NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Phát triển khu công nghiệp – Phép tính không đơn giản

Sự ra đời của các khu công nghiệp (KCN) đã đem lại những thành tựu to lớn, khẳng định vai trò quan trọng của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH), đẩy nhanh tiến trình hội nhập với nền kinh tế khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, khi các Khu công nghiệp đi vào hoạt động và ngày càng phát triển, thì đồng thời cũng nảy sinh không ít bất cập, ảnh hưởng tới đời sống xã hội của cộng đồng. Sẽ là những phép tính không đơn giản với sự phát triển của các Khu công nghiệp.

Lợi ích từ các khu công nghiệp

Năm 1997, Chính phủ đã ra Nghị định 36-CP ban hành Qui chế KCN, khu chế xuất (KCX) và khu công nghệ cao (KCNC). Tính đến tháng 3/2006, trên toàn quốc đã có khoảng 133 Khu công nghiệp do Thủ tướng Chính phủ thành lập, thuộc phạm vi đối tượng điều chỉnh của Nghị định này. Ngoài ra còn khoảng 500 cụm công nghiệp do địa phương quản lý.

Khu công nghiệp ra đời đã tạo nên mảnh đất thuận lợi cho các doanh nghiệp công nghiệp trong và ngoài nước có điều kiện đầu tư phát triển sản xuất. Hiện nay, Việt Nam đã có tới 3.300 doanh nghiệp trong và ngoài nước sản xuất, cung cấp dịch vụ công nghiệp hoạt động trong các Khu công nghiệp, với tổng đầu tư khoảng 20 tỷ USD và 137.000 tỷ VND. Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, thì các khu, cụm công nghiệp đều đã đẩy nhanh tiến trình Công Nghiệp Hóa đất nước. Mặt khác, sự ra đời của các Khu công nghiệp còn tác động mạnh mẽ tới việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng dần tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp. Thực tế cho thấy, các tỉnh có nhiều Khu công nghiệp như Đồng Nai, Bình Dương, tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu ngành kinh tế chỉ còn khoảng 10 – 15%, thậm chí tốc độ chuyển dịch cơ cấu còn diễn ra rất nhanh.

Các Khu công nghiệp phát triển, kéo theo tốc độ đô thị hóa cũng diễn ra khá nhanh, với cơ sở hạ tầng được nâng cấp mọi mặt. Chất lượng cuộc sống của người dân quanh các Khu công nghiệp cũng nhờ đó được nâng lên. Đồng thời với tốc độ đô thị hóa là những dịch vụ đi kèm như dịch vụ ngân hàng, dịch vụ cơ sở hạ tầng, giao thông vận tải, kho tàng bến bãi, đào tạo… cũng được kích thhích phát triển. Đặc biệt Khu công nghiệp mở ra đã là nơi thu hút không ít lao động địa phương, giải quyết một lượng lớn công ăn việc làm cho người lao động. Tính đến hết năm 2005, các Khu công nghiệp đã tạo công ăn việc làm cho trên 74 vạn lao động trực tiếp (gấp 3 lần năm 2001, gấp 14 lần năm 1995), và khoảng 2 triệu lao động gián tiếp. Bên cạnh đó, chất lượng và trình độ người lao động cũng nhờ đó tăng lên. Các Khu công nghiệp ra đời còn là một động lực làm chuyển biến tích cực trong cải cách hành chính, đổi mới cơ chế, chính sách, tạo môi trường đầu tư hấp dẫn hơn. Và đó chính là những bước đầu tiên để thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế. Hiện nay, kim ngạch xuất khẩu tại các KCN chiếm tới 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, góp phần tạo uy tín thương mại của Việt Nam trên thị trường thế giới. Các doanh nghiệp tại các Khu công nghiệp cũng được hưởng cơ chế hải quan thông thoáng hơn, kích thích khả năng cạnh tranh, đáp ứng được yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.

Và những bất cập

Không thể phủ nhận những thành công khi quyết định mở ra các Khu công nghiệp. Song, bên cạnh hàng loạt những thành quả thu được từ các Khu công nghiệp, thì cũng chẳng ít những hậu quả đã, đang và sẽ bắt chúng ta trả giá, nếu không sớm nhận ra và có những giải pháp kịp thời, phù hợp với điều kiện thực tế. Trước hết phải nói đến tình trạng đất canh tác nông nghiệp dần bị thu hẹp lại. Điều này nếu thực sự không tính toán kỹ lưỡng, sẽ gây ảnh hưởng tới an ninh lương thực.

Mặt khác, việc hình thành các KCN nhằm tạo điều kiện để các chủ doanh nghiệp đầu tư mở rộng qui mô sản xuất, song thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã nhập dây chuyền công nghệ lạc hậu hàng chục năm. Điều này, không chỉ làm giảm sức cạnh tranh, mà còn khiến hoạt động sản xuất không ổn định, gây ô nhiễm môi trường. Thêm nữa, do muốn thu hút các nhà đầu tư, nên nhiều địa phương ồ ạt mở ra Khu công nghiệp mà không tính đến quy hoạch đô thị. Vì vậy không ít các Khu công nghiệp đã nằm quá gần khu đô thị, khu dân cư, ảnh hưởng tới chất lượng môi trường đô thị trong một vài năm tới.

Chất thải công nghiệp cũng đang là mối nguy cơ đe dọa tới cuộc sống của một số địa phương có Khu công nghiệp đóng trên địa bàn. Chất thải công nghiệp chưa được xử lý kỹ càng, sẽ gây ô nhiễm trầm trọng tới nguồn nước, không khí, tiếng ồn…. Về vấn đề này đã có khá nhiều địa phương phải trả giá; đời sống người dân thật sự bị đe dọa. Nếu chúng ta không đánh giá đúng và không đưa ra những giải pháp hữu hiệu, tổ chức tốt việc phòng chống ô nhiễm thực tại này sẽ gây những tác hại khôn lường

Việc quy hoạch thiếu đồng bộ, thiếu tầm nhìn chiến lược đã gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng tăng trưởng kinh tế. Chẳng hạn, tạo ra sự phát triển không đồng bộ giữa trong và ngoài hàng rào Khu công nghiệp, sự phân hóa rất rõ về mọi mặt giữa trong và ngoài Khu công nghiệp, gây sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các Khu công nghiệp; thiếu sự liên kết giữa các Khu công nghiệp trong một vùng, một địa phương, giữa các doanh nghiệp trong cùng một Khu công nghiệp. Do đó chính các doanh nghiệp, các Khu công nghiệp không những không khai thác hết thế mạnh của địa phương, mà còn làm xáo trộn hoạt động kinh tế - xã hội địa phương.

Sự tập trung cao của lao động tại các Khu công nghiệp đang khiến cho vấn đề xã hội ngày càng trở thành áp lực đối với chính quyền địa phương và người dân quanh Khu công nghiệp. Đó là tình trạng thiếu nhà ở, điều kiện sinh hoạt khó khăn, giá cả hàng hóa tiêu dùng tăng và đáng lo ngại nhất vẫn là nảy sinh tệ nạn xã hội.

Quá trình hình thành và phát triển Khu công nghiệp là một xu thế tất yếu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, từ những bất cập nảy sinh trong thực tế, chúng ta cần phải có tầm nhìn chiến lược trong sự phát triển của Khu công nghiệp. Có như vậy, mới đảm bảo được tính bền vững của các mô hình này. Tính bền vững của các Khu công nghiệp, sẽ tạo điều kiện phát huy những ảnh hưởng tốt và giảm thiểu tác động xấu, góp phần phát triển kinh tế đất nước theo hướng Công Nghiệp Hóa – Hiện Đại Hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.

Minh Quân