NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Kẹt xe ngày càng trầm trọng ở Thành Phố HCM

Hậu họa khôn lường

Tình trạng kẹt xe trên địa bàn TPHCM hiện nay hầu như diễn ra khắp nơi, kể cả ngoài giờ cao điểm. Từ đầu năm đến nay đã xảy ra 56 vụ ùn tắc giao thông lớn, tăng 29 vụ – gấp hơn 2 lần so với cùng kỳ năm 2008 ( chưa kể số vụ ùn tắc, kẹt xe xảy ra vào giờ cao điểm, do trời mưa, ngập đường, phương tiện ùn ứ tại khu vực đang thi công các công trình đào đường ). Vì sao kẹt xe xảy ra triền miên, càng chống càng kẹt ? Giải pháp nào hiệu quả để thoát ra khỏi tình trạng này ? Đó là những câu hỏi chưa có đáp án thỏa đáng.

Kẹt mọi lúc, mọi nơi

Nếu như trước đây, chuyện kẹt xe thường chỉ xảy ra vào giờ cao điểm và ở một số tuyến đường lớn thì thời gian gần đây, tình trạng kẹt xe bùng nổ trên rất nhiều tuyến đường ở nhiều quận huyện trên địa bàn TPHCM. Đặc biệt, tại khu vực các quận nội thành và các quận 6, 12, Gò Vấp, xa lộ Hà Nội hướng về trung tâm TP, quốc lộ 1 đi về miền Tây. Và nạn kẹt xe xảy ra hàng ngày, sáng - trưa - chiều.

Anh Trương Quang Thông nhà ngay vòng xoay Cây Gõ (quận 11) cho biết, khu vực này (thuộc quận 5, 6, 11) hiện nay không có giờ cao điểm, vì lúc nào cũng bị ùn tắc, 4 đến 6 lần từ 6 giờ 30 đến 21 giờ. Hàng ngàn người đi làm, trẻ đi học dường như giậm chân tại chỗ ở khu vực Minh Phụng - 3 Tháng 2 - Hồng Bàng (nối dài). Một biển người “nghẹt thở” bởi tiếng máy xe, bụi khói xe, tiếng trẻ con khóc. Dòng xe lưu thông bị kẹt cứng. Tình hình càng trở nên căng thẳng khi xe buýt loại lớn từ các nơi tiến về khu vực bến xe Chợ Lớn và bến xe miền Tây tạo thành một “vành đai” xe buýt.

Chậm hơn đi bộ là cảnh kẹt xe tại khu vực ngã tư Nguyễn Văn Cừ - Nguyễn Trãi (quận 1, quận 5). Tại giao lộ Cộng Hòa - Trường Chinh (quận Tân Bình), cả sáng và chiều, đoàn người phải nhích từng chút, khoảng tiếng đồng hồ mới qua khỏi ngã ba, ngã tư…

Điều đáng nói là tình trạng kẹt xe hiện nay tại TPHCM như phản ứng domino: các đường chính bị kẹt thì ngay lập tức các tuyến đường nhỏ, đường nhánh, hẻm cũng bị kẹt theo. Điển hình như tại tuyến đường Trường Chinh ( Tân Bình ), Cách Mạng Tháng Tám ( quận 10 )… mỗi khi giao thông bị ùn tắc thì ngay lập tức các tuyến đường Nguyễn Thái Bình, Xuân Hồng (Tân Bình); Tô Hiến Thành, Thành Thái… cũng không thoát khỏi tình cảnh tương tự.

Tháng 9-2009, dù là “Tháng an toàn giao thông”, nhưng tình trạng kẹt xe tại TPHCM không những không giảm mà ngày càng diễn biến phức tạp. Điển hình như vụ kẹt xe vào ngày 7-9 và chiều tối 21-9, đã khiến cho giao thông ở hầu hết tuyến đường tại các quận nội thành bị “tê liệt”, kéo dài hơn 3 giờ đồng hồ.

Thiệt hại vô kể...

Kẹt xe quả là nỗi nhức nhối của TPHCM. Nó làm mất thời gian, ảnh hưởng đến công việc của hàng chục ngàn người, làm tổn hại sức khỏe bao người dân, gây tâm lý bức bối cho tất cả những người lưu thông… và còn ảnh hưởng lớn đến môi trường đầu tư trong và ngoài nước.

Dù khó quy ra tiền, nhưng chỉ nhìn vào vụ kẹt xe chiều tối 21-9 cũng đã thấy rùng mình. Theo quan sát của chúng tôi, khoảng hơn trăm ngàn người đã bị “kẹt cứng” trong 3 giờ đồng hồ. Thoát khỏi vụ kẹt xe, xã hội đã mất đứt hơn 300.000 giờ. Thời gian ấy đã có thể làm ra bao của cải vật chất, chưa kể những thiệt hại không thể tính được do trễ giờ hẹn làm việc theo kế hoạch của hàng chục ngàn người. Tình trạng kẹt xe hiện nay lại diễn ra triền miên, ngày càng nhiều hơn, rộng hơn - và dự báo trong tương lai còn tăng lên nữa – thì thiệt hại cho xã hội là vô kể.

Theo các chuyên gia về môi trường, bình thường, chỉ số CO2, bụi và khí độc khác ở nội thành TPHCM đã ở mức báo động. Song tại những nơi kẹt xe, nồng độ CO2 tăng lên hàng chục lần bình thường. Thời gian kẹt xe càng lâu, nồng độ khí độc càng tăng. Đứng trong dòng người kẹt cứng ấy, sức khỏe con người bị suy giảm và có thể là nguyên nhân phát sinh những bệnh nan y như lao, ung thư…

Những năm gần đây, TPHCM đã mất vị trí dẫn đầu trong thu hút đầu tư nước ngoài. Có nhiều nguyên nhân, nhưng môi trường đầu tư – cả nghĩa đen và nghĩa bóng – là nguyên nhân chính. Trong đó, nạn kẹt xe trầm trọng là một trong các yếu tố mà các nhà đầu tư rất ngán ngại.

Vì đâu nên nỗi ?

Vấn nạn kẹt xe đã được các nhà khoa học, chuyên gia cảnh báo cách đây hơn chục năm. Đã có rất nhiều hội thảo của các nhà khoa học, nhiều cuộc họp của cơ quan chức năng TP. Tuy nhiên, câu hỏi vì sao nạn kẹt xe lại xảy ra thường xuyên hơn, tại sao TPHCM càng chống kẹt xe lại càng kẹt… vẫn chưa tìm được hết cội nguồn của vấn đề này.

Hai mũi tên ngược chiều nhau

Nếu sắp hai biểu đồ hiển thị sự gia tăng của các phương tiện giao thông và hệ thống cầu đường ở TPHCM gần nhau thì ta sẽ thấy 2 mũi tên tăng trưởng tách xa nhau. Trong đó mũi tên chỉ sự gia tăng số lượng phương tiện giao thông đi lên với tốc độ chóng mặt. Ngược lại, mũi tên chỉ sự gia tăng hệ thống cầu đường chỉ là là ở phía dưới.

Cuối năm 2007, TPHCM có 3.365 con đường với tổng chiều dài 3.223km. Diện tích đường giao thông so với diện tích đất của thành phố mới đạt 1,44km/km², ước khoảng 1,7%. Đây là một tỷ lệ rất thấp so với tiêu chuẩn của các nước tiên tiến. Để giao thông thông suốt, mật độ diện tích đường giao thông so với diện tích đất của thành phố phải đạt 15%-25%.

Gần 2 năm đã trôi qua, tình trạng nêu trên hầu như không được cải thiện là bao. Diện tích những con đường mới mở có khả năng giải quyết vấn đề đi lại của người dân trên một diện rộng tăng không nhiều, chỉ tăng khoảng 10% so với trước. Trong đó, TPHCM mới chỉ giải quyết được cơ bản hướng giao thông từ phía Đông sang phía Tây của thành phố bằng việc sắp hoàn thành dự án Đại lộ Đông Tây. Hướng giao thông từ phía Bắc xuống phía Nam mới hoàn thành được phần đi qua quận Tân Bình ( đường Trường Chinh ).

Trong ba đường vành đai thì TPHCM mới đang thực hiện được một phần của đường vành đai 2. Về hệ thống đường chính nội đô, TPHCM mới đang cải tạo đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Cộng Hòa… Các cầu mới vượt sông Sài Gòn cũng chỉ có cầu Thủ Thiêm, cầu Phú Mỹ đã xây xong. Tổng số cầu đường đang được triển khai xây dựng ở TPHCM so với số lượng cầu đường cần được xây dựng từ nay đến đến 2020 theo Quy hoạch phát triển giao thông vận tải TPHCM chỉ chiếm khoảng 10%.

Hiện nay, trong nhiều khu dân cư mới của TPHCM, mật độ đường giao thông đã tăng lên, nhưng không nhiều và hệ thống đường ấy cũng chủ yếu phục vụ cho nhu cầu đi lại của người dân trong khu vực. Nguyên nhân chính của tình trạng này là “nhân, vật lực” cho việc phát triển hệ thống giao thông đều yếu và thiếu. Việc kêu gọi đầu tư từ các thành phần kinh tế khác cũng không đạt như mong muốn. Nhân lực cho việc xây dựng thiếu đến nỗi nhiều gói thầu xây dựng được mở ra nhưng không có nhà thầu tham dự.

6 triệu rưỡi xe “nhét” vào thành phố

Trong khi việc phát triển hệ thống giao thông phát triển với tốc độ “rùa”, thì số lượng xe tham gia giao thông lại tăng “phi mã”. Nếu như năm 2000, TPHCM chỉ có khoảng 131.182 xe ô tô và 1.569.355 xe gắn máy 2 bánh đăng ký thì con số hiện nay đã gần 500.000 ô tô, gần 4.000.000 xe gắn máy. Và con số này vẫn đang tăng ở mức khoảng 100 ô tô và 3.000 xe gắn máy/ngày. Đó là chưa kể một lượng gần 1.000.000 xe gắn máy 2 bánh và hơn 60.000 xe ô tô mang biển số các tỉnh thành khác lưu thông vào TPHCM.

Tất cả những điều này đã tạo một áp lực rất lớn lên hệ thống giao thông thành phố. Hiện TPHCM có khoảng hơn 5 triệu rưỡi xe có động cơ và khoảng 1 triệu xe thô sơ 2, 3 bánh các loại. Tính ra, diện tích của TPHCM chưa bằng 1% cả nước, nhưng số phương tiện giao thông cá nhân đã chiếm 1/3 số lượng của cả nước. Với dân số trên 7,12 triệu người, tỷ lệ xe cơ giới trên số dân của TP đã vượt mức 1/2 (tức là 2 người có hơn 1 chiếc xe).

TPHCM biết rất rõ nguy cơ này và đã không ít lần xây dựng kế hoạch hạn chế xe cá nhân. Nhưng lần nào cũng gặp phải nhiều ý kiến trái chiều và chưa có giải pháp nào căn cơ được đặt ra.

Theo Sở Quy hoạch Kiến trúc, khu vực quận 3 bao gồm các đường Tú Xương, Lê Quý Đôn, Trần Quốc Thảo, Trương Định… được người Pháp quy hoạch xây dựng với chức năng ở nên các con đường ở đây thường rất nhỏ, chỉ rộng 2 làn xe và khoảng cách giữa các nút giao thông chỉ là vài trăm mét, phù hợp với tiêu chuẩn giao thông của khu ở.

Thế nhưng, trong thời gian gần đây rất nhiều ngôi nhà trong khu vực này đã được biến thành trường học, nhà hàng. Đường Tú Xương dài chỉ hơn 1km đã có tới 5-6 trường học và nhà hàng. Đường Lê Quý Đôn cũng tương tự với các trường Quốc tế Việt Úc, Cao đẳng Việt Mỹ…

Vào giờ cao điểm những khu vực có trường học này lại xảy ra tình trạng ùn ứ giao thông do xe, đặc biệt là xe hơi của các phụ huynh dừng, đậu đón con. Chính vì thế, việc biến khu có chức năng ở thành khu có chức năng trường học, nhà hàng mà không cải tạo lại hệ thống giao thông thì kẹt xe xảy ra là chuyện… đương nhiên.

Cao ốc mọc lên, xe dồn vào

Tờ mờ sáng, xe cộ từ mọi hướng chen nhau vào các quận trung tâm (quận 1, 3) và ngược lại vào chiều tối mọi người tìm cách để thoát ra. Nguyên nhân có thể nói ngay: Việc thả nổi xây dựng để cao ốc mọc lên mọi nơi, với diện tích đất nhỏ, kể cả ở những nút giao thông luôn kẹt xe đã được dự báo…

Trung tâm Thương mại dược phẩm - văn phòng do Công ty Xây dựng - nhập khẩu Y tế làm chủ đầu tư tại đường Võ Thị Sáu, nơi này thường xuyên ùn tắc giao thông. Tình trạng này kéo dài nhiều năm, các biện pháp cải thiện chưa thấy hiệu quả, nhưng giờ đây, ngay tại nút giao thông này, xuất hiện Trung tâm Buôn bán hàng điện máy Phong Vũ. Xe cộ vào ra tấp nập, nhất là những lần nơi này tổ chức các chương trình quảng cáo giới thiệu sản phẩm ngay trên vỉa hè người xe tràn cả ra đường làm cho giao thông vốn đã phức tạp càng thêm rối loạn. Đối diện trung tâm này là cao ốc Mỹ Vinh gồm 66 căn hộ.

Cũng gần nút giao thông này, xích về phía Bệnh viện Từ Dũ, số 67 Nguyễn Thị Minh Khai, quận 1 xuất hiện cao ốc văn phòng cao 9 tầng. Như vậy, hai rẻo đất nhỏ bé đối xứng nhau qua nút giao thông đã có hàng loạt trung buôn bán điện máy.

Chưa hết, dọc trên tuyến Nguyễn Thị Minh Khai (đoạn từ Đinh Tiên Hoàng đến Cách Mạng Tháng Tám thuộc quận 1 và 3) dài khoảng hơn 3km có hơn chục cao ốc văn phòng từ 10 đến hơn 20 tầng, cụ thể: Cao ốc Itaxa, Indo Chine, tòa nhà văn phòng cao ốc của Tổng Công ty xây dựng số 1, Center Tower, Somerset…

Tương tự tuyến đường Lê Duẩn (quận 1) đoạn từ cổng Thảo Cầm Viên đến vòng xoay sau lưng nhà thờ Đức Bà chỉ dài khoảng 1km có hơn chục tòa nhà với số tầng cao trên 10 tầng mọc lên san sát nhau như tòa nhà văn phòng PetroVietnam Tower, cao ốc Sofitel Plaza SaiGon, Saigon Tower, Kumho Asiana Plaza, Diamond Plaza…

Với thực trạng cao ốc mọc lên nhan nhản trên các tuyến đường trung tâm thành phố, kèm theo đó, lượng người đổ về làm việc cùng với phương tiện, trong khi đó mặt bằng hạ tầng giao thông vẫn như cũ thì tình trạng ùn tắc là khó tránh khỏi.

Còn hàng loạt nguyên nhân khác: hệ thống đèn tín hiệu chưa hợp lý, chập chờn; ý thức người tham gia lưu thông kém, chen nhau vượt đèn đỏ; sự cố bất ngờ trên các tuyến đường, mưa ngập… mà trong phạm vi bài viết này chưa nêu hết được.

10 giải pháp

Giải quyết vấn nạn ùn tắc giao thông là một vấn đề cực kỳ khó khăn bởi nó liên quan đến quyền lợi, thói quen khác nhau của rất nhiều người. Chính vì vậy đòi hỏi người cầm trịch phải có một trái tim “nóng” bức xúc với tình trạng ùn tắc giao thông và một cái đầu “lạnh” để có được sự tỉnh táo, bản lĩnh theo đuổi đến cùng mục tiêu của mình.

Tăng vận tải công cộng và giảm xe cá nhân

TPHCM đã nhiều lần đề ra giải pháp chống ùn tắc giao thông. Nhưng việc triển khai thực hiện đều là nửa vời, bỏ giữa chừng hoặc không đủ liều lượng, không khả thi.

Phát triển vận tải hành khách công cộng đã một thời được TPHCM đầu tư mạnh mẽ như là một trong những giải pháp đầu tiên để chống ùn tắc giao thông. Nhưng hiện nay hoạt động này lại đang có xu hướng đi xuống. Lượng hành khách trên tất cả các tuyến đều giảm khoảng 10%. Nhiều xe buýt đã bắt đầu xuống cấp.

Đây là điều không thể chấp nhận bởi kinh nghiệm phát triển của nhiều thành phố trên thế giới đã cho thấy, chỉ có phát triển vận tải công cộng mới giải quyết căn cơ tình trạng ùn tắc giao thông.

TPHCM cần nhanh chóng có ngay các giải pháp chấn chỉnh hoạt động vận tải hành khách công cộng. Trước mắt, cần xem xét lại định mức trợ giá mà các đơn vị vận tải đang kêu là lạc hậu. Ngay sau đó là tổ chức lại mạng lưới xe buýt hợp lý hơn và nhanh chóng đầu tư phát triển hệ thống metro.

Hạn chế xe cá nhân là “chị em song sinh” với việc phát triển vận tải hành khách công cộng. Tuy nhiên, TPHCM cũng đã nhiều lần đề xuất Chính phủ và các bộ ngành liên quan cho phép thành phố áp dụng một số giải pháp hạn chế xe cá nhân như thu phí đối với xe cá nhân, không cho xe cá nhân lưu thông trên một số tuyến đường, trong những giờ nhất định… song đã không nhận được sự ủng hộ của nhiều người dân. Hạn chế xe cá nhân lưu thông chứ không hạn chế nhu cầu đi lại của người dân mà ngược lại còn phải đáp ứng tốt hơn nữa nhu cầu này.

Không cầu toàn

Theo kỹ sư Phan Phùng Sanh, Phó Chủ tịch Hội Khoa học xây dựng TPHCM: “Không thể có một giải pháp hoàn hảo, toàn diện cho việc chống ùn tắc giao thông. Để làm công việc này phải có giải pháp tổng thể, có sự chung tay góp sức của nhiều người. Và quan trọng hơn cả là cứ phải bắt tay vào làm và trong quá trình làm sẽ điều chỉnh dần những điều chưa hợp lý”.

Với 10 giải pháp chống ùn tắc giao thông (xem box) mà thành phố đã đưa ra, có thể nói thành phố cũng đã thấy được để giải quyết vấn nạn này phải có giải pháp tổng thể. Tuy nhiên, dường như quá cầu toàn nên TPHCM chưa mạnh tay với việc triển khai thực hiện các giải pháp.

Việc tổ chức làm lệch giờ, lệch ca là một ví dụ. Sau đề án thực hiện do Sở LĐTB-XH, Sở GD-ĐT trình, TPHCM đã tổ chức nhiều cuộc họp lấy ý kiến. Ý kiến đồng ý cũng nhiều, ý kiến phản đối cũng không ít.

Đáng lẽ sau những cuộc họp như vậy, ngành chức năng phải tập hợp ý kiến để hoàn thiện đề án để sớm đưa đề án ra thực hiện thì ngược lại… mọi thứ đều rơi vào im lặng. Đề án có được sửa không, bao giờ thực hiện… không có câu trả lời chính thức. Hỏi một số người có trách nhiệm thì được trả lời: “đang hoàn thiện”.

Những nguyên nhân (được phân tích ở bài 2) sẽ là căn cứ cho việc xác định các giải pháp chống kẹt xe, ùn tắc giao thông của TPHCM. Chẳng hạn: phải mở rộng đường giao thông, kiên quyết hạn chế xây dựng cao ốc trong nội thành, hạn chế người nhập cư vào TPHCM…

TP cũng đang tích cực thực hiện một số dự án cầu đường: Dự án cầu cạn từ đường Hoàng Văn Thụ (khu vực Lăng Cha Cả), chạy dọc theo tuyến kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè kết nối vào đường Trương Định, Bà Huyện Thanh Quan (về trung tâm thành phố) và đường Nguyễn Hữu Cảnh (sang quận 2). Ngoài ra, đường dọc kênh NL - TN dự kiến sẽ được mở rộng đủ 3 làn xe mỗi bên, góp phần giải quyết giao thông theo hướng Bắc - Nam, từ sân bay Tân Sơn Nhất về trung tâm thành phố.

Từ sân bay Tân Sơn Nhất còn có một tuyến đường mới đang được Tập đoàn LG (Hàn Quốc) nghiên cứu đầu tư là đường Tân Sơn Nhất - Bình Lợi - Vành đai ngoài, cũng sẽ làm giảm áp lực về giao thông cho sân bay sau này… Tuy nhiên, tiến độ các dự án này còn khá chậm.

Sở Giao thông Vận tải TPHCM giao cho Khu Quản lý đô thị số 1, nghiên cứu phương án cấm xe lưu thông trên một số tuyến đường ở khu vực trung tâm TP. Mục tiêu của việc làm này nhằm hạn chế dần số lượng xe cá nhân, tập thói quen cho người đi bộ và tiến đến sử dụng phương tiện công cộng. Cụ thể như đường Đồng Khởi, Nguyễn Huệ, Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Nguyễn An Ninh và Lưu Văn Lang đều ở Q1, việc nghiên cứu nhằm hình thành khu phố đi bộ trên các đường này.

Giải pháp cấp bách : phân luồng, tổ chức lại giao thông

Ông Trần Quang Phượng, Giám đốc Sở Giao thông Vận tải TPHCM, nhiều lần cho rằng, một trong những biện pháp có thể giải quyết được ùn tắc hiệu quả, ít tốn kém là tổ chức lại giao thông. Mục đích nhằm chia lượng xe từ đường có lưu lượng cao sang đường có lưu lượng thấp; giảm các điểm giao cắt, tăng các tiểu đảo... Tuy giải pháp này làm tăng hành trình của người lưu thông. Song nếu đi vòng một chút mà nhanh hơn, không tắc đường thì chắc chắn nhiều người sẽ đồng tình.

“Về lâu dài phải mở rộng đường sá, xây dựng hệ thống tàu điện ngầm, phát triển nhanh các phương tiện giao thông công cộng..., Ngoài các biện pháp trước mắt và lâu dài, vấn đề tuyên truyền, giáo dục ý thức chấp hành luật giao thông cho người dân là việc rất cần thiết. Để giải quyết bài toán ùn tắc giao thông ở TPHCM là nhiệm vụ của nhiều sở, ngành và của toàn xã hội chứ không chỉ mình sở mà giải quyết được” - ông Phượng nhấn mạnh.

10 giải pháp chống ùn tắc giao thông

1. Tập trung thực hiện ngay việc học tập, làm việc lệch giờ, lệch ca.

2. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục người dân chấp hành luật giao thông.

3. Kiên quyết chấn chỉnh trật tự đô thị và trật tự lòng lề đường.

4. Điều chỉnh giao thông theo hướng 1 chiều hóa.

5. Chấn chỉnh hoạt động xe buýt.

6. Tăng cường kiểm tra, xử phạt các hành vi, vi phạm luật giao thông.

7. Đầu tư hạ tầng giao thông.

8. Tập trung tháo gỡ, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng.

9. Đẩy nhanh tiến độ di dời các trường học bệnh viện… ra ngoại thành.

10. Hiện đại hóa việc quản lý hạ tầng giao thông.

Khoa – Hùng - Lý