NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Khuyến khích đầu tư nước ngoài vào các dự án Cơ Khí

Ngành cơ khí có vai trò quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nhưng với thực trạng hiện nay liệu nó có đảm đương tốt vai trò này ? TBKTSG đã có cuộc trao đổi với TS. Đỗ Hữu Hào, Thứ trưởng Bộ Công Thương kiêm Chủ tịch Tổng hội Cơ khí Việt Nam, xung quanh vấn đề này.

Là người phụ trách theo dõi, chỉ đạo ngành cơ khí của Bộ Công Thương, Thứ trưởng có thể đánh giá khái quát bức tranh toàn cảnh của nền công nghiệp cơ khí Việt Nam hiện nay ?

Những năm đầu của thập kỷ 90, ngành cơ khí nước ta chỉ mới đáp ứng được 8 - 10% nhu cầu trong nước, thì giai đoạn hiện nay, ngành cơ khí đã đáp ứng được 40 - 45% nhu cầu. Tốc độ tăng trưởng đạt khoảng 40% / năm trong vòng 15 năm lại đây. Đây là một con số khá ấn tượng trong bối cảnh ngành cơ khí không được đầu tư nhiều trong thời gian qua.

Theo tôi, có tám lĩnh vực được đề ra trong chiến lược phát triển ngành cơ khí có tiến bộ vượt bậc.

Ví dụ như đóng tàu, chỉ trong vòng 10 năm Việt Nam đã đóng được các loại tàu đạt chuẩn quốc tế như tàu chở hàng trọng tải 6.500 - 53.000 tấn và các loại tàu cao tốc khác; về thiết bị toàn bộ lần đầu tiên ngành cơ khí đã chế tạo ra các thiết bị toàn bộ phục vụ cho các dự án, nhà máy trong lĩnh vực nhiệt điện, lọc hóa dầu, xi măng, công nghiệp giấy; về cơ khí chế tạo thiết bị thủy công, nếu trước đây một nhà máy thủy điện cỡ 300 MW, chúng ta phải nhập khẩu toàn bộ thiết bị cơ khí thủy công, thì nay toàn bộ phần này có thể do ngành cơ khí trong nước đảm nhận.

Quan trọng hơn, từ chỗ trước đây ta chỉ chuyên nhập khẩu các mặt hàng cơ khí, thì hiện nay chúng ta đã xuất khẩu được trên 2,5 tỉ đô la Mỹ, góp phần giảm nhập siêu.

Còn những hạn chế là gì, thưa ông ?

Hạn chế lớn nhất hiện nay của ngành cơ khí là nguồn vốn hạn hẹp, thiếu trầm trọng lực lượng tư vấn thiết kế và đội ngũ thợ lành nghề khiến sản phẩm cơ khí trong nước thiếu tính cạnh tranh cả về mẫu mã và chất lượng. Đã thế chúng ta lại chưa đi sâu vào việc sản xuất sản phẩm có giá trị gia tăng lớn và hàm lượng công nghệ cao. Ngoài ra, sự hợp tác giữa các doanh nghiệp cơ khí trong nước vẫn chưa tốt, đã thế cơ chế quản lý chưa đồng bộ dẫn đến đầu tư chồng chéo, kém hiệu quả.

Với những gì ông vừa khái quát thì có thể nhận xét ngành cơ khí chỉ mới phát triển ở phần vỏ; nghĩa là chỉ mới chế tạo, sản xuất, gia công được những phần thô như hệ khung, hệ sườn của công nghiệp đóng tàu còn phần lõi là chế tạo các loại động cơ, cơ khí chính xác, cơ khí phụ trợ thì vẫn còn yếu. Như vậy, ngành cơ khí nước ta dù phát triển nhưng vẫn chưa hoàn chỉnh và đủ mạnh, ý kiến ông như thế nào ?

Nói như vậy cũng đúng, nhưng cần phải nói thêm giữa sản xuất, phát minh và chế tạo là cả một vấn đề. Chẳng hạn ngay đến “đỉnh cao” của ngành cơ khí hiện tại là chế tạo các loại sản phẩm cơ khí toàn bộ phục vụ cho các dự án kể trên đều thuộc dạng kết cấu, trong khi thời gian qua ngoại trừ việc chúng ta đã chế tạo ra các sản phẩm công cụ truyền thống và các loại động cơ diesel nhỏ, thì các nhóm máy móc và các loại máy móc bậc cao vẫn chưa làm đuợc. Tuy nhiên, tất cả đều có nguyên nhân của nó. Hãy đặt trong bối cảnh hiện nay khi mà nguồn vốn, nguồn chất xám, đội ngũ công nhân, kỹ sư lành nghề của ta đều yếu và thiếu thì việc phát triển những lĩnh vực, nhóm hàng cơ khí như trên là hợp lý.

Vấn đề đặt ra là làm thế nào trong thời gian tới chúng ta có thể xây dựng được một ngành công nghiệp cơ khí khá hoàn chỉnh, có hàm lượng chất xám cao. Tôi nghĩ phải xuất phát từ nhiều yếu tố, nhiều khâu. Cụ thể, về tài chính, Nhà nước phải có chính sách tín dụng thỏa đáng để các doanh nghiệp cơ khí có cơ hội đầu tư phục vụ cho công tác nghiên cứu, chế tạo và sản xuất. Về phía đào tạo, các doanh nghiệp phải liên kết với các viện, các trường đại học để tiến hành nghiên cứu và đào tạo những kỹ sư, chuyên gia giỏi trong lĩnh vực này.

Riêng về phía cơ quan quản lý nhà nước, hướng đi trong thời gian này là khuyến khích các doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam đầu tư các dự án cơ khí chuyên về chế tạo các loại động cơ, chế tạo các sản phẩm cơ khí đồng bộ có hàm lượng chất xám cao sau đó sẽ dần chuyển giao lại cho phía Việt Nam. Đây chính là nền tảng để phát triển ngành cơ khí đích thực. Với cách làm này, chúng tôi tin trong vòng 10-15 năm nữa, sự phát triển phần “lõi” như câu hỏi trên đề cập, là khả thi. Ví dụ, chúng ta đang xây dựng quy trình lắp ráp động cơ diesel cho đóng tàu, động cơ cho xe tải và xe buýt…

Có ý kiến cho rằng một trong những nguyên nhân khiến ngành cơ khí Việt Nam chưa phát triển và thiếu tính cạnh tranh là do công tác quy hoạch chưa hiệu quả. Cụ thể, trong quy hoạch chúng ta quá chú trọng đến phát triển chiều rộng mà thiếu chiều sâu. Thứ trưởng nhìn nhận vấn đề này như thế nào ?

Nói như vậy hoàn toàn không đúng. Quy hoạch chỉ mang tính định hướng ( tầm vĩ mô ), còn sản xuất cái gì thì do doanh nghiệp quyết định dựa trên cung cầu của thị trường. Chúng ta không thể bắt doanh nghiệp phải sản xuất mặt hàng này, mặt hàng kia, trong khi tiền Nhà nước không cấp, phải tự xoay xở. Bên cạnh đó, chúng ta đã bao giờ đặt ngược vấn đề rằng trong một nền kinh tế đang chuyển đổi như hiện nay, rất nhiều ngành, nhiều lĩnh vực trong nền kinh tế quốc dân đã, đang và sẽ rất cần những sản phẩm cơ khí, nếu doanh nghiệp chỉ tập trung sản xuất vào một số mặt hàng thì liệu có đáp ứng được nhu cầu không? Tất nhiên là không.

Nhưng ngược lại cũng có người sẽ đặt câu hỏi, nếu không sản xuất được thì nhập khẩu. Quan trọng là hiệu quả, toàn cầu hóa là như vậy. Trong điều kiện tài chính của nước ta còn hạn hẹp, thì mục tiêu tiết kiệm ngân sách, ngoại tệ là ưu tiên hàng đầu của Chính phủ. Bởi thế, thử hỏi nếu chúng ta không sản xuất được hệ thống cơ khí toàn bộ phục vụ các dự án lớn về năng lượng, xây dựng, công nghiệp sản xuất xi măng, đường thì một năm chúng ta phải bỏ ra bao nhiêu tiền cho việc nhập khẩu các thiết bị trên. Và nhập siêu sẽ không phải như hiện nay mà sẽ tăng lên trên 20%.

Tuy nhiên, dẫn chứng ở trên không phải nhằm biện minh cho công tác quy hoạch của ta là tốt, là chuẩn xác. Dẫu quy hoạch chỉ mang tính định hướng nhưng thực sự công tác quy hoạch rất quan trọng. Quy hoạch trúng, thì hướng đi của ngành sẽ đạt hiệu quả cao. Vì thế, thời gian tới bên cạnh việc đôn đốc các doanh nghiệp phát triển đúng hướng chiến lược, chúng tôi sẽ tiếp tục rà soát xem những gì còn bất cập, để kịp thời bổ sung hoàn thiện. Trong đó, đặc biệt chú trọng đến những “điểm nhấn” về cơ cấu sản phẩm và quy mô để phát triển ngành cơ khí đạt hiệu quả kinh tế cao.

Cụ thể của điểm nhấn mà ông vừa nêu ra là những gì ?

Ngoài việc thực hiện tốt các hạng mục, công trình, sản phẩm cơ khí trọng điểm đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tới đây trong lĩnh vực chế tạo máy chúng tôi sẽ bổ sung thêm một số ngành quan trọng như ngành chế tạo phụ tùng ô tô như cụm tổng thành cơ khí ( động cơ, hộp số… ); chế tạo các giàn khoan dầu khí, chế tạo đồng bộ nhà máy nhiệt điện than công suất đến 600 MW. Ngoài ra còn bổ sung nhóm hàng các loại máy móc tinh xảo áp dụng công nghệ cao, điện tử và cho ngành công nghiệp chế biến. Đây chính là điểm nhấn của ngành cơ khí trong thời gian tới.

Thế còn vấn đề cơ khí phục vụ cho phát triển nông nghiệp thì sao ?

Ngoài những điểm nhấn như trên, việc phát triển cơ khí phục vụ sản xuất nông nghiệp ( từ trang thiết bị máy móc cho bà con sản xuất đến máy móc phục vụ công nghiệp chế biến ) là ưu tiên đặc biệt.

Mặc dù thời gian qua, lĩnh vực này đã có bước phát triển, nhìn tổng thể sản xuất vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Như vậy sắp tới, ngoài những cơ chế ưu đãi cho phát triển ngành cơ khí, chúng ta phải có những ưu tiên cụ thể về cơ chế, tín dụng để các doanh nghiệp hướng mạnh vào sản xuất các loại sản phẩm cơ khí phục vụ nông nghiệp.

Thưa Thứ trưởng, xu hướng thế giới hiện nay là mỗi doanh nghiệp, thậm chí mỗi quốc gia chỉ phát triển một loại ngành nghề, hoặc sản phẩm có thế mạnh để tăng sức cạnh tranh. Vậy, Việt Nam có nên theo mô hình như vậy không ?

Phát triển bất cứ loại hình nào cũng phải dựa trên tương quan của thị trường và xu thế phát triển của thế giới. Với phát triển ngành cơ khí chúng ta cũng phải tính đến phương thức này, cụ thể là phát triển ngành công nghiệp cơ khí phụ trợ…

Lê Hà