NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Nhân lực Công Nghệ Thông Tin : Vận hội lớn, khủng hoảng cao

Việt Nam đang đón làn sóng đầu tư mới vào lĩnh vực Công Nghệ Thông Tin với quy mô chưa từng có, nhưng nguồn nhân lực lại đang có những lổ hổng lớn. Cần sớm xoá bỏ 2 vòng luẩn quẩn và tạo ra vòng phát triển mới. Ngày 10-1-2008 tại Đà Nẵng đã diễn ra hội nghị đào tạo theo nhu cầu xã hội trong lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông.

Vận hội lớn

"Việt Nam đang có vận hội lớn để phát triển ngành Công Nghệ Thông Tin", Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân khẳng định. Một minh chứng là 5 công ty lớn ( Intel, Renesas, Campal, Samsung và Foxcon) đã quyết định đầu tư gần 10 tỷ USD để thiết kế, sản xuất vi mạch, máy tính, điện thoại di động, thiết bị viễn thông… Đến năm 2012, doanh số của 5 công ty này có thể đạt 30 tỷ USD, tăng tổng mức xuất khẩu lên gấp rưỡi, chiếm 1/3 GDP của Việt Nam hiện tại.

Trong hai năm, kể từ 2006, nhu cầu kỹ sư phần mềm của IBM tại Việt Nam đã tăng gấp 10 lần. Công ty Havey Nash ( Anh ) đến Việt Nam năm 2001 và hiện sử dụng 1.500 kỹ sư phần mềm. Hãng Boeing đang tìm đối tác tại Việt Nam, yêu cầu mỗi hợp đồng cần tối thiểu 1.000 kỹ sư phần mềm.

Tập đoàn Hồng Hải ( Đài Loan ) chuyên sản xuất các sản phẩm liên quan đến điện thoại di động, linh kiện máy tính, viễn thông, điện tử và tiêu dùng, sẽ đầu tư khoảng 5 tỷ USD và cần trên 50.000 lao động.

Công ty Campal ( Đài Loan ) chuyên chế tạo máy tính xách tay và các thiết bị viễn thông đầu tư vào Việt Nam với số vốn ban đầu 500 triệu USD cũng đang cần tuyển 1.200 kỹ sư để đào tạo tiếp ở nước ngoài.

Ông Phạm Tấn Công, Tổng Thư ký Hiệp hội Phần mềm Việt Nam VINASA, cho hay, theo khảo sát của Kearney ( Mỹ ), Việt Nam đứng thứ 20 trong số 25 nước hấp dẫn nhất về Outsourcing. Tại Nhật, Việt Nam là đối tác hấp dẫn thứ 4 trong năm 2006 và thứ 1 trong năm 2007 trên lĩnh vực này. Một tập đoàn Anh sẵn sáng ký đảm bảo việc làm tại châu Âu cho tất cả Sinh Viên tốt nghiệp Đại Học đủ trình độ tiếng Anh…

Khủng hoảng cao

Theo Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Bành Tiến Long, các nhà đầu tư lo lắng lớn nhất là tìm đủ nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu với chi phí lao động thấp hơn các nước khác.

Điều đáng nói, trong lúc nền kinh tế, tổ chức và doanh nghiệp đang thiếu trầm trọng nhân lực Công Nghệ Thông Tin thì hàng năm, có hàng ngàn Sinh Viên tốt nghiệp không có khả năng tìm kiếm việc làm đúng nhu cầu của doanh nghiệp, hoặc phải đào tạo lại.

Tháng 7/2004, TP.HCM khảo sát gần 200 doanh nghiệp phần mềm và cơ sở đào tạo Công Nghệ Thông Tin. Kết quả cho thấy tổng số "cung" ( gồm Đại Học, Cao Đẳng , kỹ thuật viên trung cấp chuyên nghiệp ) trong 6 tháng cuối năm 2004 vượt "cầu" 5 lần, năm 2005 vượt gần 40 lần. Nhưng thực tế, công ty TMA tuyển được 14%, công ty Global Cybersoft chọn được 10%, và con số này ở công ty PSV là 5% số ứng viên so với yêu cầu. Chưa kể, những người được tuyển hầu hết cần đào tạo thêm về kiến thức, kỹ năng và ngoại ngữ.

Sau khi đầu tư dự án 1 tỷ USD tại TP.HCM, Công ty Intel cần tuyển dụng khoảng 1.000 kỹ sư chủ yếu thuộc các lĩnh vực điện, điện tử, Công Nghệ Thông Tin , tự động hoá. Kiểm tra gần 2.000 Sinh Viên năm cuối, có 320 em đạt trung bình và chỉ có 90 Sinh Viên đạt yêu cầu tuyển dụng.

Một trong những công ty hàng đầu thế giới về thiết kế, sản xuất vi mạch là Renesas ( Nhật ) năm 2007 đã triển khai xây dựng trung tâm thiết kế tại TP.HCM, cần tuyển khoảng 1.000 kỹ sư về thiết kế bán dẫn. Suốt 2 năm tìm kiếm khoảng 500 kỹ sư cho giai đoạn đầu, công ty này chỉ tuyến được… 60 người trong số hơn 1.000 hồ sơ.

Theo đánh giá của Bộ Thông tin và Truyền thông, hiện Việt Nam còn rất ít chuyên gia Công Nghệ Thông Tin giỏi có trình độ tư vấn, thiết kế các hệ thống lớn, cung cấp giải pháp tổng thể…; thiếu lao động giỏi ngoại ngữ, thành thạo chuyên môn đạt chuẩn quốc tế cho công nghiệp Công Nghệ Thông Tin.

Xoá vòng luẩn quẩn

Ông Phạm Tấn Công cho rằng, cần sớm xoá bỏ hai vòng luẩn quẩn đối với trường học ( thu học phí thấp - đầu tư thấp - chất lượng đào tạo thấp - chất lượng nhân lực thấp – cơ hội việc làm lương thấp ) và doanh nghiệp ( chất lượng nhân lực thấp - thị trường thấp - hợp đồng giá trị thấp - lợi nhuận thấp - trả lương thấp ).

Thay vào đó, phải tạo ra vòng phát triển mới cho trường học ( mức thu học phí quốc tế - đầu tư tầm quốc tế - đào tạo chất lượng quốc tế - chất lượng nhân lực quốc tế - cơ hội việc làm lương quốc tế ) và doanh nghiệp ( chất lượng nhân lực quốc tế - thị trường quốc tế - hợp đồng quốc tế - lợi nhuận cao - trả lương cao ).

Cụ thể, khuyến khích đầu tư các trường Đại Học, Cao Đẳng tư thục chuyên ngành Công Nghệ Thông Tin chất lượng quốc tế. Ban hành chính sách hỗ trợ liên kết giữa trường và doanh nghiệp Công Nghệ Thông Tin.

Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông Lê Doãn Hợp cho hay, từ nay đến 2010, sẽ tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, quan tâm nhân lực quản lý Công Nghệ Thông Tin và nhân lực mũi nhọn đầu ngành Công Nghệ Thông Tin.

“Nếu lao động Việt Nam có lợi thế chi phí thấp nhưng không có kỹ năng và tri thức phù hợp thì sẽ không có giá trị đối với nhà đầu tư và chúng ta sẽ mất đi cơ hội thu hút đầu tư nước ngoài để tăng tốc phát triển ngành Công Nghệ Thông Tin trong 20 năm tới!” - Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho hay.

Ông cho rằng, tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh, sự gia tăng nhanh chóng các doanh nghiệp Công Nghệ Thông Tin và viễn thông lớn của nước ngoài đầu tư vào Việt Nam đòi hỏi một số lượng lớn nhân lực có tính chuyên nghiệp cao. Điều đó đã tạo sức ép mạnh mẽ đối với các cơ sở đào tạo cũng như các nhà quản lý giáo dục và đào tạo, Công Nghệ Thông Tin và viên thông.

10 trường Đại Học, Cao Đẳng và 31 doanh nghiệp đã ký kết các hợp đồng, cam kết hợp tác về đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực Công Nghệ Thông Tin. Bộ GD-ĐT và Bộ Thông tin - Truyền thông đã ký thoả thuận hợp tác phát triển Mạng giáo dục thống nhất trong phạm vi cả nước để tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy việc đổi mới giáo dục, giúp giáo viên và người học tiếp cận, khai thác nhanh nhất nguồn thông tin hiện đại trên thế giới phục vụ cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập và nghiên cứu.

Hai bên cũng sẽ phối hợp xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ về các cơ chế chính sách đặc thù cho việc thành lập, tổ chức hoạt động và đào tạo của các cơ sở đào tạo chuyên về Công Nghệ Thông Tin; xây dựng và chuẩn hoá hệ thống chương trình đào tạo, văn bằng, chứng chỉ về Công Nghệ Thông Tin…

Hải Châu

Trăn trở đào tạo kỹ sư Công Nghệ Thông Tin ở Việt Nam

Vừa qua, VNnet nhận được rất nhiều ý kiến liên quan đến những bất cập trong việc dạy và học Công Nghệ Thông Tin ở các trường đại học trong nước. Chúng tôi đã tổng hợp và gửi đến bạn đọc những suy tư rất thật của cả "thầy" và "trò" - những "người trong cuộc".

Sinh viên băn khoăn

Mới đây, trên diễn đàn sinh viên Công Nghệ Thông Tin đại học Báck khoa Thành phố Hồ Chí Minh ( http://www.bkitclub.net/ ) có một topic rất sôi nổi bàn về việc góp ý cho "hội thảo phương pháp học tập" lần 2 của khoa diễn ra vào tháng 12/2005. Khoa Công Nghệ Thông Tin - Đại Học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những nơi rất hiếm - tổ chức hội thảo công khai và dân chủ giữa sinh viên với lãnh đạo khoa, trường về chủ đề học tập. ( Lần đầu tiên tổ chức vào tháng 12 năm ngoái ). Nội dung chủ yếu của hội thảo là thay đổi tích cực những bất cập và tìm ra phương pháp dạy và học tốt hơn cho sinh viên.

Chính từ topic đóng góp cho hội thảo này, đã có rất nhiều ý kiến bức xúc được trình bày một cách có tinh thần xây dựng và rất đáng quan tâm. Đại đa số các bạn sinh viên đề cập đến những bất cập trong phương pháp truyền đạt kiến thức của giáo viên Công Nghệ Thông Tin. Chương trình đào tạo nặng về lý thuyết, kém phần thực hành... Nhiều bạn bị sốc vì chương trình học, số khác lâm vào cảnh chán học và dẫn ra rất nhiều trường hợp không thể tốt nghiệp đúng năm.

Cách đây khá lâu, VNnet cũng nhận được email của một bạn đọc tại Hà Nội tên Nguyễn Tuấn Anh, than phiền về chất lượng đào tạo Công Nghệ Thông Tin ở trường bạn đang học. Tuấn Anh không nói rõ tên trường, song khẳng định mình đang học năm thứ tư và bức xúc: "Lượng học lí thuyết thì nhiều, thực hành ít, lại không sát với thực tế... Cách dạy của giáo viên thường gây áp lực cho sinh viên..."

Khi trao đổi vấn đề này với một số sinh viên và cựu sinh viên ở nhiều trung tâm đào tạo kỹ sư Công Nghệ Thông Tin khác trong cả nước, chúng tôi cũng nhận được nhiều ý kiến tương tự. Tất cả đều công nhận rằng, chương trình học, phương pháp dạy, lượng kiến thức cập nhật... là vấn đề bất cập xuất hiện từ lâu tại các trung tâm này mà chưa được giải quyết triệt để. Có người còn so sánh với việc đào tạo Công Nghệ Thông Tin ở Việt Nam với các nước Singapo, Thái Lan, Hàn Quốc.. và chỉ ra những yếu kém.

"Thực tế khi so sánh số chi phí đào tạo một kỹ sư Công Nghệ Thông Tin trên GDP bình quân đầu người, thì chi phí ở nước ta rất đắt. Nếu như chi phí đào tạo một kỹ sư Công Nghệ Thông Tin ở Việt Nam tốn số tiền tương đương với thu nhập bình quân của 3,5 năm - thì ở Hàn con số chỉ là 2,5 năm." Một cựu sinh viên Đại Học Bách Khoa TP HCM ( chuyên ngành Công Nghệ Thông Tin - mới du học từ Hàn Quốc về ) so sánh.

Một người khác, là giám đốc công ty tư nhân hoạt động trong lĩnh vực Công Nghệ Thông Tin tại Thành phố Hồ Chí Minh thì tâm sự những băn khoăn về việc giáo trình học xưa cũ tại khoa - trường của anh. ( Đại Học Khoa Học Tự Nhiên TP HCM ): "Giáo trình học xưa cũ và cập nhật chậm. Có những môn như Cơ sở dữ liệu, cấu trúc dữ liệu vẫn học Pascal, không dùng các ngôn ngữ lập trình mới như Java hay .Net mà chỉ dạy các ngôn ngữ cũ như C++... Tôi phát hiện ra điều đó khi tuyển dụng nhân sự hàng năm vào công ty. Chương trình học hầu như không khác gì so với 10 năm trước lúc tôi học ở đây."

Thông điệp "con tàu"

Để có được cái nhìn khách quan và nhìn nhận rõ hơn những băn khoăn của không ít các sinh viên, cựu sinh viên Công Nghệ Thông Tin nước nhà, chúng tôi có trao đổi với một số giảng viên và đội ngũ lãnh đạo các khoa, trường Đại Học đào tạo Công Nghệ Thông Tin trong nước. Người đầu tiên trả lời chúng tôi là TS Trần Đức Sự - trưởng khoa An toàn thông tin - Học viện mật mã. Thầy Sự cũng đồng ý, những băn khoăn của các bạn sinh viên như nói trên là hoàn toàn có cơ sở, những bất cập đó là có tồn tại, nhiều hay ít mà thôi.

"Cơ sở của những băn khoăn đó là thực tế của rất nhiều trường Đại học trong nước, và để giải quyết triệt để là rất khó hiện thực" - Thầy Sự nói. Tuy nhiên thầy cũng nhấn mạnh vấn đề còn nằm nhiều ở phía các bạn sinh viên nữa. Trong khi trao đổi, chúng tôi giả định rằng những bức xúc kể trên đến từ một bộ phận sinh viên lành mạnh và có đạo đức, thái độ học tập tốt.

Thầy Sự đưa ra bài toán hình tam giác : có ba kiểu tiếp cận kiến thức và thành công khác nhau: một số người học vì đam mê, dạng này có thể gọi là "dân amateur", họ sẽ rất dễ thích nghi với nhiều phương pháp dạy và học khác nhau vì có tinh thần tự học tốt. Dạng thứ hai học theo kiểu hàn lâm, đi sâu vào nghiên cứu tổng quan, sau này có thể chỉ chuyên làm nghiên cứu. Dạng thứ ba hướng kiến thức đến thực tế, tìm hiểu kiến thức từ các tình huống thực tế. Ở nước ngoài ba cạnh này gắn kết và không bài trừ nhau, nhưng ở Việt Nam thường ngược lại. Có sinh viên không nhận ra mình nên đi theo hướng nào, nên mất quyết tâm học tập.

Ông còn nói, đào tạo Công Nghệ Thông Tin hiện nay có hai xu hướng : Hoặc là đi từ khoa học cơ bản ( theo mô hình Liên Xô cũ ) học theo kiểu "hàn lâm". Hơi nặng về lí thuyết, mang đến cho sinh viên những kiến thức nền tảng để từ đó tự xây dựng nên không gian kiến thức chuyên ngành hẹp, nếu học tốt sau này sẽ có khả năng rộng, thích ứng nhanh với các kiến thức, lĩnh vực mới.

Kiểu thứ hai là học chuyên sâu, theo kiểu phương Tây, thiên về đúc kết chương trình học từ thực tế. Dạy chuyên ngành hẹp, thực hành nhiều, cho sinh viên kỹ năng tốt để có kiến thức sâu và chuyên môn hoá cao.Ở Việt Nam, hầu hết các trung tâm đào tạo Công Nghệ Thông Tin đều thiên về hướng thứ nhất, tức là dạy "hàn lâm". Nó là kết quả của những lời than phiền: "Cái gì cũng học, thành ra chẳng biết gì", "lí thuyết cao tận mây xanh, thực tế chân không chạm đất", "năm thứ hai thứ ba mà vẫn trong cõi "mông lung" của Toán cơ bản + các môn đại cương"...vv của sinh viên. Gây ra tâm lý chán nản của một số bạn.

Vấn đề thứ hai về phương pháp dạy, còn nhiều hiện tượng các thầy dạy theo kiểu cũ nặng về lí thuyết, ít thực hành. Kiến thức hạn chế và cập nhật kiến thức mới chậm. Có bạn lấy ví dụ thầy dạy lập trình mà không biết làm web v.v... Có người lấy ví dụ giảng viên ở Hàn Quốc chỉ được dạy không quá 10 tiết 1 tuần. "Ở Việt Nam đa số các thầy dạy nhiều hơn mấy lần, còn đâu thời gian mà nghiên cứu ?"

Tuy nhiên ý kiến trên đây, bị nhiều giảng viên không đồng ý. Thầy phó khoa ATTT - Học viện mật mã cho rằng, người thầy phải nắm vững kiến thức chuyên môn là quan trọng hơn, kỹ năng có thể không bằng sinh viên ham tìm tòi. Một giảng viên khoa Công Nghệ Thông Tin - Đại Học Bách Khoa Hà Nội thì nói, hiện tại Bách khoa Hà Nội, và nhiều khoa - trường khác đang đầu tư rất lớn cho nhiều giáo viên trẻ ra nước ngoài học để update kiến thức mới.

Về phương pháp dạy, nó gắn liền với chương trình học. Dạy theo kiểu hàn lâm thì giáo viên phải có trách nhiệm giúp sinh viên hiểu một cách trực quan nhất về môn học và tính thực tiễn của nó. Giúp sinh viên có được sự say mê và có sự hình dung cụ thể về mục đích môn học. Từ đó bằng những kiến thức rộng được truyền tải, sinh viên có thể ham mê nghiên cứu và tự sinh ra không gian kiến thức rộng, sâu hơn người thầy. Tránh tình trạng học chỉ để thi, học hết môn này đến môn khác mà không biết nó dùng để làm gì ?. Đây là quan điểm khá thống nhất của hầu hết các vị giảng viên, phó giáo sư, tiến sĩ đang công tác tại các trung tâm đào tạo kỹ sư Công Nghệ Thông Tin.

"Chúng tôi cho rằng những băn khoăn của các bạn sinh viên phần nhiều là vấn đề tâm lí. Và tôi xin gửi tới các bạn một thông điệp" Khi các bạn đã lựa chọn và bước lên một con tàu, hãy tin tưởng vào những người cầm lái đưa các bạn đi. Không nên giao động và so sánh nó với con tàu khác mà bạn không thể, hay lúc trước không muốn đi. Tất nhiên những người lái tàu có trách nhiệm phải thông báo lịch trình cho các bạn và yêu cầu các bạn chuẩn bị đồ dùng cần thiết..." hình ảnh minh hoạ của một giảng viên khoa Công Nghệ Thông Tin - trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội mô tả về vấn đề này.

Thế Phong