NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Phát triển ngành Công Nghiệp phụ trợ Việt Nam

Lâu nay, khi nói đến hạn chế trong thu hút đầu tư vào nước ta người ta thường đổ lỗi cho cơ sở hạ tầng bất cập, thủ tục hành chính rườm rà…Tuy nhiên, sau khi nhiều địa phương đã nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư nhưng sức hút đầu tư xem ra vẫn rất yếu. Đến nay, các nhà quản lý đã nhận ra mọt trong những điểm mấu chốt là do chính nội tại các doanh nghiệp trên địa bàn, nhất là các doanh nghiệp tham gia vào các hoạt động phụ trợ.

Công nghiệp phụ trợ là ngành công nghiệp có vai trò hỗ trợ cho việc sản xuất các thành phần chính. Ngành Công nghiệp phụ trợ rất đa dạng bao gồm cả gia công cơ khí, chế tạo khuôn đúc, rèn, đúc, nhiệt luyện, xử lý bề mặt. Sản xuất những linh kiện, phụ liệu, phụ tùng, sản phẩm bao bì, nguyên liệu để sơn, nhuộm…bao gồm cả những cả những sản phẩm trung gian, những nguyên liệu sơ chế. Sản phẩm Công nghiệp phụ trợ thường được sản xuất với quy mô nhỏ, thực hiện bởi các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Công nghiệp phụ trợ tạo nhiều công ăn việc làm, thu hút lao động dư thừa, rất phù hợp với điều kiện Việt Nam. Công nghiệp phụ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc tăng sức cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp chính và đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá theo hướng mở rộng và chuyên sâu. Công nghiệp phụ trợ phát triển sẽ kéo theo các công ty lắp ráp và sản xuất thành phẩm cuối cùng khác thoát khỏi cảnh phụ thuộc vào nhập khẩu. Giá nhập khẩu những sản phẩm đó có thể rẻ nhưng phí tổn chuyên chở bảo hiểm sẽ đẩy chi phí đầu vào tăng cao. Ngoài ra, còn chưa kể đến rủi ro về tiến độ, thời gian nhận hàng nhập khẩu.

Công nghiệp phụ trợ phát triển có vai trò đặc biệt trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI), nhất là FDI trong ngành sản xuất các loại máy móc. Một thực tế cho thấy, tỉ lệ chi phí về Công nghiệp phụ trợ cao hơn nhiều so với chi phí lao động trong giá thành sản phẩm, nên một nước dù có ưu thế về lao động nhưng Công nghiệp phụ trợ không phát triển cũng làm cho môi trường đầu tư trở nên kém hấp dẫn.

Đà Nẵng được xem là địa phương tiên phong của miền Trung trong mục tiêu đẩy mạnh đô thị hoá làm thay đổi diện mạo kinh tế- xã hội địa phương nhằm cải thiện môi trường đầu tư. Những thắc mắc cố hữu của nhiều nhà đầu tư về giao thông, cơ hội giao thương, thủ tục hành chính, đào tạo nhân lực….ở Đà Nẵng ngày một ít đi. Thậm chí, ở các khu công nghiệp Đà Nẵng, các doanh nghiệp đầu tư còn được ưu đãi vượt xa nhiều địa phương khác. Vậy mà năm 2005, Đà Nẵng chỉ có 15 dự án đầu tư nước ngoài được cấp giấy phép đầu tư mới ( tổng vốn đầu tư khoảng 89 triệu USD ). Nguyên nhân chủ yếu là do hạn chế trong đầu tư tại chỗ của các doanh nghiệp địa phương- chỉ chú trọng đầu tư vào gia công và sản xuất sản phẩm hàng hoá mà quên đầu tư và nâng cao sức mạnh của Công nghiệp phụ trợ.

Hiện trạng ngành Công nghiệp phụ trợ Việt Nam

Nhìn chung, tình trạng ngành Công nghiệp phụ trợ của ta hiện nay còn yếu. Cho đến nay, Công nghiệp phụ trợ chủ yếu do Doanh Nghiệp Nhà Nước sản xuất, phần lớn cung cấp những sản phẩm có chất lượng thấp và giá thành cao ( vì công nghệ lạc hậu, quản lý kém… ) nên chỉ tiêu thụ được trong nội bộ các Doanh Nghiệp Nhà Nước. Một bộ phận khác là các hộ kinh doanh cá thể ( phần lớn sản xuất những sản phẩm Công nghiệp phụ trợ cấp thấp ) đang gặp khó khăn về vốn và công nghệ. Hầu hết các ngành công nghiệp gần như chỉ mới phát triển ở khu vực hạ nguồn ( lĩnh vực gia công công đoạn cuối của sản phẩm ). Khu vực thượng nguồn ( lĩnh vực Công nghiệp phụ trợ ), bao gồm các ngành sản xuất nguyên phụ liệu, linh kiện, phụ tùng còn kém phát triển. Hiện tượng này có thể thấy rõ trong một số ngành Công nghiệp phụ trợ tiêu biểu sau :

Công nghiệp phụ trợ lắp ráp : Chúng ta có một số công ty và doanh nghiệp có công nghệ và đang sản xuất phụ tùng lắp ráp. Tuy nhiên, rất ít doanh nghiệp trong nước có khả năng đáp ứng được yêu cầu ( đặc biệt là cho các nhà lắp ráp nước ngoài ) do chất lượng kém, độ chính xác thấp, không đảm bảo tiêu chuẩn của đối tác. Theo thống kê của Bộ Công nghiệp, hiện nay có trên 230 doanh nghiệp đang sản xuất linh kiện, phụ tùng cung cấp cho các doanh nghiệp lắp ráp xe máy, trong đó có hơn 80 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với số vốn đạt trên 260 triệu USD, nhưng so sánh thì chất lượng kém hơn nhiều so với của Nhật , Thái Lan, Đài Loan. Ngoài ra hệ thống phân phối phụ tùng, chủng loại sản phẩm và dịch vụ sau bán hàng của các doanh nghiệp này cũng còn nhiều hạn chế.

Công nghiệp phụ trợ đúc nhựa : Có khoảng 200 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đúc nhựa nhưng chủ yếu là sản xuất hàng tiêu dùng thông thường. Trong ngành công nghiệp điện hiện nay có rất ít doanh nghiệp có khả năng sản xuất các linh kiện nhựa đúc dùng trong sản phẩm công nghiệp, chúng ta vẫn phải sử dụng sản phẩm chế tạo từ nước ngoài để sản xuất thiết bị gia dụng và văn phòng.

Công nghiệp phụ trợ dệt may : Là ngành có thị trường lớn, nhưng do chưa có chính sách khuyến khích phù hợp nên lĩnh vực Công nghiệp phụ trợ vẫn chậm phát triển. Hàng năm, ngành may sử dụng không dưới 500 triệu mét vuông vải để làm hàng xuất khẩu, nhưng đến 80% vải cung cấp cho ngành may xuất khẩu lại đến từ nước ngoài. Hơn nữa, nguyên phụ liệu may nhập khẩu để làm hàng xuất khẩu được mĩên thuế hoàn toàn. Trong khi đó, Chính phủ lại chưa có chính sách ưu đãi đủ mạnh để khuyến khích các công ty may sử dụng nguyên phụ liệu trong nước, ngoại trừ một số ưu tiên về phân bổ hạn ngạch xuất khẩu.

Việc thực hiện AFTA và làn sóng hàng Trung Quốc giá rẻ đang buộc các nhà đầu tư phải cắt giảm chi phí và chuyển sản phẩm của họ sang những nước có giá trị tăng cao hơn.

Để có thể giữ chân các nhà đầu tư, về trung hạn cũng như dài hạn, cần phát triển ngành Công nghiệp phụ trợ trong nước nhất là trong lĩnh vực sản xuất nguyên liệu và phụ tùng.

Một số giải pháp thúc đẩy phát triển ngành Công nghiệp phụ trợ Việt Nam

Mặc dù, Chính phủ rất quan tâm đến sự phát triển của các ngành Công nghiệp phụ trợ trong nước, nhưng cho đến nay vẫn chưa có một chính sách lâu dài và ổn định để phát triển các ngành này.

Chính sách gần đây về việc tăng thuế nhập khẩu linh kiện để ép các công ty lắp ráp đồ điện gia dụng ( tivi, máy giặt… ) phải tăng cường nội địa hoá, theo một số chuyên gia kinh tế, là một biện pháp chưa được cân nhắc thận trọng. Mặc dù mục tiêu của chính sách về lâu dài là đúng vì muốn nhanh chóng tạo điều kiện xây dựng các ngành phụ trợ, tuy nhiên, tình hình hiện nay cho thấy là nên làm ngược lại để giữ chân các công ty đã đầu tư lắp ráp ( đối phó trước thách thức AFTA ), nghĩa là nên cho nhập khẩu tự do, miễn thuế các linh kiện bộ phận lắp ráp để giảm giá thành sản phẩm, duy trì khả năng cạnh tranh với các nước ASEAN khác.

Trong điều kiện hiện nay, không nên dùng biện pháp hành chính hoặc thuế quan ép buộc công ty đa quốc gia tăng tỷ lệ nội địa hoá mà điều tiên quyết là phải cải thiện khả năng cung cấp sản phẩm tại chỗ. Nếu các ngành hỗ trợ trong nước phát triển, cung cấp đầy đủ và kịp thời các linh kiện và bộ phận với giá thành rẻ và chất lượng cao thì thông qua cơ chế thị trường, tỷ lệ nội địa hoá sẽ tăng. Chính phủ cần cải thiện về mặt hành chính ( bỏ giấy phép con, tinh giản thanh tra,, kiểm tra ), hỗ trợ về vốn và thông tin… để thúc đẩy các xí nghiệp nhỏ và vừa thuộc lĩnh vực này phát triển. Cũng phải có biện pháp để các công ty nhà nước trong lĩnh vực này tăng khả năng cạnh tranh bằng các biện pháp tích cực, tiếp nhận sự chi viện về công nghệ từ nước ngoài, liên doanh, hợp tác với các công ty nước ngoài, nhất là với các xí nghiệp nhỏ và vừa của Nhật – những công ty có trình độ kỹ thuật cao và có bề dày kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Đây cũng là chính sách cần thiết để tăng khả năng cạnh tranh của các công ty trong nước với những xí nghiệp của Trung Quốc sẽ đầu tư vào nước ta trong thời gian tới.

Để phát triển các doanh nghiệp trong nước sản xuất phụ tùng và nguyên liệu, cũng như thu hút các công ty nước ngoài vào lĩnh vực này, Chính phủ cần có quy hoạch tổng thể cho các ngành công nghiệp chủ lực và phải tiến hành các giải pháp quan trọng sau :

- Xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển Công nghiệp phụ trợ.

- Xây dựng các trung tâm đào tạo kinh doanh và công nghệ cũng như các trung tâm hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

- Xây dựng cơ sở dữ liệu của các doanh nghiệp trong ngành Công nghiệp phụ trợ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

- Thực hiện các biện pháp ưu đãi cho Công nghiệp phụ trợ ( hỗ trợ huy động vốn, hỗ trợ đào tạo phát triển nguồn nhân lực, cung cấp thông tin công nghệ, tham gia triển lãm sản phẩm, ưu đãi thuế suất ).

- Thu hút đầu tư nước ngoài vào ngành Công nghiệp phụ trợ.