NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Nhật Bản chính thức khởi tố vụ các viên chức công ty Tư vấn Quốc tế Thái Bình Dương Pacific Consultants International ( PCI ) ở Tokyo tội hối lộ quan chức Việt Nam

Người Nhật bàng hoàng về vụ PCI

Đã tròn một tháng trôi qua kể từ khi Nhật Bản chính thức khởi tố vụ các viên chức công ty tư vấn PCI ở Tokyo tội hối lộ quan chức Việt Nam để được xây một dự án công.

Các ông Masayoshi Taga, Kunio Takasu, Haruo Sakashita, Tsuneo Sakano bị khởi tố hôm 28-08-2008 vì đã đưa hối lộ tổng cộng 820.000 đôla trong dự án dùng vốn viện trợ phát triển ( ODA : Official Development Assistance ) của Nhật cho công trình xa lộ Đông Tây ở Thành phố Hồ Chí Minh.

PV phỏng vấn Giáo sư Trần Văn Thọ, Đại học Waseda, Tokyo để biết dư luận Nhật đánh giá sao về vụ khởi tố các viên chức PCI vì tội đưa hối lộ ở Việt Nam.

Giáo sư Trần Văn Thọ : Liên quan đến việc sử dụng vốn viện trợ phát triển ODA của Nhật có thể nói chưa có sự kiện nào lớn bằng vụ PCI lần này và chưa bao giờ dư luận Nhật Bản quan tâm theo dõi diễn tiến sự kiện sử dụng bất chính vốn viện trợ phát triển ODA như lần này.

Tôi hiện đang nghiên cứu tại Mỹ nhưng qua báo mạng cũng thấy các nhật báo lớn ở Nhật đều tường thuật sự kiện và có xã luận về vấn đề này.

Đầu tháng này gặp một bạn đồng nghiệp người Nhật ở Tokyo sang dự hội nghị ở Mỹ cho biết các đài truyền hình ở Nhật liên tiếp nhiều ngày đã đưa sự kiện lên màn hình làm thành một trong những tin chính trong ngày.

Dư luận Nhật bàng hoàng

Theo tôi, sự kiện này lôi cuốn quan tâm của dư luận Nhật Bản vì ba yếu tố : thứ nhất, dân chúng ngày càng quan tâm giám sát nội dung chi tiêu ngân sách của chính phủ để cho tiền thuế của họ được sử dụng đúng mục đích và không lãng phí.

Đặc biệt từ thập niên 1990, trong bối cảnh kinh tế trì trệ, ngân sách thâm hụt, dân chúng đặc biệt nghiêm khắc đối với việc sử dụng ngân sách nhà nước.

Các đảng phái đối lập, các cơ quan ngôn luận và các tổ chức phi chính phủ ( NGO ) đều được quyền tiếp cận các thông tin liên quan chi tiêu ngân sách.

Vốn viện trợ phát triển ODA cũng là một bộ phận trong ngân sách và nằm trong sự giám sát chung đó.

Thứ hai, là người dân của một nước tiên tiến, người Nhật thấy xấu hổ khi công ty của nước mình có hành vi bất chính tại nước ngoài.

Nhất là từ năm 1998 khi Nhật đã phê chuẩn Công ước ngăn ngừa hành vi đưa hối lộ cho quan chức nước ngoài của Tổ chức hợp tác phát triển kinh tế ( OECD ), một tổ chức của các nước tiên tiến, và Nhật đã sửa đổi Luật ngăn ngừa cạnh tranh bất chính để nội dung đi sát với tinh thần của công ước ấy.

Bốn thành viên trong ban lãnh đạo của công ty PCI bị bắt vì tội vi phạm luật này.

Thứ ba, có lẽ nhiều người Nhật đã bàng hoàng khi thấy trong vụ PCI số tiền thuộc loại cho vay ưu đãi đã rơi vào chi tiêu bất chính quá lớn ( chỉ một dự án mà số tiền bất chính lên tới 820.000 USD ).

Và nhất là tiền hối lộ đó được đưa cho quan chức của một nước mà thu nhập GDP đầu người mới chỉ ở mức 800 USD.

Hơn nữa sự kiện lại xảy ra tại một nước mà bấy lâu nay họ thấy rất có cảm tình, thấy gần gũi về văn hóa và nhiều mặt khác.

Đối với tuyệt đại đa số người Nhật, việc nhận viện trợ nước ngoài là chuyện bất đắc dĩ trong một giai đoạn ngắn của quá trình phát triển, và giới lãnh đạo của nước nhận viện trợ phải có ý thức trách nhiệm trong việc dùng tiền viện trợ.

Nhật cũng đã từng là nước nhận viện trợ. Từ năm 1946 đến năm 1951, Nhật đã nhận viện trợ không hoàn lại từ Mỹ, số tiền nầy được quản lý chặt chẽ và chỉ dùng để nhập khẩu những nguyên liệu cần thiết cho sản xuất.

Từ năm 1949 đến 1961, Nhật vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng thế giới và chính phủ Mỹ, để dùng vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng và để phát triển một số ngành công nghiệp.

Trong thời gian đó, nhiều quan chức cao cấp khi đi công du ở nước ngoài phải thuê khách sạn rẻ tiền, phải ở chung phòng để tiết kiệm ngoại tệ. Sự kiện PCI gây sốc cho nhiều người Nhật còn vì bối cảnh đó nữa.

Mục tiêu Nhật giúp Việt Nam qua các khoản viện trợ ODA là gì ? Vì món nợ quá khứ thời chiến, còn muốn tạo ảnh hưởng thì đó là ảnh hưởng gì ?

Giáo sư Trần Văn Thọ : Không riêng gì Việt Nam, ODA của Nhật cấp cho các nước đang phát triển có hai mục đich chính : một là duy trì, tăng cường quan hệ ngoại giao để tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ chính sách, lập trường của mình trên vũ đài quốc tế; hai là, tạo điều kiện để các công ty của Nhật đến đầu tư ( ODA xúc tiến xây dựng cơ sở hạ tầng, tiền đề để công ty tư nhân đầu tư kinh doanh, sản xuất ).

Vốn viện trợ phát triển ODA của Nhật bắt đầu từ thập niên 1960, tập trung tại khu vực Á châu, nơi Nhật có nhiều lợi ích về ngoại giao và kinh tế, tuy từ thập niên 1990, các nước Phi châu cũng được chú trọng nhằm tăng cường chính sách ngoại giao đa phương và nhất là ngày càng nhiều nước Á châu đã phát triển, không cần nhận nhiều ODA như trước.

Riêng Việt Nam, một nước ở giai đoạn có nhu cầu nhận ODA và lại có vị trí đăc biệt quan trọng đối với Nhật cả về ngoại giao và kinh tế. Việt Nam là một trong những nước thành viên quan trọng của ASEAN, một khu vực mà cả Trung Quốc và Nhật Bản đều đang tranh dành ảnh hưởng. Với qui mô dân số, vị trí địa lý, và văn hóa gần gũi với Nhật, Việt Nam còn là môi trường đầu tư nhiều tiềm năng đối với doanh nghiệp Nhật Bản.

Nhìn lại cả quá trình đầu tư, viện trợ của Nhật vào Việt Nam từ vụ sập cầu Cần Thơ đến vụ PCI, có ý kiến nào trong chính giới Nhật, hay truyền thông của họ cho rằng cần xem lại cách làm việc ở Việt Nam ?

Giáo sư Trần Văn Thọ : Sự kiện PCI chắc chắn đã làm cho hình ảnh Việt Nam trong dư luận Nhật Bản và trong lòng người Nhật xấu đi nhiều. Đó là điều rất đáng tiếc.

Nhưng tôi không nghĩ điều đó sẽ ảnh hưởng đến chính sách ODA của Nhật đối với Việt Nam.

Như đã nói ở trên, chính sách ODA được hoạch định và thực hiện trên những tính toán về chiến lược, lợi ích về ngoại giao và kinh tế.

Việt Nam không phải lo về vấn đề ODA có bị cắt giảm hay không mà cái đáng lo hơn cả là làm sao gỡ lại thể diện của đất nước trong dư luận ở Nhật và trên vũ đài quốc tế.

Muốn vậy chính phủ cần hợp tác tích cực với Nhật trong việc điều tra sự kiện và xử phạt công minh người có tội.

Được biết vào cuối tháng 8-2008, chính phủ Nhật có đề nghị với chính phủ Việt Nam lập Ủy ban hỗn hợp để giám sát các dự án ODA nhằm phòng tránh các sự kiện tương tự.

Theo chỗ tôi tìm hiểu, cho đến nay, ít nhất là trong vòng 20 năm nay, chưa có một ủy ban tương tự giữa Nhật với các nước nhận ODA của họ.

Thành ra nếu Ủy ban hỗn hợp Nhật Việt ra đời thì đây là một sự kiện không mấy danh dự cho Việt Nam.

Do đó, tốt nhất là Việt Nam phải chủ động cho thấy mình sẽ sẵn sàng chuẩn bị cơ chế để phòng chống hiện tượng tiêu cực trong ODA nói riêng và tệ nạn tham nhũng nói chung.

Một cơ chế hữu hiệu khi dân chúng có quyền giám sát tài chính và quá trình thực thi dự án ODA thông qua báo chí và xã hội dân sự.

Thay đổi nội các Nhật thời gian này sẽ tác động ra sao đến quan hệ hai bên?

Giáo sư Trần Văn Thọ : So với thủ tướng Fukuda Yasuo, thủ tướng mới Aso Taro có lẽ không có quan tâm đặc biệt đối với các nước Á châu. Tuy nhiên sẽ không có sự thay đổi trong quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản. Như đã nói, Việt Nam vẫn là nước được chú trọng trong chính sách ngoại giao của Nhật và là môi truờng đầu tư quan trọng của các công ty Nhật Bản.

Giáo sư Trần Văn Thọ giảng dạy môn kinh tế học ở Đại học Waseda, Tokyo. Ông đang làm nghiên cứu tại Đại học Harvard, Hoa Kỳ.

Nhật muốn giám sát vốn ODA tại Việt Nam

Nhật Bản đề nghị chính phủ Việt Nam thành lập ủy ban chung để giám sát vốn viện trợ phát triển ( ODA ) giữa lúc có các vụ việc liên quan tới nguồn vốn này.

Đề xuất từ Tokyo nhằm ngăn chặn tình trạng tham nhũng và thất thoát trong việc triển khai nguồn vốn viện trợ phát triển của chính phủ Nhật tại Việt Nam.

Ủy ban hỗn hợp này cũng sẽ xem xét các vụ việc có nghi vấn trong đó có dự án đại lộ Đông – Tây ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo tờ Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh, Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng đã giao cho các bộ liên quan phối hợp lập ủy ban với phía Nhật.

Đề nghị của chính phủ xứ mặt trời mọc được đưa ra trong lúc quá trình điều tra vụ công ty PCI của Nhật hối lộ quan chức ở Thành phố Hồ Chí Minh hàng trăm nghìn đôla đang được tiến hành cả ở Nhật và Việt Nam.

Vụ PCI ‘lại quả’ khoản tiền lớn sau khi nhận được một phần dự án đại lộ Đông - Tây có sử dụng nguồn vốn ODA khiến báo chí Nhật đặt ra câu hỏi về tính hiệu quả trong việc sử dụng nguồn vốn viện trợ phát triển ở Việt Nam.

Không tăng viện trợ

Hai năm trước, vụ PMU 18 cũng đã khiến dư luận Nhật Bản có những quan ngại tương tự.

Tờ Yomuiri hồi năm 2006 thậm chí còn cho rằng “một phần tiền viện trợ của Nhật rơi vào túi các quan chức Việt Nam”.

Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam Hồ Xuân Sơn từng cho rằng truyền thông Nhật "có một số bài viết không khách quan và không đúng sự thật, gây nghi ngờ về quyết tâm chống tham nhũng của Việt Nam".

Trước đó, Việt Nam nói quyết tâm không để vụ PCI hối lộ “ảnh hưởng tiêu cực đến nguồn vốn ODA và quan hệ với Nhật Bản”.

Nhật Bản được coi là quốc gia đầu tiên trong số các nước cấp viện muốn thiết lập ủy ban giám sát nguồn vốn ODA.

Nhật Bản là nước cấp Vốn viện trợ phát triển ODA nhiều nhất cho Việt Nam với hơn 1 tỷ đôla trong số 5,4 tỷ đôla dự kiến sẽ giải ngân cho Việt Nam trong năm 2008.

Từ 2008 các nhà tài trợ quốc tế sẽ không tăng thêm lượng viện trợ ODA cho Việt Nam mà tập trung vào việc tăng hiệu quả các dự án.

Nhật truy tố vụ hối lộ quan chức Việt Nam

Hãng thông tấn Kyodo đưa tin cơ quan công tố sẽ truy tố hình sự một loạt cựu quan chức của công ty tư vấn xây dựng PCI của Nhật.

Những người này bị cáo buộc hối lộ quan chức Việt Nam trong dự án làm đường bằng nguồn vốn ODA tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Giới công tố tin rằng các quan chức từng làm tại công ty Tư vấn Quốc tế Thái Bình Dương (PCI) đã vi phạm luật cạnh tranh không lành mạnh.

Luật thông qua năm 1993 cấm hối lộ quan chức nước ngoài và quy định án tù cho người phạm tội có thể tới 5 năm tù hoặc phạt tiền 5 triệu yên hoặc bị cả tù lẫn phạt.

Nếu vụ việc được truy tố theo dự kiến thì đây sẽ là vụ thứ hai liên quan tới nạn hối lộ quan chức nước ngoài và sẽ là vụ đầu tiên dính đến các dự án tại nước ngoài có sử dụng vốn ODA.

ODA là các khoản vay do chính phủ Nhật cấp với lãi suất thấp.

Hồi đầu năm 2008, truyền thông Nhật đưa tin một cựu thành viên cao cấp của PCI nói trong năm 2006 công ty này đã hối lộ một quan chức chính phủ Việt Nam tổng cộng 200 nghìn đôla.

Theo cáo buộc, công ty tư vấn xây dựng PCI đã “lại quả” khoản tiền lớn trên cho một quan chức cấp cao Việt Nam sau khi nhận được các hợp đồng tư vấn trong các dự án xây dựng đường và cơ sở hạ tầng bằng vốn ODA.

PCI có các dự án ở hơn 130 nước, trong đó có Việt Nam.

Công ty từng hợp tác với nhiều quốc gia và tổ chức lớn như Liên Hiệp Quốc, Ngân hàng Thế giới hay Ngân hàng Phát triển châu Á.

Tổng vốn ODA cam kết dành cho Việt Nam năm 2007 lên trên 5,4 tỷ đôla, tăng hơn 20% so với năm 2006.

Nhật Bản là nước viện trợ phát triển nhiều nhất cho Việt Nam.

Từ 2008 các nhà tài trợ quốc tế sẽ không tăng thêm lượng viện trợ ODA cho Việt Nam mà tập trung vào việc tăng hiệu quả các dự án.

Phía Việt Nam đòi 15% tiền dự án

Một cựu quản lý của công ty tư vấn Nhật Bản Pacific Consultants International (PCI) nói quan chức Việt Nam đòi hoa hồng tới 15% tiền dự án.

Tờ nhật báo Yomiuri Shimbun trích lời ông này cáo buộc ban Quản lý dự án PMU tại TP Hồ Chí Minh đã vòi số tiền trên để đổi lấy việc trao thầu tư vấn cho PCI trong hai dự án vào tám năm trước đây.

PCI đã thắng thầu lần đầu vào tháng 10-2001 sau khi dự thầu khá cạnh tranh với các công ty khác trong dự án xây dựng đường cao tốc trị giá 1,1 tỷ yen bằng tiền viện trợ của chính phủ Nhật Bản.

Tháng 3-2003, PCI lại được PMU trao thầu trong một dự án liên quan trị giá hai tỷ yen, lần này một cách 'bí mật'.

Yomiuri cho hay, vẫn theo lời viên quản lý trên của PCI, PMU hứa với PCI rằng trong khoảng năm 2000 sẽ quyết định cho công ty này thắng thầu trong hai dự án nếu chịu chia tiền hoa hồng 15%.

Lúc đó PCI xin hạ tỷ lệ này xuống 10% vì lẽ giá trị hai dự án quá lớn, tới ba tỷ yen Nhật.

Giám đốc điều hành PCI Haruo Sakashita, 62 tuổi, là người đã thương lượng với PMU. Cuối cùng ông ta đã đạt được thỏa thuận 10%, tương đương 300 triệu yen, trả thành nhiều lần. PCI bắt đầu trả tiền cho phía Việt Nam năm 2001.

Ông Sakashita đã bị bắt hôm thứ Hai cùng ba người khác, trong có cựu chủ tịch PCI Masayoshi Taga vì hối lộ quan chức Việt Nam.

Vòi vĩnh

Theo viên quản lý mà tờ Yomiuri phỏng vấn, PMU nhiều lần chỉ trích PCI là không chuyển tiền đúng hẹn và vào năm 2005 đã đòi phải trả hết số tiền, nếu không sẽ không chi trả các khoản tài chính cho dự án.

Tin từ cơ quan điều tra của Công tố viện quận Tokyo, cựu quản lý PCI Kunio Takasu, 65 tuổi, và các quan chức cấp cao khác của công ty này, đã đưa hơn 200 triệu yen cho người đứng đầu ban Quản lý dự án PMU trong thời gian từ 2001 tới 2006.

Ông Takasu cũng nằm trong số người bị bắt hôm thứ Hai. Người thứ tư là ông Tsuneo Sakano, 58 tuổi, cựu giám đốc văn phòng Hà Nội của PCI.

Báo Nhật đã nêu danh tính vị quan chức Việt Nam bị cáo buộc là đứng đầu đường dây ăn hối lộ. Đó là ông Huỳnh Ngọc Sỹ, Phó Giám đốc Sở Giao thông Công chính Thành phố Hồ Chí Minh, kiêm Giám đốc Ban Quản lý PMU Đông-Tây.

Chưa thấy phía Việt Nam có phản hồi gì về các cáo giác trên.

Trong một bản tin đăng hôm thứ Ba, báo Người Lao động có dẫn lời quan chức thành phố nói ông Huỳnh Ngọc Sỹ đã gửi đơn giải trình sự việc và cơ quan chức năng đang xem xét, giải quyết.

Báo Người Lao động cũng trích lời ông ông Trương Văn Lắm, Chánh Văn phòng UBND Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, cho đến thời điểm này UBND Thành phố Hồ Chí Minh vẫn chưa nhận được bất cứ thông tin hay phản ánh nào từ phía cơ quan chức năng liên quan của Nhật Bản về vi phạm của quan chức thuộc dự án Đại lộ Đông-Tây.

Thay lãnh đạo dự án Đại lộ Đông-Tây

Tin cho hay, UBND TP Hồ Chí Minh vừa có quyết định thay người phụ trách dự án xây dựng Đại lộ Đông-Tây, công trình hiện đang bị điều tra vì cáo buộc hối lộ.

Báo trong nước nói Phó Chủ tịch Thường trực Nguyễn Thành Tài được giao trách nhiệm phụ trách dự án này thay cho Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Tín.

Tờ Thanh Niên trích lời ông Trương Văn Lắm, Chánh Văn phòng UBND Thành phố Hồ Chí Minh, nói việc thay đổi này là 'do ông Tín bận đi học'.

Tháng trước, các cơ quan chức năng của Việt Nam cho biết đã bắt đầu mở điều tra sau khi nhận hồ sơ ủy thác tư pháp từ phía Nhật Bản về việc công ty Tư vấn Quốc tế Thái Bình Dương (PCI) của Nhật bị cáo buộc hối lộ quan chức Thành phố Hồ Chí Minh để thắng thầu trong dự án Đại lộ Đông-Tây.

Số tiền hối lộ được nói lên tới 820.000 đôla Mỹ.

Nhật đã bắt và hôm 25-8-2008 đã truy tố bốn cựu quan chức PCI vì hành vi hối lộ, vi phạm Luật chống cạnh tranh không bình đẳng.

Báo chí Nhật đã công bố nhiều chi tiết liên quan tới vụ cáo buộc sai phạm trong sử dụng vốn viện trợ phát triển ODA của chính phủ này, ngay cả tên của quan chức Việt Nam bị cho là đã nhận hối lộ -ông Huỳnh Ngọc Sỹ.

Hiện ông Sỹ, phó Giám đốc sở Giao thông Công chính Thành phố Hồ Chí Minh, vẫn là Giám đốc Ban Quản lý PMU Đông-Tây.

Cam kết ODA

Song song với dự án Đại lộ Đông-Tây, một dự án khác sử dụng vốn ODA của Nhật Bản là dự án Cải thiện Môi trường nước thành phố giai đoạn một và hai, cũng được trao cho người phụ trách mới là Phó Chủ tịch UBND TP Nguyễn Trung Tín.

Ban Quản lý PMU Đông-Tây cũng đồng thời là chủ đầu tư dự án cải thiện môi trường này.

Cả hai dự án đều do công ty PCI thầu tư vấn.

Mới đây, Nhật Bản đã đề nghị chính phủ Việt Nam thành lập ủy ban chung để giám sát việc sử dụng nguồn vốn ODA, mà Nhật là nước cấp viện hàng đầu.

Về phần mình, chính phủ Việt Nam luôn cam kết sử dụng hữu hiệu viện trợ phát triển và chống tham nhũng.

Dự án Đại lộ Đông-Tây sau khi báo Nhật phanh phui cáo buộc hối lộ đã trở nên tâm điểm chú ý của dư luận.

Dự án này được khởi công từ đầu năm 2005 với tổng số vốn đầu tư gần 10 ngàn tỷ đồng.

Cựu quan chức PCI, công ty tư vấn của dự án, khi bị bắt đã khai rằng phía Việt Nam đòi hoa hồng tới 15% tiền dự án mới cho thắng thầu.

Giữa năm 2006, Thành phố Hồ Chí Minh đã lập đoàn thanh tra dự án Đại lộ Đông-Tây trong 45 ngày nhưng không thấy sai phạm.

Truyền thông trong nước từng viết nhiều về những vấn đề tồn tại trong dự án này, mới đây nhất là việc xảy ra nứt tại công trình hầm Thủ Thiêm do nhà thầu Nhật Obayashi Corporation thi công và PCI tư vấn thiết kế.