NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Cần phải xây dựng một Quy trình nông nghiệp an toàn ( GAP ) cho nông sản Việt Nam - TS Nguyễn Quốc Vọng , Kiều bào Úc

Hạnh phúc vì được làm việc cho quê nhà

Từ bỏ công việc ổn định với mức lương cao của một chuyên gia ở Úc để trở về nước; ngày ngày chạy xe máy vượt quãng đường hơn 35km mù mịt bụi và khói xe đến nơi làm việc; chấp nhận mức lương chỉ đủ trả tiền thuê nhà, tiền điện nước; sẵn sàng bắt tay xây dựng từ đầu để cùng các đồng nghiệp trong nước “cải tổ” lại ngành rau hoa quả Việt Nam với bao khó khăn chồng chất từ cơ chế đến kinh phí, nhân sự. Thế nhưng, khi được hỏi: "trong vai trò đại diện Việt Nam làm việc với đối tác nước ngoài, cảm giác của anh thế nào?”, tiến sĩ Nguyễn Quốc Vọng (Việt kiều Úc) cười rạng rỡ: “Quá sướng!”.

Từ 2 năm nay, tiến sĩ Nguyễn Quốc Vọng đã cùng vợ - chị Nguyễn Thanh Tuyền, bắt tay thực hiện ước mơ “trở về nước làm việc cho quê hương”, một mong muốn mà anh chị đã ấp ủ ngay từ khi anh vừa tốt nghiệp Tiến sĩ Nông nghiệp Sinh vật học tại Nhật Bản năm 1977.

“Phần thưởng vinh dự mà Nhà nước dành cho tôi là được làm việc cho quê hương”

Đó là tâm sự của TS Nguyễn Quốc Vọng khi anh trở về làm việc với Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam ở Hà Nội.

Làm việc với Bộ Nông nghiệp và các Viện Nghiên cứu để thảo luận các chương trình phát triển nông nghiệp nước nhà; đại diện phía Việt Nam đón tiếp các phái đoàn của Úc, Canada sang Hà Nội thảo luận các dự án giúp Việt Nam phát triển nông nghiệp, TS Vọng hồ hởi: “Thật hạnh phúc! 30 năm qua tôi chỉ đại diện cho phía Úc, đất nước mà tôi định cư và làm việc, nay được góp sức cho quê hương thì hỏi có niềm vui nào to lớn hơn thế! Tôi thấy việc trở về của mình là có ý nghĩa, là thực sự góp tay vào việc cùng với mọi người đưa đất nước đi vào hội nhập. Chúng tôi đang có một niềm vui, niềm hạnh phúc to lớn”.

Khi mới trở về để thực hiện những bước đi ban đầu cho việc “góp tay đưa đất nước đi vào hội nhập”, vợ chồng tiến sĩ Vọng thuê một căn nhà nhỏ ở quận Đống Đa. Anh chị viết cho tôi: “Sáng nào bọn này cũng đi bộ đến lăng Bác, dự lễ chào Quốc kỳ lúc 6g30, rồi tiếp tục đi bộ cho đến 7g để sau đó đi làm. Ai biết việc này cũng cười, nhưng đối với bọn này, “chào cờ” mang một ý nghĩa khác, xác nhận cho một cuộc trở về nguồn cội”. Cảm xúc ấy có lẽ chỉ những người thật sự gắn bó với quê hương, thật sự tâm huyết với việc được góp phần xây dựng mảnh đất chôn nhau cắt rốn còn nghèo nàn, lạc hậu mới có thể cảm nhận được. Tôi trân trọng và cảm ơn tấm tình ấy của anh chị Vọng - Tuyền. Bởi họ hoàn toàn có thể thụ hưởng hạnh phúc trong sự đủ đầy tại một đất nước mà họ đã làm việc, đã cống hiến bao năm qua; hoặc họ có thể về nước và sống trong sự sung túc nhờ những gì họ tích lũy được. Thế nhưng, như tôi đã từng viết về TS Vọng: “người khùng” mắc nợ nông dân Việt Nam; cả hai anh chị chưa muốn nghỉ ngơi; lại càng muốn được đem cái tâm, cái trí của mình cống hiến cho mảnh đất mà họ đã được sinh ra.

Tháng 05.2007, TS Vọng chính thức ký hợp đồng làm chuyên gia cho Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, đồng thời anh còn làm việc với 3 Viện nghiên cứu và trường Đại học Nông nghiệp 1. Anh tâm sự: “Tôi làm việc với nhiều Viện và trường như thế này cũng chỉ vì muốn bù lại khoảng thời gian mình xa đất nước quá lâu. Cho nên tuy đi lại vất vả thật đấy nhưng nói chung là rất vui”. Giờ đây, địa chỉ nhà của anh chị là ở Gia Lâm, Hà Nội, Việt Nam. Ngày ngày TS Vọng chạy xe máy vượt 35km từ Gia Lâm (nơi anh chị thuê một căn hộ tại trường Đại học Nông nghiệp 1) đến Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam ở Thanh Trì, và 22km đến Viện Di truyền Nông nghiệp Việt Nam ở Từ Liêm trong khung cảnh “hỗn loạn” của giao thông Việt Nam và trong khói bụi mịt mù của công trường xây dựng. Cái áo trắng nhuốm đen vì bụi, cả hơi thở cũng thấy bụi, nhưng nói về chuyện này, cả hai anh chị đều cười và bảo rằng rất hạnh phúc vì rõ ràng mình đang được làm việc cho đất nước mình.

“Tôi chỉ muốn cống hiến chứ không đòi hỏi”

Đang là chuyên viên nghiên cứu rau quả ngoại hạng, ngạch IV của Bộ Kỹ nghệ cơ bản NSW, Gosford, NSW, TS Vọng vẫn quyết tâm trở về Việt Nam. Công việc của anh hiện nay là xây dựng một Trung tâm Xuất sắc Rau Hoa Quả cho Viện Khoa học Nông nghiệp VN, đồng thời tạo cơ hội để các tổ chức nước ngoài ký kết các dự án hợp tác quốc tế với ngành Nông nghiệp VN; góp phần giúp cán bộ, chuyên viên đồng sự VN nâng cao trình độ chuyên môn cũng như Anh ngữ và giúp nâng cao chất lượng tờ tạp chí Khoa học Công nghệ của Viện.

Bận rộn là vậy nhưng TS Vọng vẫn tranh thủ mọi mối quan hệ cũng như những hiểu biết của mình để đem lại những lợi ích cho quê nhà. Khi hiệu phó trường Đại học quốc tế RMIT trao đổi với Viện Khoa học Nông nghiệp về một dự án đào tạo tiến sĩ, TS Vọng đã làm việc với RMIT và tranh thủ được sự giúp đỡ của họ. Từ việc nghiên cứu sinh phải đóng học phí 18.000 đô la Úc, TS Vọng đã thuyết phục để phía RMIT giảm chỉ còn 8.000 đô Úc, đồng thời trong quá trình học tập, họ sẽ hỗ trợ tiền vé máy bay để sinh viên được về Việt Nam nghiên cứu. Nhận thấy đây là một chương trình rất hữu ích trong việc đào tạo cán bộ chuyên môn cho đất nước, TS Vọng lại tiếp tục liên lạc với Đại học RMIT để họ cấp học bổng cho bất cứ sinh viên nào có nhu cầu và năng lực sang Úc lấy bằng thạc sĩ, tiến sĩ. Trường đại học RMIT không chỉ đồng ý mà còn mời TS Vọng giảng dạy cho RMIT.

Trong quá trình làm việc với TS Vọng, Đại học Nông nghiệp 1 cũng đã quyết định sẽ mở thêm bộ môn Công nghệ Rau Hoa Quả vào năm học tới đây. Và với sự giúp sức của TS Vọng trong việc tìm kiếm học bổng sang Úc, Nhật cũng như liên hệ với các công ty xuất nhập khẩu để đảm bảo khi ra trường sinh viên sẽ có việc làm ngay, ĐH Nông nghiệp 1 sẽ xây dựng Công nghệ Rau Hoa Quả thành bộ môn công nghệ cao, sinh viên sẽ học tập bằng tiếng Anh và dự kiến ban đầu chỉ tuyển khoảng 75 em.

Không chỉ có vậy, từ những lần về nước trước đây, với sự hỗ trợ của chị Thanh Tuyền, TS Vọng đã thực hiện thí điểm ở Hà Nội, Lâm Đồng những cơ sở sản xuất hạt giống để xuất khẩu sang Nhật. Với thế mạnh về chuyên môn cũng như các mối quan hệ của mình, anh chị đã áp dụng kỹ thuật tiên tiến của nước ngoài vào việc gây giống cây trồng (hạt bầu, bí). Hiện nay chị Tuyền là người trực tiếp phụ trách dự án này. Chị cho biết phía đối tác Nhật Bản đã đầu tư cho dự án lai tạo hạt giống F1. “Nông dân sẽ có tiền, các chuyên gia khuyến nông cũng sẽ có việc làm khi chuyển giao công nghệ cho bà con nông dân” - chị Tuyền hồ hởi.

Từ khi “về với nhau” với “giao kèo” phải luôn “tương kính như tân”, đồng cảm và chia sẻ mọi điều, anh chị không chỉ là vợ chồng mà còn là anh em, đồng nghiệp; là tai, là mắt của nhau. Có chị, anh luôn yên tâm làm việc. Sát cánh bên anh trong những chuyến đi thực địa, chị hiểu thêm người nông dân muốn gì, nghĩ gì. Và trên hết, họ luôn đồng thuận với nhau, ngay cả việc trở về quê hương làm việc cũng vậy. Chị luôn ủng hộ và hỗ trợ anh. Vì thế, dẫu môi trường làm việc ở quê nhà còn nhiều khó khăn nhưng anh chị vẫn luôn cảm thấy hạnh phúc.

Niềm hạnh phúc ấy không chỉ biểu hiện ở ánh mắt tin yêu họ dành cho nhau: trân trọng và chia sẻ, mà còn xuất phát từ sự đồng cảm sâu sắc mà anh chị vẫn tâm niệm: “Chúng tôi muốn được cống hiến chứ không đòi hỏi gì cho mình. Những năm đất nước chìm trong chiến tranh, chúng tôi được học tập ở nước ngoài, không phải chịu gian khổ, đói khát, nên giờ đây là lúc chúng tôi muốn được làm việc cho quê hương mình”.

Rất cần một GAP cho nông sản Việt Nam”

Rất nhiều lần, khi tham gia các hội thảo trong nước hay khi làm việc trực tiếp với các cơ quan liên quan, tiến sĩ Nguyễn Quốc Vọng đã nhấn đi nhấn lại đến vấn đề “cần phải xây dựng một Quy trình nông nghiệp an toàn (GAP) cho nông sản Việt Nam”. Và trong thời gian này, khi anh trực tiếp đại diện cho phía Việt Nam cùng các chuyên gia nước ngoài đi khảo sát tình hình nông sản Việt Nam cho một dự án được Chính phủ Canada tài trợ, TS Nguyễn Quốc Vọng lại càng tâm huyết hơn với mong muốn làm thế nào để ngành nông sản Việt Nam không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước, mà còn xuất khẩu ra thị trường nước ngoài. Để làm được điều đó, rất cần đến sự hiểu biết về GAP của người nông dân cũng như cán bộ chuyên ngành.

Trò chuyện với NVX, TS Vọng trăn trở: “Thế nào là rau an toàn? GAP là gì? Đây là vấn đề không phải ai cũng hiểu, cũng ý thức được. Việt Nam cần phải nhanh chóng xây dựng GAP – đây là vấn đề hàng đầu, là hộ chiếu để đưa hàng nông sản Việt Nam ra nước ngoài”.

“Dự án về tính an toàn trong nông sản Việt Nam do Canada tài trợ mà TS đang trực tiếp tham gia là bước đầu để chúng ta đưa ra được một Việt GAP?” – chúng tôi hỏi.

TS Nguyễn Quốc Vọng: Thực ra từ 2 năm qua, tôi đã bắt đầu xúc tiến một chương trình với Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam để xây dựng một Trung tâm Xuất sắc Rau Hoa Quả mà hiện nay đã bước đầu đi vào thực hiện tại Hà Nội. Ở Việt Nam hiện nay đang có tình trạng không thống nhất, không đồng bộ giữa các khâu nghiên cứu cũng như sản xuất. Chẳng hạn về rau hoa quả thì mỗi Viện đều có những đề án nghiên cứu giống nhau, dẫn đến sự chồng chéo mà không hiệu quả, bất cập và không rõ ràng về vai trò. Vì thế Trung tâm Xuất sắc Rau Hoa Quả ra đời để làm nhiệm vụ kết nối các Viện, bởi mỗi Viện đều có thế mạnh riêng. Các nhà khoa học cần phải hợp tác với nhau, cùng tranh luận, trao đổi để từ đó vỡ ra vấn đề.

Có thể nói, từ việc thành lập Trung tâm Xuất sắc Rau Hoa Quả, chúng ta sẽ tìm được hướng đi tích cực cho nông sản Việt Nam.

Trở lại với việc những ngày qua TS làm việc cùng các chuyên gia Canada, đây có phải là một dự án tài trợ cho nông dân sản xuất nông sản an toàn?

Dự án này do Cơ quan Phát triển Quốc tế Canada CIDA (Canadian International Development Agency) tài trợ, hợp tác thực hiện với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam. Dự án do Đại học Montreal, Canada chủ trì với mức kinh phí là 15 triệu USD (khoảng 240 tỷ đồng), được thực hiện trong 5 năm. Mục tiêu của dự án là cải thiện đời sống ở nông thôn bằng cách yểm trợ sự phát triển về nông nghiệp và nông thôn. Mục đích dự án nhằm cải thiện chất lượng, cải thiện tính an toàn và cải thiện khả năng tiếp thị (thương phẩm) của thực phẩm và nông sản bằng cách tăng cường hệ thống sản xuất và chế biến.

Yêu cầu mà chúng ta cần đạt được thông qua dự án này là phải làm sao cải thiện được chất lượng, đào tạo cán bộ, nâng cấp các cơ sở xác nhận chất lượng nông sản thực phẩm. Do người Việt Nam có thói quen ăn thịt heo nhiều và gần đây tình hình ngộ độc từ rau khá phổ biến nên dự án này tập trung chủ yếu vào thịt heo và rau.

Vì sao anh lại được mời đại diện cho phía Việt Nam tham gia vào dự án này, trong khi anh đang tất bật với Trung tâm Xuất sắc Rau Hoa Quả ?

Để thực hiện dự án này cả 2 phía Việt Nam và Canada đều phải có chuyên gia tham gia trong nhóm tư vấn. Từ khi dự án được ký kết năm 2005 đến nay, phía Việt Nam vẫn chưa chọn được người tham gia vào dự án. Và khi tôi về nước làm việc, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn liền mời tôi tham gia vì đây chính là chuyên môn của tôi. Hồ sơ được gửi sang Canada và phía bạn đồng ý ngay. Vừa rồi chúng tôi đã làm một chuyến khảo sát thực địa các tỉnh phía Nam để từ đó đưa ra kế hoạch cho dự án.

Khi làm việc với đối tác nước ngoài, anh thấy mình có lợi thế gì?

Trước hết là trong đoàn chuyên gia Canada không có người nào nắm chuyên môn về rau, họ vốn là chuyên gia về thú y. Vì vậy, sự góp mặt của tôi trong đoàn là hết sức quan trọng bởi nếu khi đi thực địa mà mình lại không có chuyên môn về lĩnh vực cần khảo sát thì thật khó lòng thấy được những yếu điểm của nó. Tôi cũng đã góp ý với phía bạn và họ đồng ý sẽ bổ sung chuyên gia về lĩnh vực rau quả. Đây là điều hết sức quan trọng, bởi chúng ta cần biết rằng, mỗi năm người dân Hà Nội tiêu thụ khoảng 300.000 tấn rau, nhưng chủ yếu là rau được sản xuất ở khu vực Thanh Trì, nơi bị ô nhiễm nặng. Tại TP.HCM, chỉ có 30% rau có nguồn gốc an toàn, trong khi đó có tới 85% nguồn nước giếng nhiễm kim loại nặng. Đây là vấn đề đáng báo động.

Một lợi thế nữa khi tôi được đại diện phía Việt Nam làm việc với đối tác nước ngoài là mình nắm vững ngoại ngữ, trình bày rõ ràng, mạch lạc, hiểu được điều họ định nói để có những đóng góp với đối tác. Đây không chỉ là lợi thế của riêng tôi, mà là của các trí thức Việt kiều nói chung vì chúng tôi có điều kiện sống và làm việc với người nước ngoài nhiều năm nên hiểu họ hơn các chuyên gia trong nước. Thực tế, khi đi thực địa, nhờ có chuyên môn và khả năng ngoại ngữ mà trong việc trao đổi với đối tác, chúng tôi dễ dàng trao đổi với nhau, phía đối tác cũng dễ nắm bắt vấn đề hơn là phải thông qua phiên dịch.

Dự án này sẽ thành công phải không thưa tiến sĩ?

Chắc chắn phải thành công. Và đây sẽ là một hình mẫu để chúng ta nhanh chóng đạt được mục tiêu về nông sản an toàn. Bởi chúng ta không chỉ giải quyết vần đề rau an toàn, mà còn là một vấn đề SOS của cả dân tộc. Thử hình dung xem, nếu chúng ta không dám ăn rau nữa và giáo dục con em bỏ thói quen ăn rau vì sợ ngộ độc, chúng ta sẽ mất đi một nguồn cung cấp vitamin và khoáng chất dồi dào từ rau quả. Chúng ta có lợi thế là nhận được nhiều nguồn tài trợ từ nước ngoài, nhưng chúng ta cũng gặp khó khăn là thiếu cơ sở vật chất (các cơ sở kiểm định, trung tâm nghiên cứu…) nên rất dễ dẫn đến tình trạng bỏ dở giữa chừng. Làm thế nào để sử dụng tối đa tiền tài trợ vào mục tiêu của dự án cũng là điều quan trọng, vì hiện nay kinh phí tài trợ còn được dùng vào hội họp, vào công tác quản lý quá nhiều. Trong khả năng của mình, tôi sẽ cố gắng đưa 80% kinh phí của dự án phục vụ cho công việc.

Có vẻ bức tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam rất ảm đạm?

Ồ không! Thấy vậy chứ không hề đen tối đâu. Nếu biết cách làm thì chúng ta sẽ tiến rất nhanh. Hiện nay các nước trong vùng có ASEAN GAP để thích ứng. Ta cũng biết rằng quy trình nông nghiệp an toàn GAP là chìa khóa thành công cho ngành rau quả không chỉ cạnh tranh trong nước mà cả xuất khẩu ra nước ngoài, vì thế chúng ta cần nhanh chóng xây dựng Viet GAP để duy trì và nâng cao sức cạnh tranh. Bởi thực tế cho thấy, năm 2006 kim ngạch xuất khẩu rau đạt hiệu quả thấp, xuất khẩu được 240 triệu USD thì phải dành 120 triệu USD nhập giống. 60% trong số này hoàn toàn phụ thuộc vào các công ty nước ngoài.

Chúng ta cũng đã đi tắt đón đầu nhờ lợi thế đi sau bằng cách du nhập, thử nghiệm, cải thiện để ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại của thế giới để xây dựng một nền khoa học kỹ thuật nông nghiệp thích hợp. Nếu như năm 1995 kim ngạch xuất khẩu nông lâm sản của Việt Nam đạt 1,3 tỉ đô la Mỹ thì năm 2005 đã đạt 5,7 tỉ đô la Mỹ. Nhưng trong quá trình phát triển để hội nhập này, nông nghiệp Việt Nam đã bộc lộ những lỗ hổng lớn trong dây chuyền sản xuất, công nghệ sau thu hoạch, chất lượng mặt hàng và khâu an toàn vệ sinh, đặc biệt nhất là “tay nghề” của thành phần sản xuất chủ lực - nông dân - chưa được nâng cao ngang tầm của một nước mạnh về xuất khẩu nông sản. Vì thế, chúng ta cũng phải nhanh chóng nghĩ ra cách đưa chất xám vào nông thôn và điều đó phải gắn với việc “chuẩn hóa” từ tổ chức sản xuất tới chợ, có như thế thì mới xây dựng được tính bền vững cho ngành nông nghiệp Việt Nam vốn vẫn còn rất bấp bênh như hiện nay.

Tố Phương