NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Công nghiệp ôtô Việt Nam : Dàn đồng ca không cần nhạc trưởng ?

Nhiều câu hỏi tại sao cho một nền công nghiệp sản xuất ôtô Việt Nam và chính sách phát triển ngành công nghiệp này. Tác giả bài viết đã ví : "Các liên doanh lắp ráp ôtô tại Việt Nam giống như một dàn đồng ca rất nhịp nhàng mà thiếu vắng vai trò nhạc trưởng của nước chủ nhà". Tại sao lại như vậy?

Cách đây 6 năm, trong một dịp đi thăm một số nhà máy sản xuất ôtô ở Hàn Quốc như Daewoo, Kia, tôi vô cùng ngạc nhiên về sự khác nhau đến khủng khiếp về công nghệ sản xuất ôtô giữa Kia-Hàn Quốc và Toyota Việt Nam .

Trong khi dây chuyền sản xuất của Kia hiện đại, tiên tiến bao nhiêu thì Toyota Việt Nam lạc hậu, chắp vá bấy nhiêu. Thậm chí một số tủ, kệ để phụ tùng và dụng cụ lắp ráp xe ôtô trong nhà máy Toyota được gia công khung bằng thép góc hàn đơn sơ và bao quanh bằng bìa giấy và gỗ tạp… mà tôi nghĩ nghèo khó như mấy ông doanh nghiệp tư nhân của Việt Nam (như tôi) cũng đã quẳng những thứ đó đi từ lâu rồi!

Tại sao lại như vậy ?

Chính sách hợp lý mới đem lại phát triển

Tôi đem thắc mắc này đi hỏi một người quen đang làm việc trong Toyota Việt Nam thì nhận được câu trả lời của họ thật có lý. Đó là trong quá khứ phát triển của Toyota Nhật Bản có một lần họ gặp phải khó khăn rất lớn đến mức tưởng chừng bị phá sản. Rất may sau đó Toyota vượt qua được và bài học lớn nhất rút ra được và sau này luôn ám ảnh họ trong suốt các dự án đầu tư mở rộng sản xuất là phải tiết kiệm và cực kỳ thận trọng trong các chính sách đầu tư phát triển.

Rõ ràng là Toyota Việt Nam và hầu hết các liên doanh sản xuất ôtô tại Việt Nam hiện nay đang rất thành công tại thị trường VN và biểu hiện rõ nhất là số xe bán được ngày càng tăng. Nhưng nghịch lý là giá xe không những không đi xuống theo qui luật chung như ở các nước, mà lại cũng tăng theo. Trong khi đó người tiêu dùng lại phải xếp hàng, thậm chí phải đút lót để được mua xe trước.

Rõ ràng đây là hình ảnh của thời bao cấp đã quay trở lại và thật đáng buồn là chúng ta tưởng là ta có trong tay đủ mọi quyền lực của một quốc gia, để ra các chính sách buộc các nhà sản xuất phải tuân theo mong muốn của chúng ta. Mà thực tế là chúng ta lại đang phải chấp nhận cuộc chơi do họ sắp đặt!

Như vậy có thể nói chính sách đối với ôtô của chúng ta hiện nay đã gián tiếp gây ra các phản ứng tiêu cực cho nền kinh tế và cho người dân của Việt Nam .

Tại sao lại như vậy ?

Ta quên mất một điều rất quan trọng là các nhà đầu tư, họ cũng có quyền lực của họ. Đó chính là do sự kỳ vọng cẩu thả và thái quá của chúng ta, mong muốn họ vào để nhanh chóng tạo ra cho chúng ta một nền công nghiệp ôtô hiện đại, tạo ra công ăn việc làm cho những người dân lao động nghèo khó của ta đã tạo ra cho họ quyền lực này.

Quyền lực tiếp theo là sự liên kết lợi ích giữa họ với nhau : biểu hiện rõ nhất là dàn đồng ca không cần nhạc trưởng này mà lại hát rất hay và rất đúng nhịp mà bất kỳ ai trong số các doanh nghiệp Việt Nam cũng phải thèm! Đó là vì hàng thì chất lượng thua xa thế giới mà lại được bán phân phối với giá cao ngất ngưởng giữa thời buổi cơ chế thị trường.

Thay đổi chính sách : Không sợ! Vì sao ?

Câu hỏi được đặt ra là : liệu các liên doanh ôtô có biết sợ khi Việt Nam thay đổi chính sách về phát triển ngành công nghiệp ôtô hay không?

Câu trả lời dứt khoát là : không sợ !!! Tại sao vậy ?

Vì họ đã tính toán rất cẩn thận từ trước khi quyết định bước chân vào Việt Nam để đầu tư.

Vậy thì họ đã quyết định đầu tư vào Việt Nam như thế nào ? Câu trả lời là : Hãy đầu tư như Toyota Việt Nam !!!

Không dại gì mà đi đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại, công nghệ tiên tiến. Không dại gì mà đầu tư nhà máy sản xuất phụ tùng để thực hiện tỉ lệ nội địa hoá như đã cam kết. Mà phải tranh thủ thu lợi nhuận tối đa trước khi Chính phủ VN thay đổi chính sách. Mà việc Chính phủ VN phải thay đổi chính sách đối với ôtô là điều chắc chắn sẽ phải xảy ra!

Tại sao họ lại tính toán như vậy ?

Trước hết, ta đừng nên trách móc họ là cơ hội. Vì là nhà đầu tư ai cũng phải tính toán để lập cho được phương án đầu tư hợp lý, hiệu quả nhất có như vậy mới tồn tại được trong môi trường cạnh tranh khốc liệt và phát triển thành một nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới như bây giờ. Toyota là tuyệt vời, là niềm tự hào của đất nước Nhật Bản điều đó không thể phủ nhận được.

Họ nhận định : Việt Nam không khuyến khích người dân sử dụng xe hơi vì Chính phủ cho rằng hạ tầng đường sá của Việt Nam còn rất kém, dễ gây ách tắc giao thông nhất là ở các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM.

Vậy xe hơi sản xuất ra cho ai dùng ?

Câu trả lời là : Các cơ quan Chính phủ; các doanh nghiệp và một số ít người giàu có.

Như vậy thì nhu cầu tiêu thụ xe ôtô sẽ rất hạn chế. Đúng ! Vì nhà sản xuất ôtô nào cũng hiểu rất rõ ràng rằng thị trường xe ôtô cho người dân mới là lớn. Vậy thì dại gì mà Toyota Nhật lại đi đầu tư một nhà máy sản xuất ôtô hiện đại cỡ như Kia của Hàn Quốc cho thị trường Việt Nam, chứ đừng nói đến là hiện đại cỡ như Toyota ở Nhật Bản.

Họ lại nhận định : Sớm muộn gì thì Việt Nam cũng sẽ phải gia nhập WTO : đó là con đường đúng đối với mọi quốc gia. Hệ quả là mọi hàng rào thuế quan dựng lên để bảo hộ sản xuất trong nước đều sẽ phải dỡ bỏ trong đó có cả ôtô và phụ tùng ôtô. Vậy thì dại gì mà Toyota lại đi thuyết phục các đối tác của họ đầu tư nhà máy sản xuất phụ tùng ôtô tại Việt Nam, vì nhu cầu của thị trường thì quá bé. Trong khi đó Thái Lan lại là trung tâm sản xuất phụ tùng ôtô của khu vực ASEAN và Việt Nam lại là thành viên của khối này.

Mong muốn của Chính phủ - Cam kết của nhà đầu tư : Vì sao không thành ?

Hệ quả là sau hơn 10 năm được bảo hộ nhưng vẫn chưa có liên doanh sản xuất ôtô nào đạt tỉ lệ nội địa hoá như chúng ta đã bắt buộc trước khi họ được cấp giấy phép đầu tư.

Câu hỏi họ đặt ra là : Vậy thì liệu Chính phủ có dám phạt nặng hay rút giấy phép kinh doanh của tất cả các liên doanh sản xuất ôtô tại Việt Nam vì đã không thực hiện đúng cam kết đầu tư hay không ?

Câu trả lời theo họ nghĩ là: Dứt khoát là chúng ta không dám !!!

Lúc này, chúng ta lại thấy quyền lực của nhà đầu tư lớn như thế nào! Và dàn đồng ca của họ hát rõ ràng là không có nhạc trưởng nhưng mà sao vẫn hay đến thế!

Vậy thì chẳng lẽ mong muốn có một nền công nghiệp ôtô của chúng ta lại là không hợp lý ?

Và lẽ nào các liên doanh sản xuất ôtô tại Việt Nam lại lừa dối chúng ta về cam kết của họ khi đầu tư vào Việt Nam ?

Câu trả lời là : Mong muốn của chúng ta là đúng đắn và các liên doanh sản xuất ôtô không lừa dối!

Vậy thì tại sao mong muốn của chúng ta và cam kết của các nhà đầu tư lại không trở thành hiện thực ?

Câu trả lời là : Do mong muốn và các chính sách chúng ta có mâu thuẫn. Mong muốn đã không cụ thể hoá ra được thành các chính sách đúng đắn với cách tư duy mạch lạc. Dẫn đến chính sách thiếu thực tế và hơn nữa chúng ta không quan tâm xem nhà đầu tư muốn gì và có thể đóng góp gì cho việc xây dựng chính sách của Việt Nam .

Trong khi đó nhà đầu tư đi đầu tư, kinh doanh, cạnh tranh khốc liệt lẫn nhau trên khắp thế giới. Kinh nghiệm đầu tư của họ rất phong phú, kể cả những bài học kinh nghiệm về các thất bại của họ là vốn rất quí cho những người làm chính sách, thì lại không được quan tâm.

Thực tế là : chính sách làm ra là để cho nhà đầu tư thực hiện, nhưng chính sách của chúng ta làm ra nhà đầu tư không muốn thực hiện và không thể thực hiện được!

Tại sao lại như vậy ?

Câu trả lời là : Lòng tin của các nhà đầu tư đã không được chúng ta coi trọng. Quyền lực của nhà đầu tư đã không được chúng ta thừa nhận và xem xét kỹ lưỡng.

Cụ thể: luật pháp, chính sách hay thay đổi. Xử sự của chúng ta có khi rất ngây thơ và mang nặng cảm tính. Và chúng ta quản lý kinh tế nhưng theo kiểu hành chính lỗi thời, những kiểu như triệu tập họp để yêu cầu họ phải giảm giá bán xe,… Thực chất là trực tiếp can thiệp thô bạo vào công việc kinh doanh của doanh nghiệp.

Điều này với các doanh nghiệp Việt Nam đã là không bình thường, chứ đừng nói đến các công ty nước ngoài ở các nước phát triển quen hoạt động trong các môi trường pháp lý ổn định và minh bạch. Nó đã làm họ mất lòng tin rất lớn vào chúng ta.

Điều này vô tình đã biến các nhà đầu tư trở thành người cơ hội - dù không chủ định - nếu họ muốn tồn tại do đã phải bỏ tiền của, công sức vào đầu tư ở Việt Nam.

Vì xét về bản chất thì : chính sách đầu tư nào thì sẽ sản sinh ra nhà đầu tư như vậy.

Chính sách nào sẽ sản sinh ra nhà đầu tư như vậy

Phát triển nền công nghiệp sản xuất ô tô Việt Nam : Xét về bản chất thì chính sách thế nào sẽ sản sinh nhà đầu tư như vậy.

Chính sách sai lầm sẽ kìm hãm phát triển kinh tế

Việt Nam, đất nước trải dài trên 2.000 km. Giao thông là mạch máu thì ôtô chính là trái tim là phương tiện sống còn đối với mạch máu này.

Ôtô có rẻ thì cước vận chuyển mới rẻ và hàng hoá mới có điều kiện lưu thông. Kinh tế giữa các vùng miền trên cả nước mới có cơ hội liên kết và phát triển.

Và đặc biệt là nó quyết định đến sự thành, bại của thị trường sản xuất hàng hoá vì hàng hoá sản xuất ra mà lưu thông kém, giá cả bị đội lên, không tiêu thụ được là doanh nghiệp chết!

Doanh nghiệp chết thì lấy đâu ra ngân sách thu từ thuế. Ngân sách hạn chế thì lấy đâu ra tiền để xây dựng đường xá, cầu, cống và đường xá, cầu, cống không có thì ôtô lưu thông vào đâu được! Và do đó kinh tế thị trường sẽ không thể phát triển được mà thay vào đó là nền kinh tế tự cung, tự cấp lỗi thời sẽ đeo bám, ngự trị, Việt Nam đến bao giờ mới thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu.

Như vậy cũng có thể kết luận rằng chính sách đối với ôtô của chúng ta hiện nay đang kìm hãm đối với việc phát triển nền kinh tế thị trường của Việt Nam.

Quay trở lại, hạ tầng đường xá không phát triển thì không tạo được điều kiện tiền đề cho ngành công nghiệp ôtô phát triển.

Rõ ràng là chính sách của chúng ta có sự mâu thuẫn! Mong muốn có ngành công nghiệp ôtô của Việt Nam bằng cách ra các chính sách trực tiếp để bảo hộ ôtô sản xuất trong nước như hiện nay đã mâu thuẫn với thực tế. Mà cách giải quyết đúng đắn sẽ phải là gián tiếp thúc đẩy hạ tầng giao thông phát triển đi trước một bước - chỉ một bước thôi !

Tại sao lại làm như vậy ? Nói thì dễ! Và lấy đâu ra tiền để đầu tư vào hạ tầng giao thông?

Cần xã hội hoá đầu tư phát triển hạ tầng giao thông

Đầu tư vào hạ tầng giao thông rất tốn kém và thời gian thu hồi vốn rất lâu, nguồn vốn ngân sách có hạn vì vậy chúng ta không thể chỉ dựa vào Ngân sách Nhà nước để làm việc này mà phải xã hội hoá công tác đầu tư phát triển hạ tầng giao thông.

Cái đầu tiên mà nhà đầu tư hạ tầng giao thông sẽ xem xét có nên quyết định đầu tư hay không đó chính là tiền của họ bỏ ra lúc này thì bao lâu nữa sẽ thu hồi được và lợi nhuận sẽ thu được là bao nhiêu? Ai cũng biết là họ thu hồi vốn và thu lãi chính là thông qua thu phí giao thông, vì vậy yếu tố đầu tiên để họ tính toán đó chính là ôtô. Hàng ngày sẽ có bao nhiêu chiếc ôtô sẽ đi qua con đường hay cây cầu mà họ dự định sẽ bỏ tiền ra để đầu tư ?

Đến đây nhà đầu tư hạ tầng giao thông, họ sẽ phải xem xét lại các chính sách của chúng ta. Chính sách hạn chế người dân tiêu dùng ôtô của chúng ta, nó sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả của dự án mà họ dự định đầu tư vì nhà đầu tư hạ tầng giao thông và nhà sản xuất ôtô đều biết rất rõ ràng rằng thị trường xe ôtô cho người dân mới là lớn.

Như vậy có thể kết luận tiếp là chính sách đối với ôtô của chúng ta hiện nay đã trực tiếp gây ra hạn chế nguồn vốn đầu tư vào phát triển hạ tầng giao thông của Việt Nam.

Còn gì nữa không?

Còn nữa, khi hạ tầng giao thông kém, ôtô hạn chế cho tiêu dùng, người dân sẽ co cụm lại ở các trung tâm các đô thị. Họ không muốn sống xa trung tâm thành phố vì đi lại khó khăn và khi hàng triệu người chen chúc nhau sống trên một khu đất hẹp thì bộ mặt đô thị nhếch nhác nhưng giá đất của ta thì vẫn đắt ngang với Tokyo hay Hongkong cũng là điều dễ hiểu.

Và khi giá đất càng đắt thì người dân lại càng bám chặt chỗ ở của mình. Chính vì vậy công tác cải tạo, chỉnh trang đô thị của ta cực kỳ tốn kém tiền của và đầy rẫy những khó khăn, phức tạp khi đền bù giải phóng mặt bằng. Và hệ quả là mặc dù các khu đô thị mới được mở ra nhiều nhưng vẫn rất vắng người ở.

Còn nữa, các nhà đầu tư vào các khu công nghiệp, họ sẽ phải giải bài toán nguồn nhân lực lao động cho nhà máy của họ là : nhà máy phải gần nơi cung cấp nhân lực. Đến lượt người lao động ai cũng chỉ muốn đi làm gần nhà máy để có thể giảm bớt thời gian và chí phí đi lại.

Rốt cuộc, đây cũng chính là lý do tại sao các khu công nghiệp đua nhau mọc ngay sát thành phố và thậm chí ngay cả trong thành phố ( như khu công nghiệp Sài Đồng, Đài Tư thuộc quận Long Biên TP. Hà Nội là một ví dụ ).

Như vậy cũng có thể kết luận rằng chính sách đối với ôtô của chúng ta hiện nay đã gián tiếp làm hạn chế nguồn vốn đầu tư cho phát triển các khu đô thị mới và các khu công nghiệp của Việt Nam. Không những thế nó còn góp phần làm cho chúng phát triển lệch lạc.

Nguyễn Anh Tuấn