NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Vào Tổ chức thương mại thế giới ( WTO ) nông dân ta được gì và mất gì ?

Việt Nam đã trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức thương mại thế giới ( WTO- World Trade Organization ) ngày 07 tháng 11 năm 2006.

Sơ lược về Tổ chức thương mại thế giới - WTO

WTO được thành lập ngày 01-01-1995, kế tục và mở rộng phạm vi điều tiết thương mại quốc tế của tổ chức tiền thân là GATT ( Hiệp định chung về thuế quan và thương mại ). Ngân sách của WTO tính đến năm 2004 là 162 triệu Francs Thụy Sĩ. Chức năng chính của WTO là quản lý các hiệp định về thương mại quốc tế, là diễn đàn cho các vòng đàm phán thương mại, là nơi giải quyết các tranh chấp thương mại và giám sát các chính sách thương mại , là cơ quan trợ giúp về kỹ thuật cho các quốc gia đang phát triển và cũng là đầu mối để hợp tác với các tổ chức quốc tế khác. Nói đơn giản WTO như Ban quản lý cái Chợ toàn cầu, đang chiếm tới 97% thương mại toàn cầu. Khi đã có 149 nước vào trong chợ rồi ( và 30 nước khác đang xin gia nhập ) thì Việt nam không có lý gì để đứng mãi bên ngoài chợ ! Cơ quan quyền lực cao nhất của WTO là Hội nghị Bộ trưởng WTO họp ít nhất 2 năm 1 lần. Thấp hơn là Đại hội đồng -thường họp nhiều lần trong 1 năm tại trụ sở chính của WTO ở Genève (Thụy Sĩ) để giải quyết các tranh chấp thương mại và rà soát lại các chính sách của WTO.

Vào WTO các nước thành viên phải tuân thủ các quy tắc thống nhất về hệ thống chính sách thương mại, về môi trường thể chế pháp lý ( bảo hộ sở hữu trí tuệ, các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xã hội, tiêu chuẩn môi trường ). WTO hướng tới một hệ thống chính sách thương mại minh bạch, một luật chơi thống nhất, nhằm thúc đẩy tự do hóa thương mại.

Gia nhập WTO có nghĩa là tranh thủ cơ hội và chấp nhận thách thức. Đối với nông dân nước ta thì Cơ hội và Thách thức ấy gồm những gì? Cần biết rằng cư dân nông thôn hiện chiếm đến 73,7% cư dân và chiếm 67% lực lượng lao động của cả nước, với 13,2 triệu hộ trong đó có 11 triệu hộ chuyên sản xuất nông nghiệp, nguồn lực tạo ra từ nông nghiệp chiếm 21% GDP chung,

Cơ hội :

Gia nhập WTO chúng ta có thể thâm nhập vào thị trường nông sản thế giới ( có kim ngạch tới 548 tỷ USD/ năm ). Nông sản, thủy sản xuất khẩu của Việt Nam sẽ chịu mức hàng rào thuế quan thấp nhất, nhiều hàng rào phi thuế quan sẽ được bãi bỏ. Người nông dân nước ta cũng sẽ được lợi từ việc chuyển đổi các bí quyết công nghệ nhằm năng cao hiệu quả sản xuất. Công ghệ mới của các tập đoàn đa quốc gia sẽ được du nhập vào nước ta. Mức tăng trưởng xuất khẩu của nông nghiệp Việt Nam đã đạt mức 4,3% hàng năm, dự kiến kim ngạch xuất khẩu nông lâm sản sẽ đạt tới 9 - 19 tỷ USD vào năm 2010. Gia nhập WTO nông dân sẽ được tiếp cận thị trường nhiều hơn do nắm bắt được nhu cầu của khách hàng trên thế giới. Nông dân sẽ biết được từng lộ trình cắt giảm thuế xuất khẩu, khi nào mặt hàng nào có thuế bằng 0% để định hướng phát triển theo tinh thần cạnh tranh về chất lượng và giá cả.Việc đẩy mạnh xuất khẩu sẽ đem lại cơ hội đổi mới công nghệ sản xuất, chế biến nông sản, từ đó mà nâng cao được năng lực cạnh tranh của các sản phẩm. Dưới sức ép của luồng hàng nhập khẩu mạnh mẽ, các doanh nghiệp chế biến hàng nông lâm thủy sản buộc phải phấn đấu vươn lên để nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất. Cũng như mọi thành phần xã hội khác người nông dân cũng sẽ được tự do lựa chọn rất nhiều mặt hàng phong phú và có chất lượng cao của toàn thế giới. Việc gia nhập WTO thúc ép việc biến nông thôn thành sân sau của sản xuất công nghiệp và thương mại. Không thể tồn tại mãi 11 triệu hộ tiểu nông sản xuất nhỏ mà phải có những liên minh Ba nhà, Bốn nhà với các doanh nghiêp, các nhà đầu tư, các nhà khoa học để đẩy mạnh việc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và nông dân nước ta.

Kinh nghiệm của Trung Quốc :

3 năm gia nhập WTO đến năm 2004 đã có 43 664 hợp đồng đầu tư trực tiếp của nước ngoài vào các ngành nông lâm ngư nghiệp với tổng kim ngạch tới 153,48 tỷ USD, vốn sử dụng thực tế là 60,63 tỷ USD. Cùng với việc bố trí lại và tăng cường đầu tư trong nông nghiệp mà 800 triệu nông dân Trung Quốc đang nhận được sự cải thiện rõ rệt trong đời sống. Sản lượng lương thực, thực phẩm, thủy sản... của Trung Quốc tăng dần từng năm sau khi gia nhập WTO .

Ngày nay Trung Quốc đã đứng hàng thứ 8 trên thế giới và đứng đầu Châu Á về xuất khẩu nông sản và chẳng mấy chốc sẽ biến thành nông trạo của thế giới. Bước đi của Trung Quốc về chuyển hóa tam nông ( nông nghiệp, nông thôn và nông dân) sau khi gia nhập WTO là những kinh nghiệm rất đáng để chúng ta tham khảo. Đó là việc thông qua các phương thức như tăng cường sản xuất, mở rộng thu nhập của nông dân, tăng cường chi phí chuyển dịch tài chính đối với nông nghiệp, nâng cao trình độ dịch vụ công cộng cơ bản ở nông thôn. Từng bước thực hiện công nghiệp trợ giúp nông nghiệp và yêu cầu thành thị ủng hộ nông thôn...

Thách thức :

Thách thức lớn nhất đối với nông nghiệp khi gia nhập WTO là khả năng cạnh tranh khốc liệt của các hàng nông sản trong nước với hàng ngoại nhập có chất lượng cao. Nông dân do thực thi quyền sở hữu trí tuệ sẽ phải mua giống, vật tư, tư liệu sản xuất nông nghiệp với giá cao và do đó làm tăng chi phí sản xuất. Các nước giàu tiếp tục duy trì trợ cấp và các rào cản đối với thị trường nông sản khiến ngành nông nghiệp khó có thể sử dụng các biện pháp tự vệ đặc biệt để đối phó. Hiện vẫn còn tồn tại những hàng rào phi thương mại áp dụng đối với gạo, đường, phân bón... Kinh tế nông thôn nước ta phần lớn còn phát triển theo hướng tự phát, thiếu quy hoạch, rất bị động trong việc tiêu thụ sản phẩm. Các ngành nghề phi nông nghiệp sản xuất thiếu ổn định do thiếu vốn, thiếu nguyên liệu và sử dụng công nghệ lạc hậu.Nhìn vào danh mục 94 dự án trọng điểm quốc gia mời gọi vốn FDI trong giai đoạn 2006 - 2010 ( gần 26 tỷ USD ) ta thấy rất rõ sự mất cân đối giữa khu vực công nghiệp - xây dựng với khu vực nông nghiệp- nông thôn. Trong danh mục này chỉ có 1 dự án dành cho nông nghiệp - chăn nuôi - lâm nghiệp và 4 dự án dành cho thủy sản. Sản xuất nông nghiệp- nông thôn thường gặp nhiều rủi ro do chịu ảnh hưởng của thời tiết, thiên tai và thiếu đảm bảo về điều kiện hạ tầng. Hơn nữa hệ thống pháp luật, cơ chế chính sách trong lĩnh vực này còn nhiều bất cập và chưa hấp dẫn đối với các nhà đầu tư. Sự chênh lệch giàu nghèo giữa thành thị và nông thôn còn rất lớn, theo Tổng cục thống kê là cách nhau khoảng 3,7 lần. Chính sách nông nghiệp của ta trước đây là lo đủ ăn và cố gắng có dư thừa để xuất khẩu. Nay phải hướng sang giai đoạn phát triển có hiệu quả cao và bền vững. Bây giờ phải lo hướng dẫn nông dân tiếp cận được các thông tin về thị trường, đàm phán thương mại, kiểm tra chất lượng và đăng ký thương hiệu nông sản... Kế hoạch phát triển nông nghiệp phải hướng tới ba lĩnh vực chủ yếu là: chuyển giao tiến bộ khoa học- công nghệ, nhất là các thành tựu về Công nghệ sinh học; tạo môi trường đầu tư thuận lợi cho kinh tế nông thôn ; tập trung xây dựng các cơ sở hạ tầng cho nông nghiệp và nông thôn. Thật đáng lo ngại khi giá gạo xuất khẩu của ta là thấp nhất trong 6 nước xuất khẩu gạo ( gạo Việt Nam- 218 USD/tấn trong khi của Thái Lan là 278,33 USD, của Australia là 509,9USD). Theo báo cáo của Tổ chức Lương nông của Liên Hiệp Quốc (FAO) thì đang có 1 tỷ tấn nông sản ở Châu Á sẵn sàng... đổ bộ vào Việt Nam sau khi nước ta gia nhập WTO (!). Nông dân nước ta sẽ phải cạnh tranh quyết liệt trên thị trường cả ngoài nước lẫn trong nước. Các giống lúa của nước ta được mặt này thì hỏng mặt kia ( cao sản thì dễ đổ, chất lượng gạo ngon thì lép nhiều và kháng bệnh kém. Nông dân không mặn mà với giống mới vì phải mua với giá cao trong khi vẫn bán ra theo giá bình thường. Công nghệ sau thu hoạch của ta còn rất bất cập, trong khi cam Mỹ, quýt Thái Lan sau cả tháng vẫn tươi nguyên. Theo Bộ Nông Nghiệp và phát triển nông thôn thì thất thoát sau thu hoạch về lúa thường là 10 - 17%, có nơi tới 30% (!). Vì thiếu sân phơi nên gạo phải sấy sau khi xát và dẫn đến gãy nát, xỉn màu.

Chúng ta chưa sản xuất được sản phẩm nông nghiệp chuẩn mực như nhiều nước khác vì chưa có nền sản xuất lớn, chưa sản xuất tập trung, chưa có các quy trình kỹ thuật chuẩn, chưa kết nối được giữa sản xuất và tiêu thụ... Cho đến nay mà 90% sản phẩm nông nghiệp còn được bán ra ở dạng thô và 60% sản phẩm bị bán ép với giá thấp. Sản xuất còn rất manh mún, nhỏ bé. Bình quân mỗi hộ nông dân chỉ có 2,5 lao động ( phần lớn là lao động nữ ), và chỉ có khoảng 0,7 ha canh tác. cả nước đang có tới trên 70 triệu thửa ruộng riêng rẽ và manh mún. Theo điều tra của Bộ Nông Nghiệp và phát triển nông thôn thì chỉ có khoảng 25% nông dân tiếp cận được với các thông tin thị trường trong khi 75% nông dân không biết gì cả. Mặc dầu cả nước đã có khoảng 8000 điểm bưu điện văn hóa xã nhưng chỉ có khoảng 4000 điểm có thể kết nối Internet và số nông dân được tiếp cận với công nghệ thông tin còn rất ít, hơn nữa thông tin giúp nông dân tiếp cận được với thị trường cũng còn hết sức hạn chế. Đáng lưu tâm là trong khi Thái Lan chỉ có 260 nghìn ha trồng cây ăn quả (Việt Nam - 750 nghìn ha) nhưng hoa quả Thái Lan tràn lan khắp thế giới, kể cả thị trường Việt Nam (!).Đã đến lúc phải tạo ra các khu chuyên canh rộng lớn để phấn hoa không thể thụ phấn chéo gây nên lai tạp bất thường theo kiểu vườn nhà như tình trạng hiện nay.

Tiến sĩ Việt kiều Nguyễn Quốc Vọng ( Viện Gosford, Australia ) cho rằng: “Chúng ta không thể vào WTO với cung cách cấy lúa bằng tay, gặt lúa băng liềm và gánh lúa bằng vai”.

Phát biểu sau khi hoàn thành thỏa thuận Việt Nam- Hoa Kỳ về việc Việt nam gia nhập WTO, Bộ trưởng Trương Đình Tuyển nhận xét :

“ Nói chung với bất cứ nước nào, nông nghiệp luôn là ngành nhạy cảm. Vấn đề đặt ra quyết liệt hơn là chúng ta cần nghiên cứu kỹ lưỡng, thấu đáo hơn về nông nghiệp và phát triển nông thôn. Khi đất nước Đổi mới, thành phần nào cũng được hưởng thành quả, nông dân cũng vậy. Song so với các lĩnh vực khác, nông dân là người thụ hưởng ít nhất. Do đó rất cần thiết phải tổ chức lại nông nghiệp, tăng cường khuyến nông, đào tạo nghề cho nông dân...”

Phát triển trên báo Thanh niên tác giả Nguyễn Minh Nhị tâm sự :

“ Giông bão hằng năm dân ta quá khổ và thiệt hại nhiều rồi, nhất là dân đi biển bị bão số 5 và mới đây là bão số 1. Nhưng với "bão thị trường" khi gia nhập WTO thì ai sẽ cảnh báo và ai sẽ tổ chức cho nông dân tránh bão đây ?”

Tác giả Nguyễn Trung phát biểu trên VNnet :

“Hiện nay, 2/3 số dân nước ta còn đang sống trong khu vực nông thôn, nông dân lại là lực lượng chủ lực trong những giai đoạn cách mạng vừa qua, nên phát triển nông nghiệp và nông thôn còn là vấn đề phát triển đất nước nói chung và là một vấn đề chính trị.

Trong bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội của nước ta như vậy, phát triển nông nghiệp và nông thôn là nhiệm vụ khó nhất trong sự nghiệp Công Nghiệp Hóa - Hiện Đại Hóa đất nước, quyết định thành bại sự nghiệp Công Nghiệp Hóa - Hiện Đại Hóa, bảo đảm ổn định chính trị và an ninh của đất nước.

Hội nhập kinh tế thế giới, nhất là sau khi gia nhập WTO còn đặt ra vấn đề sản phẩm nông nghiệp nước ta cạnh tranh như thế nào với cả thế giới về giá cả, chất lượng, điều kiện lao động, vệ sinh an toàn thực phẩm, môi trường.., nhất là các nước phát triển thường hỗ trợ cho sản phẩm nông nghiệp của họ tới 30 - 40% giá thành và nhiều dịch vụ kỹ thuật khác.

Ngoài ra để nâng cao vị thế cạnh tranh, vấn đề thời sự trong nông nghiệp nước ta là làm gì để nâng cao hàm lượng chế biến trong sản phẩm nông nghiệp, phát triển những sản phẩm nông nghiệp cao cấp khác có thị trường tiêu thụ trong nước và trên thế giới.

Cái khó lớn nhất của nông nghiệp và nông thôn nước ta là cái nghèo, đặc biệt là cái nghèo ở các vùng sâu vùng xa. Song bù lại, nhìn chung nước ta có lực lượng lao động trong nông nghiệp và nông thôn hùng hậu, có đức tính lao động cần cù, phần lớn được hưởng chế độ giáo dục phổ cập, có nhiều ngành nghề phi nông nghiệp, có nhiều tiềm năng tiếp thụ tiến bộ kỹ thuật cho sản phẩm mới.

Nhìn vào những kinh nghiệm thành công ở nông thôn nước ta, ở nông thôn các nước Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc.., phải chăng phát triển nông nghiệp và nông thôn của Việt Nam thời hội nhập nên đi trên cả 2 hướng :

- Nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của những sản phẩm nông nghiệp hiện có, phát triển sản phẩm nông nghiệp mới.

- Phát triển những xí nghiệp công nghiệp nhỏ và vừa phục vụ những yêu cầu của địa phương, phục vụ phát triển công nghiệp cả nước nói chung, khuyến khích trực tiếp tham gia xuất khẩu.”

GS Nguyễn Lân Dũng