NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Kinh tế cũng là chính trị

Xin hãy nói về chuyện QE ( quantitative easing )

Một cách cực kỳ dơn giản cho dễ hiểu, Ngân Hàng Trung Ương Mỹ quyết định in bạc - bằng kế toán điện tử - khi mua vào các trái phiếu dài hạn và tá ghi trương mục của các ngân hàng một ngân khoản tương đương, giúp các ngân hàng có thêm thanh khoản bơm vào kinh tế, là phát hành tiền tệ khi cho vay. Thông thường, khi cần kích thích kinh tế, các ngân hàng trung ương hạ lãi suất cho tiền rẻ hơn, rồi mua lại các khoản nợ ngắn hạn trên thị trường ngỏ.

Nếu biện pháp ấy chưa công hiệu - thí dụ lãi suất đã hạ tới sàn, bằng số không khi so với lạm phát - Ngân Hàng Trung Ương có thể đặc biệt mua vào trái phiếu dài hạn và trả bằng tiền in thêm trên trương mục kết toán của các ngân hàng. Mươi năm trước, Nhật Bản đã áp dụng biện pháp bất thường ấy. Hai năm trước, các ngân hàng trung ương tại Âu Châu và Hoa Kỳ cũng vậy.

Lần này, khi thấy kinh tế Mỹ vẫn chưa hồi phục và thất nghiệp còn quá cao, Ngân Hàng Trung Ương Mỹ mới quyết định bốc thêm một toa thuốc QE nữa.

Nhưng người ta đã lầm lẫn về tương quan nhân quả - cái gì là nguyên nhân, cái gì là hậu quả - khi đả kích quyết định này. Vì vậy, xin có vài lời giải thích.

Ngân Hàng Trung Ương Mỹ có cơ chế quyết định về chánh sách tiền tệ và tín dụng, mỗi sáu tuần lại họp một lần trừ phi có chuyện bất thường. Ðó là FOMC, xin gọi là Ủy Ban Tiền Tệ cho dễ hiểu. Ngay từ kỳ họp trước, vào tháng 8, ủy ban này đã theo dõi tình hình và bật ra tín hiệu là có lẽ phải in bạc lần nữa - toa thuốc QE2 ( quantitative easing ) - nhưng chưa cho biết là bao nhiêu. Các nhà nghiên cứu thì dự đoán là sẽ phải mấy trăm tỷ, có thể lên tới 800.

Khi in bạc như vậy thì đồng tiền sẽ mất giá. Mỹ kim mà mất giá thì các ngoại tệ khác đều lên giá và các thị trường tài chánh thế giới đều kết luận như vậy từ tháng 9. Chính là dự báo ấy mới khiến nhiều quốc gia - tổng cộng 18 nước tất cả - tìm cách can thiệp vào thị trường hối đoái của họ: mua Mỹ kim vào để nâng giá đô la và bán nội tệ ra để đồng tiền của mình khỏi lên giá khiến hàng hóa của mình trở thành đắt đỏ hơn. Có quốc gia còn ra quyết định kiểm soát hối đoái và xuất nhập tư bản. Hàng loạt biện pháp, của Nhật Bản, Nam Hàn, Thái Lan, Brazil, Nam Phi, v.v... mới gây chấn động khiến người ta sợ là xứ nào cũng tìm cách can thiệp để chiếm lợi thế cạnh tranh và mở ra cuộc chiến ngoại thương.

Sau ngày bầu cử tại Mỹ, hôm Thứ Tư mùng ba, Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ mới thông báo là trong tám tháng tới sẽ bơm thêm 600 tỷ đô la. Xác nhận một chuyện ai cũng đã đoán ra, nhưng với con số cụ thể.

Quyết định QE2 ( quantitative easing ) đó lập tức gây hy vọng phục hồi kinh tế khiến các thị trường chứng khoán toàn cầu đều vọt tăng giá trong ngày Thứ Năm mùng bốn: Thị trường cổ phiếu lên giá không vì đảng Cộng Hòa đại thắng, vốn là điều đã rõ từ hôm trước!

Nhưng, để xét về chuyện đúng sai về chính trị trong một quyết định kinh tế, ta cần nhìn sâu hơn vào con số 600 tỷ này.

Muỗi đốt gỗ...

Xin có vài lời giải thích về chuyên môn thì mới hiểu ra kích thước 600 tỷ.

Khối tiền tệ lưu hành của Hoa Kỳ hiện ở khoảng 8.700 tỷ đô la. Khi Ngân Hàng Trung Ương thông báo sẽ bơm thêm 600 tỷ thì ta kết luận là trong tám tháng tới, khối tiền tệ sẽ tăng thêm chừng 6,89%. Lớn hay nhỏ làm sao biết được ? Nhìn cách khác, trong tám tháng tới, trung bình Ngân Hàng Trung Ương Mỹ có thể bơm thêm mỗi tháng 75 tỷ, làm khối tiền tệ gia tăng mỗi tháng 0,86%. Trong năm chục năm qua, mỗi tháng, khối tiền tệ Mỹ tăng chừng 0,55% cho nhu cầu chi dụng bình thường của thị trường. Vì tình trạng yếu ớt bất thường hiện nay mà nếu có tăng thêm 0,86% thì cũng không nhiều. Nói cường điệu cho dễ nhớ thì chỉ là “muỗi đốt gỗ!”

Nhớ lại thì một biện pháp được thông báo từ tháng 8, qua đầu tháng 11 mới được xác nhận thêm là in ra 75 tỷ mỗi tháng. So với hơn hai ngàn tỷ trong thời QE1 vào năm 2008 thì quả là không nhiều. Nói cách khác, thuần về kinh tế thì toa thuốc QE2 ( quantitative easing ) này không quá mạnh để gây công phạt vì làm vật giá gia tăng. Còn làm cho Mỹ kim sụt giá thì đồng bạc xanh đã sụt từ trước và gây phản ứng toàn cầu.

Nhưng, nói muỗi đốt gỗ là nói về lượng nhiều hay ít. Về phẩm, là độc hay không, thì ta nên nghĩ đến... nọc cà cuống. Cay và thơm vô cùng, tùy người đối diện.

Bằng nọc cà cuống

Có thể là Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ muốn thông báo với thế giới vài điều phũ phàng sau đây:

Trong hoàn cảnh kinh tế chính trị Hoa Kỳ hiện nay, Hành pháp và Lập pháp không thể có biện pháp kích thích kinh tế bằng ngân sách hay thuế vụ, nhưng một định chế độc lập là Ngân Hàng Trung Ương Mỹ vẫn có khả năng. Nói là làm! Và còn có thể làm nữa, nếu cần thiết. Ðây mới chỉ là mấy món ăn chơi.

Nếu thiên hạ lo sợ lạm phát vì in bạc ra xài thì... cũng tốt thôi. Sẽ xài tiền trước khi lạm phát xảy ra. Còn hơn là ngồi trên đống bạc mà không dám đầu tư sản xuất và than là bị thất nghiệp cao. Mà nếu vì chuyện in bạc mà Mỹ kim sụt giá thì... cũng tốt thôi. Mục đích của biện pháp không là để hàng Mỹ thành rẻ à dễ bán hơn. Nhưng nếu xuất cảng Mỹ nhờ đó gia tăng thì quả là thơm như cà cuống.

Huống hồ, sản lượng hàng năm của kinh tế Mỹ là hơn 14.000 tỷ mà tiêu thụ chiếm đến ngàn tỷ và thị trường Hoa Kỳ là nguồn sống cho các nước xuất cảng trên thế giới. Mỹ bị nhập siêu nhiều nhất là vì vậy. Khi đạt xuất siêu với Mỹ thì xứ nào cũng thích, lại dùng nguồn dự trữ ngoại tệ thu hoạch được để gây sức ép! Thậm chí còn đòi truất phế ngôi vị của Mỹ kim trong luồng giao dịch trên thế giới.

Thực tế, Mỹ kim là phương tiện tồn trữ tài sản và giao hoán phổ biến nhất, chi phối đến 42% lượng giao dịch toàn cầu và chiếm gần 70% trong khối dự trữ ngoại tệ của các nước trên thế giới. Bây giờ, vì kinh tế Mỹ sa sút mà xứ nào cũng muốn xuất cảng vào Hoa Kỳ trong khi vẫn đòi giáo dục dân Mỹ về tội tiêu xài quá đáng và đả kích chính quyền Mỹ về tội vay mượn quá đà.

Mỹ kim sụt giá là thiên địa đồng thọ và đồng tử!

Tài sản mà thiên hạ ghim trong lưng dưới dạng Mỹ kim, để cưỡi lưng nước Mỹ, sẽ mất giá theo. Nếu muốn tẩy chay Mỹ đế đáng ghét bằng cách bán tháo Mỹ kim thì các nước chủ nợ sẽ bị thiệt trước. Mà bán Mỹ kim ra thì mua vào cái gì? Trên thế giới, trừ thị trường Nhật thì thị trường trái phiếu Hoa Kỳ lớn bằng tổng số tám thị trường còn lại và có mức an toàn cao nhất vì lưu hoạt nhất. Muốn đổi ra tiền mặt cũng rất dễ.

Ðồng tiền vốn có hai mặt. Cho nên, ưu thế đầy bất công của đồng Mỹ kim là mặt trái của một sự bất công khác : Ai cũng muốn bán hàng cho Mỹ để gây sức ép với Hoa Kỳ.

Dĩ nhiên, Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ không ăn nói theo ngôn ngữ Ba Giai Tú Xuất như vậy. Nhưng xứ nào cũng hiểu ra thực tế này. Và tùy hoàn cảnh, mỗi quốc gia lại ứng phó một cách.

Hoàn cảnh ? Khi Mỹ kim sụt giá và tiền Mỹ trở thành quá rẻ với lãi suất quá thấp thì đã đành là hàng hóa xuất nhập cảng bị ảnh hưởng. Mà luồng chuyển vận tư bản cũng thế: Tư bản sẽ vượt biên tìm nơi có lời hơn. Và trở thành luồng tư bản “nóng” tại các thị trường tài chánh xứ khác. Nóng đến độ gây ra lạm phát, thổi lên bong bóng đầu cơ và làm xứ khác bị chấn động.

Bị chấn động nặng nhất chính là Trung Quốc vì đang sợ lạm phát nên sắp phải tăng lãi suất và mức dự trữ pháp định của ngân hàng. Biện pháp ấy càng khiến tư bản thêm nóng. Và khủng hoảng càng dễ xảy ra. Vì vậy, ta hiểu tại sao Bắc Kinh đả kích quyết định... hiền khô của Ngân Hàng Trung Ương Mỹ là... “xuất cảng lạm phát”.

Tổng Barack Obama bị đả kích oan vì một quyết định của Ngân Hàng Trung Ương Mỹ. Nhưng, chẳng bị oan chút nào khi ông không hiểu ra quy luật phũ phàng của kinh tế và cứ tưởng rằng nụ cười và ngón tay tiên tri của mình sẽ ngăn được sóng dữ!

Nguyễn Xuân Nghĩa