NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Dịch vụ ngân hàng Việt Nam : Quá sơ khai

Tiến sĩ Nguyễn Quang A : “Tiềm năng không nhỏ nhưng dịch vụ quá sơ khai”

Việt Nam có hơn 85 triệu dân và những người có thể tiếp cận với dịch vụ ngân hàng còn rất ít. Đây là một mảnh đất hoang có nghĩa là còn rất nhiều “đất” để khai thác. Nhưng nếu nhìn vào số lượng ngân hàng đang hoạt động và tiềm năng thực sự nhưng chưa được tận dụng hết của 80 triệu dân Việt, thì có ý kiến cho rằng thị trường ngân hàng Việt Nam là quá chật chội.

Nhưng hầu hết các ngân hàng quy mô còn nhỏ, dịch vụ còn thô sơ nên tôi nghĩ rằng tiềm năng của thị trường ngân hàng ở Việt Nam còn rất lớn vì nó chưa được khai thác nhiều, tức là còn rất nhiều chỗ trống cho các dịch vụ mới, cho việc mở rộng thị trường. Số lượng các ngân hàng quốc doanh, ngân hàng tư nhân, ngân hàng cổ phần, ngân hàng nước ngoài hiện nay ở Việt Nam rất nhiều nhưng nếu như người nào tài, người nào khéo, thì còn mở rộng thị phần của mình được rất nhiều.

Còn những người còn lại bị bật ra hoặc bị ép vào một góc, thì có thể đối với họ thị trường này là chật chội. Nhưng tôi nhắc lại là thị trường ngân hàng ở Việt Nam là một miền đất chưa được khai phá, tuy rằng có nhiều người đến nhưng họ chưa có nhiều công cụ trong tay, chưa có nhiều kinh nghiệm nên mỗi ông có thể khai khẩn được vùng đấy ấy một ít thôi, nếu khai thác hết công suất, thì thị trường ngân hàng Việt Nam không hề chật.

Theo tôi thì bất kì người dân nào cũng là khách hàng tiềm năng của dịch vụ ngân hàng dẫu là người nghèo. Vấn đề là người ta dùng bao nhiêu và dùng như thế nào. Khi người dân được tiếp xúc với các dịch vụ ngân hàng, thì họ có khả năng làm giàu nhiều hơn, làm kinh doanh dễ hơn và lúc đó nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn.

Ở Việt Nam, dịch vụ ngân hàng thương mại chỉ mới thực sự hoạt động khoảng gần hai chục năm trở lại đây. Trước kia là không có, tuy rằng cũng có ngân hàng nhà nước nhưng thực sự họ không hoạt động theo đúng nghĩa của nó. Họ là một ông thủ quỹ của nhà nước và ông ấy chỉ có nhiệm vụ in tiền và phát tiền chứ ông ấy không biết gì về dịch vụ ngân hàng cả. Tức là toàn bộ hệ thống ngân hàng của Việt Nam những năm 90 trở về trước là coi như không có.

Trong khoảng thời gian từ đó đến nay, hệ thống ngân hàng ở Việt Nam đã có những sự phát triển rất mạnh. Nhưng mạnh đến thế nào thì cũng mới chỉ là bước đầu bởi vì trước đó nó chưa có. Chúng ta phải học lại hết, từ những người quản lý nhà nước cho đến những người làm ngân hàng thương mại dẫu là quốc doanh hay là tư nhân. Và chính vì thế dịch vụ còn rất thô sơ: Chủ yếu là nhận tiền gửi, mở tài khoản, cho vay, bảo lãnh, nhận cầm cố, thế chấp, sản phẩm thì chưa có nhiều.

Ở các nước phát triển mạnh họ có vài ba nghìn sản phẩm khác nhau còn ngân hàng Việt Nam được gọi là mạnh lắm thì cũng chỉ có được dăm ba trăm loại. Quan trọng nhất đây là một ngành dịch vụ, mà đã là một ngành dịch vụ thì sự phong phú của nó nó hoàn toàn phụ thuộc vào đầu óc của những người tạo ra sản phẩm đó. Tuy rằng phát triển rất nhanh nhưng vẫn còn sơ khai và đi sau các nước khác rất nhiều. Dịch vụ của ngân hàng ở Việt Nam còn thiếu, nghèo nàn, sơ khai và là mảnh đất rất là hoang để cho người nào có công cụ, người nào có đầu óc, người nào nhanh nhạy có thể khai phá. Đó là một cơ hội không nhỏ.

Bà Nguyễn Thu Hà – Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng Vietcombank: “Nhân lực thừa nhưng thiếu nguồn nhân lực cao cấp”

Nhân sự trong ngành ngân hàng hiện nay có nhiều bất cập xuất phát từ nhu cầu hội nhập cũng như nhu cầu mở rộng thị trường. Các ngân hàng nước ngoài vào Việt Nam mang theo rất nhiều cái mới: Tư duy mới, dịch vụ mới, sản phẩm mới, công nghệ mới, họ cũng muốn sử dụng nguồn nhân lực có sẵn của Việt Nam để triển khai những thứ mới đó nhưng nguồn nhân lực của chúng ta hiện nay chưa bắt kịp được với nhu cầu bề ngoài cả cả về số lượng và chất lượng. Cả hai điểm đó còn rất nhiều hạn chế.

Có một số mảng công việc truyền thống như công việc tác nghiệp cụ thể: Bán sản phẩm, giao tiếp với khách hàng, sử dụng các dịch vụ đơn giản, thì cán bộ của chúng ta có thể đáp ứng được. Nhưng chúng ta thiếu những chuyên gia để thiết kế và cập nhật cái mới, hoặc những chuyên gia trong những lĩnh vực mới phát sinh trong ngành ngân hàng như quản lý đầu tư, quản lý quỹ, tư vấn tài chính doanh nghiệp, cổ phần hóa, phân tích tài chính doanh nghiệp…

Nhân sự của ngành ngân hàng hiện nay đang thiếu những nguồn nhân lực có trình độ cao. Đặc biệt hiện nay chúng tôi đang theo hướng quản trị doanh nghiệp mới nên thiếu cán bộ quản lý cấp cao theo thông lệ quốc tế, thiếu chuyên gia trong lĩnh vực mới như kiểm toán, kiểm soát nội bộ, thiết kế sản phẩm mới hoặc quản trị rủi ro theo thông lệ quốc tế mới. Nhân sự trong các lĩnh vực này hiện nay còn chưa đáp ứng đủ nhu cầu và thêm một điều quan trọng nữa là nguồn nhân lực và cách thức sử dụng nhân lực trong ngành ngân hàng của chúng ta vẫn chưa thực sự chuyên nghiệp.

Đối với những loại hình dịch vụ mới, sản phẩm mới nó gắn bó chặt chẽ với tất cả hoạt động kinh doanh của ngân hàng hiện có nên nó đòi hỏi nhân sự phải có một kiến thức tổng hợp và kinh nghiệm trong lĩnh vực ngân hàng mới có thể thiết kế được. Vì vậy, hiện tại chúng ta vẫn vừa phải sử dụng những nguồn nhân lực đã có kết hợp với đào tạo đội ngũ kế cận để đáp ứng nhu cầu sử dụng nhân lực cao cấp trong ngành ngân hàng. Về lâu dài, chúng ta vẫn phải sử dụng phương pháp này, còn việc thuê CEO người nước ngoài cũng chỉ là giải pháp tạm thời trong khi nguồn nhân lực cao cấp của chúng ta chưa đáp ứng được nhu cầu cấp thiết hiện nay.

Ông Trịnh Thanh Bình - Phó Tổng Giám đốc VIB Bank: “Thị trường ngân hàng bán lẻ có nhiều triển vọng và lợi thế”

Theo tôi được biết, đến năm 2010, dân số sống ở khu vực đô thị sẽ đạt 26 triệu, chiếm xấp xỉ 30% tổng dân số. Cơ cấu dân số trẻ dưới 30 tuổi ở mức 57% tại thời điểm hiện tại với đặc điểm năng động, có học vấn cao, thích tiêu dùng, thích thử cái mới... Mức thu nhập tại thành thị cũng đang gia tăng; theo tính toán của Bộ Thương mại, đến năm 2010 GDP bình quân đầu người cao gấp 2,1 lần so với năm 2000 đạt 1.050-1.100 USD/năm, năm 2020 sẽ tăng từ 3,3- 3,6 lần so với năm 2000. Đó là những thuận lợi để phát triển các dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Hiện hệ thống ngân hàng vẫn tập trung chủ yếu ở khu vực thành thị, nhưng mật độ phục vụ còn rất thấp, đạt trung bình 5-6% và khoảng 22% ở một số thành phố lớn, trong khi đó tỷ lệ này ở các nước láng giềng là rất cao khoảng 70- 80% (Thái Lan, Malaysia). Theo đó, tôi cho rằng tiềm năng của thị trường bán lẻ tại Việt Nam còn rất lớn, còn nhiều cơ hội cho các ngân hàng nói chung và VIB Bank nói riêng.

Bản chất của ngân hàng bán lẻ là cung cấp những sản phẩm dịch vụ của ngân hàng cho từng phân đoạn khách hàng, do đó, nó đòi hỏi sự thâm nhập sâu vào thị trường để tìm hiểu và thỏa mãn tối đa nhu cầu đa dạng của từng phân đoạn khách hàng cụ thể. Ngân hàng nội địa sẽ phát huy thế mạnh năng động và linh hoạt trong việc biến đổi bản thân để đáp ứng nhanh chóng nhu cầu đa dạng đó của thị trường.

Trong khi đó ngân hàng nước ngoài sẽ cần một thời gian dài để đáp ứng với một thị trường phức tạp về thể chế cũng như là đặc điểm đa dạng về nhu cầu của người dân như tại thị trường Việt Nam. Ngoài ra, với ưu thế về mạng lưới chi nhánh trải rộng trên toàn quốc, các ngân hàng nội địa đã sẵn sàng chào đón sự gia nhập thị trường ngân hàng bán lẻ của các “đại gia” trên toàn cầu như Citibank, HSBC, ANZ, Standard Charter Bank…

“Thị trường nhân lực ngân hàng 2008: Thiếu - thiếu và... thiếu”

30.000 người – đó là số nhân viên cần có mà - chưa biết kiếm ở đâu - của toàn ngành ngân hàng thời kỳ bùng nổ. Chưa bao giờ cuộc chiến giành-giữ người từ nhân viên tầm tầm đến các vị trí VIP - tại các ngân hàng lại nóng bỏng và có phần hỗn loạn như hiện nay. Và đây mới chỉ là “khúc dạo đầu” trong cuộc đua hớt váng nhân sự sẽ còn tiếp diễn dài kỳ…

Tuần qua, thị trường đã chính thức đón nhận thêm 5 ngân hàng thương mại cổ phần nhưng “hậu trường” nhân sự chuẩn bị cho sự ra mắt này đã “sôi sùng sục” trước đó cả năm. Không chỉ 5 ngân hàng này mà 4 ngân hàng được cấp phép trước đó cộng thêm hàng loạt chi nhánh ngân hàng được “tăng cường” khắp các địa phương đã đẩy “cầu” nhân sự lên mức “báo động đỏ” hàng tháng trời.

Thực tế, nhân sự ngân hàng đã bắt đầu “nóng” từ năm 2006 khi các ngân hàng trong nước đua nhau mở thêm chi nhánh mới và bùng nổ mạnh mẽ vào năm 2007 khi hàng loạt ngân hàng cũ lẫn mới đều đồng loạt “bung ra”.

Trong năm 2007, hầu hết các ngân hàng cũ nhất là khối ngân hàng cổ phần đã đua nhau mở thêm hàng chục chi nhánh và các điểm giao dịch (Habubank chỉ trong 1 năm đã có thêm 30 chi nhánh và điểm giao dịch mới, VP bank có thêm gần 60 điểm…). Theo ngân hàng Nhà Nước dự đoán, số lượng chi nhánh của các ngân hàng cổ phần sẽ còn tăng gấp đôi trong 2 năm tới. Ông Hồ Hữu Hạnh, Giám đốc ngân hàng Nhà Nước tại TP HCM cho biết chỉ tính riêng địa bàn thành phố, lao động trong ngành ngân hàng năm 2006 có khoảng 14.000 nhưng đã tăng gấp 2 - 3 lần trong năm 2007 do tốc độ mở thêm mở chi nhánh, phòng giao dịch quá nhanh.

Các ngân hàng mới thành lập cũng là tâm điểm thu hút nhân lực. Hiện đã có 9 ngân hàng mới được cấp phép và ít nhất gấp đôi số đó bao gồm 12 ngân hàng cổ phần trong nước và 6 chi nhánh ngân hàng con 100% vốn nước ngoài đang chờ được phê duyệt. Đương nhiên, khi một ngân hàng đi vào họat động đồng nghĩa với việc tăng trưởng nhanh chóng số lượng điểm giao dịch và chi nhánh.

Để có một điểm giao dịch cần tối thiểu 10 người, mở một chi nhánh mới cần ít nhất 20 - 30 người, và để “ra mắt” một ngân hàng mới “khiêm tốn” lắm phải có trên 100 người (con số đó sẽ mau chóng “nở” ra từ 3 đến 6 lần sau khi ngân hàng đi vào hoạt động).

Như vậy, chưa cần nắm con số chính xác nhưng nhắm mắt cũng ước đoán được số lượng nhân viên buộc phải có lớn như thế nào. Chưa kể đã thiếu trước hụt sau ngành ngân hàng còn bị các công ty Chứng khoán – có mức thu nhập thường cao hơn câu kéo nhân viên.

Phải làm sao để “xoay” ngay ra được hàng ngàn nhân viên mới trong thời gian ngắn như vậy? Vậy là cuộc đua giành giật, “tranh cướp” nhân viên của các ngân hàng trở nên vô cùng nóng bỏng. Chưa bao giờ cơ hội “nhảy việc” lại rộng mở đến thế với các nhân viên NH. Chỉ cần không thích môi trường làm việc, chưa hài lòng về mức lương hay đi tìm cơ hội thăng tiến… đã có sẵn nhiều vị trí ở ngân hàng khác chờ đợi. Thậm chí, đã có nhân viên đang làm ở các ngành khác nhưng có chút “dính dáng” đến nghiệp vụ ngân hàng cũng bị hút vào vòng xoáy nóng bỏng này.

Chính vì thế, năm 2007 được một giám đốc ngân hàng “tổng kết” là năm của “nhiều cuộc ra đi”. Còn phụ trách nhân sự của một ngân hàng khác thì than vãn nhiều khi chưa kịp nhớ mặt “người mới” thì đã họ đã đi mất rồi. Sự tấp nập “in - out” tại các ngân hàng đã khiến tình hình nhân sự của các ngân hàng luôn trong trạng thái bất ổn và xê dịch đến chóng mặt. Nhưng hầu hết các ngân hàng đều chấp nhận “sống chung với lũ” vì thiếu người là tình trạng bất khả… tránh của ngành ngân hàng thời bùng nổ.

“Lên sếp nhanh như… ngân hàng”

Đó là câu nói cửa miệng của giới ngân hàng tài chính hiện nay. Không ngoa chút nào bởi đi kèm với mỗi điểm giao dịch mới, chi nhánh mới là một trưởng phòng, một giám đốc, còn để có một ngân hàng mới thì cần cả bộ khung lãnh đạo.

Cơn sốt mở chi nhánh, mở ngân hàng mới đã kéo theo làn sóng “tạo sếp” nhanh chóng và thuận lợi chưa từng có trong ngành này. Đặc biệt vị trí giám đốc chi nhánh tại các tỉnh đang rất khó khăn trong việc tìm người. Do đó, đã có những ngân hàng sẵn sàng trả cho“người mới” mức thu nhập cao hơn hẳn những người cũ có cùng thậm chi đang giữ có vị trí cao hơn.

Quả thật, các vị trí trung, cao cấp trong ngành ngân hàng đang ở “báo động cấp 12”. Phát biểu với báo chí, ông Paul Nguyễn, Giám đốc điều hành mạng tuyển dụng HR Vietnam cho biết, mấy tháng gần đây bộ phận tuyển dụng của công ty nhận được 300-500 yêu cầu/tháng cho các vị trí trung cao cấp trong ngành tài chính - ngân hàng nhưng chỉ đáp ứng được khoảng… 5%.

Để bù vào khoảng trống, rất nhiều người đã được ngân hàng cấp tốc đào tạo nội bộ hoặc “đôn sớm” lên những vị trí mà trước đây cần nhiều năm kinh nghiệm. Hiện độ tuổi của giám đốc chi nhánh đã hạ từ U40 xuống còn U30 và đang có xu hướng trẻ hóa hơn nữa.

Đặc biệt, nhân viên các ngân hàng lớn đang đứng trước những cơ hội thăng tiến nhanh chóng đến từ những ngân hàng mới. Năm qua, Vietcombank đã phải “tiễn” khá nhiều nhân viên sang các ngân hàng đối thủ làm… sếp. Chị Nguyễn Hồng Nhung (hiện giữ vị trí Phó phòng tại Habubank) cũng kể, vài nhân viên của chị đã chuyển sang các ngân hàng mới và chưa đầy 1 năm, họ đã bỏ xa vị trí hiện có của chị. “Cũng thường tình thôi, chỗ mới toàn người trẻ và lại thiếu nên dễ thăng tiến. Nếu mình đồng ý sang ngân hàng mới thì cũng làm giám đốc chi nhánh lâu rồi”.

Không chỉ giành người bằng cơ hội thăng tiến, thu nhập cũng đang là cuộc chạy đua để giành và giữ người giữa các ngân hàng. Thu nhập trong ngành ngân hàng hiện đang tăng với tốc độ nhanh chỉ sau chứng khoán. Nhiều ngân hàng đã đưa ra mức thu nhập rất cao cho những vị trí khan hiếm như chuyên viên phân tích tài chính, khoảng 30 triệu đồng/tháng, trưởng phòng, giám đốc chi nhánh 10 - 20 triệu. Riêng cỡ Tổng Giám đốc thì “biên độ” khá rộng từ 50 đến trên 100 triệu đồng/tháng. Dĩ nhiên, ngân hàng càng mới càng có mức thu nhập “gây sốc” hơn.

Các chuyên gia đều nhận định, thị trường tài - chính ngân hàng sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh, thậm chí có phần nóng trong thời gian tới, có thể lên đến 20 - 30% mỗi năm. Dó đó, “phong trào lập ngân hàng” còn tiếp tục nóng bỏng. Hiện đã có nhiều tổng công ty, tập đoàn lớn quyết chí nhảy vào lĩnh vực hấp dẫn này như Dầu khí, Bảo Việt, FPT, VNPT, Vinatex, Habeco… Đó cũng là lý do, bà Nguyễn Thị Vân Anh, Giám đốc Tuyển dụng nhân sự cao cấp của Navigos Group khẳng định năm 2008 ngành tài chính, ngân hàng vẫn là tiếp tục là ngành có nhu cầu tuyển dụng cao nhất, nhu cầu nóng từ nhân viên “tầm tầm” đến các vị trí trung cao cấp.

Các ngân hàng đã có động thái gì để chống “thất thoát” và lấp đầy được khoảng trống nhân sự cho sự phát triển dài hạn?