NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Cây trồng chuyển GEN - GS TS Nguyễn Lân Dũng

Thực phẩm chuyển gen hay Thực phẩm biến đổi gen ( GMF - genetically modified food ) là thực phẩm mà bản thân chúng hoặc chế biến từ các cơ thể động, thực vật mang các gen tái tổ hợp được chuyển vào một cách nhân tạo nhằm phục vụ các lợi ích kinh tế.

Dân số thế giới đã tăng lên quá 6 tỷ người và dự kiến sẽ vượt quá 12 tỷ người sau 50 năm tới. Vấn đề cung cấp đủ lương thực, thực phẩm cho nhân loại là một vấn đề rất lớn. Trong các giải pháp được nhiều nước quan tâm đó là việc mở rộng việc nghiên cứu và triển khai các loại thực phẩm chuyển gen. Thực phẩm chuyển gen ( GMF - genetically modified food ) là những thực phẩm được sinh ra hay chế biến từ các cơ thể chuyển gen ( GMO - genetically modified organisms ). Việc chuyển các gen có lợi vào cây trồng hay vật nuôi là một thành tựu vĩ đại của Kỹ thuật di truyền ( genetic engineering ). GMF ( genetically modified food ) xuất hiện từ thập kỷ 90 của thế kỷ trước với các cây thực phẩm như lúa mỳ, đậu tương, ngô, cà chua...

Trong khoảng thời gian 1996 - 2005 cây trồng chuyển gen đã được triển khai trên một diện tích rất rộng lớn – khoảng 900 000 km2, có tới 55% là ở Hoa Kỳ.Diện tích cây trồng chuyển gen dến năm 2007 đã tăng lên đến 114,3 triệu ha.Nông dân nhiều nước đã trồng các cây chuyển gen mang nhiều đặc tính (stacked traits), vì vậy nếu tính diện tích cây trồng chuyển gen theo đặc tính thì tăng thêm 22% , nghĩa là đạt diện tích 22%. Đã có tới 12 triệu nông dân trên thế giới tham gia vào việc trồng cây chuyển gen, trong số này có tới 90% là những nông dân nghèo thuộc các nước đang phát triển ( khoảng 11 triệu người ) Đến năm 2005 tại Brazil đã có 94000 km2 đậu tương chuyển gen được gieo trồng. Theo thống kê năm 2003 thì cây trồng chuyển gen chủ yếu được triển khai tại Hoa Kỳ (63%), Argentina (21%), Canada (6%), Brazil (4%), Trung Quốc (4%), Nam Phi (1%).. Đến năm 2007 đã có 23 nước tham gia trồng cây trồng chuyển gen . . Ngoài các nước nói trên còn có Ngoài các nước nói trên còn có Australia, Bulgaria, Pháp, Đức, Mexico, Rumani, Tây Ban Nha ,Philippin, Colombia, Chile, Honduras, Séc, Slovakia, Bồ Đào Nha, Ba Lan, Paraguay, Uruguay…..

Đặc biệt là ngô (Bt corn) mang gen Bt (chống sâu hại) được gieo trồng rất rộng rãi và thu được hiệu quả kinh tế cao hơn rõ rệt. Ngô kháng thuốc trừ cỏ có hiệu quả hết sức rõ rệt. Tháng 8-2008 tôi có dịp thăm cây ngô chuyển gen được trồng khá rộng rãi tại Philippin. Tại ruộng đối chứng, dù đã phun thuốc trừ cỏ 1 lần ( nếu phun 2 lần thì cây ngô cũng chết ) cỏ mọc ngập cả ngâng đầu cây ngô, còn ở ruộng trồng ngô chuyển gen kháng thuốc trừ cỏ thì do được phun trừ cỏ hai lần nên hầu như không hề có cỏ và nhờ đó sản lượng ngô cao hơn hẳn. Ngô mang gen Bt không bcó sâu đục thân và đục bắp , trong khi ở ruộng đối chứng cây nào cũng đầy sâu :

Ngoài ra là đậu tương kháng được với thuốc trừ cỏ glyphosate nên cũng được nông dân đỡ rất nhiều công sức trừ cỏ. Năm 2006 tại Mỹ 89% diện tích trồng đậu tương, 83% diện tích trồng bông và 61% diện tích trồng ngô là được trồng bởi các giống chuyển gen ( GMO hay GMC - genetically modified cultures ). Từ năm 1994 Công ty Calgene (Mỹ) đã đưa ra thị trường loại cà chua chuyển gen Flavr Savr. Mùa hè 1996 sốt cà chua chuyển gen Flavr Savr đã bắt đầu được bán ở Châu Âu.

Đậu tương kháng thuốc trừ cỏ được đưa vào thị trường từ 1996. Giống đậu tương này được trồng rộng rãi ở cả các nước như Argentina, Brazil, Nam Phi, Ấn Độ và Trung Quốc. Ngô kháng sâu hại cũng nhanh chống được trồng ở nhiều nước. Đu đủ mang gen kháng virut đã cho năng suất cao hơn hẳn vì không bị bệnh khảm ở lá.

Ngoài việc chuyển được vào cây trồng gen kháng sâu hại, gen kháng thuốc diệt cỏ người ta còn chuyển được cả gen đề kháng với một số bênh do virút, vi khuẩn và nấm gây ra ở cây trồng. Bên cạnh đó là việc chuyển gen chịu lạnh cho các cây lương thực, thực phẩm trồng ở các nước ôn đới, đặc biệt là cho thuốc lá và khoai tây, vốn là những cây ít chịu lạnh Cũng đã có những thành công trong việc chuyển gen kháng hạn và kháng mặn cho cây trồng. Các nhà nghiên cứu ở Viện Công nghệ khoa học thực vật Thụy Sĩ đã thành công trong việc tạo ra giống lúa “vàng” chứa phong phú beta-caroten (vitamin A) và giống lúa này đã được Quỹ Rockefeller tài trợ để triển khai ở một số nước đang phát triển. Với giống lúa này người ta hy vọng se cứu được nhiều người trong số 500 000 người bị mù lòa trên thế giới hàng năm. Tôi đã tận mắt nhìn thấy ruộng Lúa vàng tại trại thực nghiệm của Viện nghiên cứu lúa quốc tế (IRRI) .

Gần đây một số thực vật chuyển gen còn được dùng để thu hút kim loại nặng trong đất và làm giải tỏa tình trạng ô nhiễm môi trường bởi kim loại nặng.

Tòa thánh Vatican và một số quốc gia, một số Tổ chức bảo vệ môi trường đưa ra nhiều lý do để phản đối cây trồng chuyển gen. Có lý do là các phấn hoa từ cây chuyển gen Bt diệt sâu hại có thể làm chết bướm và một số côn trùng có ích. Có lý do là gen kháng thuốc diệt cỏ có thể chuyển sang cỏ làm giảm hiệu lực của các thuốc trừ cỏ. Một số ý kiến lại cho rằng cây chuyển gen có thể tạo nên các dị ứng nguyên (allergen) mới gây nên hiện tượng dị ứng ở người. Một số nhà khoa học khác lo ngại về tác hại lâu dài của cây chuyển gen. Tuy có những phản ứng gay gắt từ một số quốc gia ở Châu Âu và một số tỏ chức quốc tế nhưng chưa có chứng minh nào được xác nhận rộng rãi và diện tích nuôi trồng động thực vật chuyển gen ( GMO - genetically modified organisms ) vẫn đang ngày càng tăng nhanh.

Ông Clive James - Chủ tịch và là người sáng lập ra Tổ chức quốc tế về tiếp thu các ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp ( International Service for the Acquisition of Agri-Biotech Applications : gọi tắt là ISAAA ) cho rằng : Trong bối cảnh giá cây lương thực trên thế giới ngày càng tăng, cây trồng chuyển gen càng khẳng định được lợi ích và vai trò quan trọng của mình…Để hoàn thành các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ nhằm giảm một nửa số người nghèo đói vào năm 2015, cây trồng chuyển gen phải giữ một vai trò quan trọng hơn nữa trong thập niên mới.

Mức tăng diện tích trồng bông Bt ( bông mang gen của vi khuẩn Bt ) đã tăng 50% , còn ở Trung Quốc tăng 10%. Nhờ đó ở các nước này lượng thuốc trừ sâu dành cho bông đã giảm được 50% hay cao hơn nữa. Ở Ấn Độ thu nhập của người trồng bông đã tăng từ 840 triệu USD lên đến 1,7 tỷ USD vào năm 2007, ở Trung Quốc thu nhập của người trồng bông tăng trung bình 220 USD/ha, đưa tổng thu nhập tăng lên đến 800 triệu USD.

Năm 2007 Hoa Kỳ vẫn là nước dẫn đầu có diện tích cây trồng chuyển gen cao nhất thế giới, tiếp theo là các nước Argentina, Brazil, Canada, Trung Quốc…Ấn Độ trồng 6,2 triệu ha bông chuyển gen, Trung Quốc trồng 3,8 triệu ha cây chuyển gen (bông, ngô, cà chua, đu đủ, hồ tiêu ngọt, poplar…).Philippin trồng 300 nghìn ha bông chuyển gen.Hai bang của Australia vừa bãi bỏ lệnh cấm trồng cây cải dầu chuyển gen. Ấn Độ chuẩn bị đưa cây cà tím chuyển gen vào sản xuất.

Trong 2 năm 2005 - 2006 cây trồng chuyển gen trên thế giới đã làm thu về 84 triệu USD.

Tại Hà Nội đã có một Hội thảo khoa học rất đáng chú ý giữa các nhà khoa học Mỹ và Việt Nam về vấn đề này.Giáo sư Wayne Parrot - một chuyên gia về đất và cây trồng tại Đại học Georgia - nhấn mạnh tiềm năng của thực vật chuyển gen, nhất là ngũ cốc và hoa quả. Ông nói: "Việc thiếu thông tin về thực vật chuyển gen gây ra những nỗi nghi ngờ và sợ hãi cho người sử dụng. Thực tế, công nghệ gen đã làm tăng năng suất, dẫn tới sự giảm giá ngũ cốc trên toàn cầu, khiến tỷ lệ suy dinh dưỡng trong cộng đồng thế giới ngày một giảm". Tiếp theo, GS. Parrot giới thiệu một số thành tựu mới nhất của công nghệ sinh học, ứng dụng trên đậu nành và ngô chuyển gen ở Mỹ. Hai loài thực vật này, sau khi được chuyển gen, đã có khả năng đề kháng sâu bệnh và cho năng suất cao hơn hẳn.

Bàn về các vấn đề liên quan đến môi trường và vệ sinh an toàn của thực phẩm chuyển gen,Tiến sĩ Subhash Gupta, Cục kiểm tra sức khỏe động thực vật thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ, cho biết : "Ở Mỹ, sản phẩm công nghệ sinh học phải trải qua các cuộc khảo sát kỹ lưỡng bởi nhiều tổ chức trước khi được đưa ra sử dụng cho người hoặc động vật. Vì các tổ chức này đã có những kinh nghiệm cần thiết, nên họ có khả năng bổ sung, tối ưu hóa và đề xuất những quy định mới cho thực phẩm chuyển gen". Ông Gupta cũng nhấn mạnh rằng, quy trình này là rất cần thiết vì chúng tạo niềm tin cho người sử dụng sản phẩm công nghệ sinh học.

Chúng ta không thể có trình độ khoa học cao hơn Mỹ, Canada, Australia, Trung Quốc và 19 nước khác nữa trên thế giới. Chúng ta cũng đang trồng thí điểm ( trên diện rộng ) loài bông Bt kháng sâu bệnh. Chúng ta đang nhập rất nhiều ngô chuyển gen và khô dầu đậu tương chuyển gen để phục vụ việc sản xuất thức ăn chăn nuôi. Vậy mà một quyết định cho trồng cây chuyển gen chưa biết đến bao giờ mới được thông qua ?