiệu để thực hiện giấc mơ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nước nhà mà cả dân tộc hằng mong ước.

Vì chúng ta phải cạnh tranh với những nước đã có nền công nghiệp và cách tổ chức sản xuất hiện đại, chúng ta cần hiện đại hóa suy nghĩ và hành động khi vận doanh cơ cấu sản xuất. Phải bỏ những thói quen đã lỗi thời không hợp với nền sản xuất lớn, hiện đại. Nói cách khác, chúng ta cũng phải suy nghĩ về sản xuất hiện đại giống như các nước bạn đang làm, dựa trên những đặc thù riêng và ưu điểm riêng, chúng ta sẽ có những hướng đi riêng ban đầu. Thí dụ các ngành nghề liên quan đến công nghệ thông tin (IT, software, computer design, các mặt hàng điện tử....) các ngành nghề gia công nông thủy sản và các ngành công nghệ sinh học khai thác lợi thế vị trí địa lý của vùng nhiệt đới.

Trong một sân chơi "kinh tế phẳng", ít rào cản, sự tập hợp tạo sức mạnh là cần thiết để cạnh tranh. Cần tạo ra những tổng công ty lớn, tập hợp từ những doanh nhân có cơ sở sản xuất nhỏ lẻ trong nước cùng sự hợp tác với các doanh nhân ở ngoài nước, sẽ nâng cao tính bén nhạy về các thông tin, "biết mình, biết người", nhu cầu hàng hóa, nguyên liệu, thị trường quốc tế cùng các công nghệ mới, cũng như chuyển giao công nghệ về các công ty trong nước.

Việc cổ phần hóa của một tổng công ty lớn sẽ tiến hành thuận lợi khi nhiều công ty sản xuất nhỏ lẻ vẫn bảo vệ được quyền lợi của mình, khi phải đương đầu với một công ty lớn của ngoại quốc trong khung cảnh kinh tế vĩ mô toàn cầu.

Sau khi VN gia nhập WTO đó mới là bước khởi đầu của hội nhập, thuận lợi có rất nhiều và thử thách cũng không ít. VN qua những thử thách lịch sử đã chứng tỏ được sự thích nghi nhanh chóng với hoàn cảnh, môi trường thay đổi chung quanh để tồn tại và vươn lên. Qua những chứng tích lịch sử ấy, tôi tin rằng dân tộc VN sẽ vượt qua được những thói quen cũ lỗi thời; sẽ tổ chức thành công cơ cấu sản xuất thích hợp với lối sản xuất công nghiệp hiện đại đẩy mạnh sự phát triển kinh tế của cả nước tạo đà cho sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, nâng vị thế đất nước ngang hàng với các cường quốc trên thế giới.

Với niềm tin ấy, tôi luôn kỳ vọng vào một cơ cấu tổ chức để có thể có khả năng sản xuất hiệu quả và năng động tạo ra những mặt hàng cao cấp, có sức cạnh tranh với hàng hóa của bạn bè năm châu. VN được nhắc đến như một thí dụ về sự phát triển kinh tế kỳ diệu và thành công.

TS Nguyễn Trọng Bình