NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Con đường trở thành Phi Công Hàng Không Dân Dụng

Hiện Việt Nam có ba hãng hàng không : Vietnam Airlines, Jetstar Pacific và Vasco đang khai thác các đường bay.

Đoàn bay 919 chuyên cung cấp và quản lý phi công cho Vietnam Airlines. Hiện nay, trong số 420 phi công đang bay cho Vietnam Airlines có 119 người nước ngoài .

Jetstar Pacific có 45 phi công nhưng chỉ có một người Việt Nam còn lại là phi công người nước ngoài.

Còn Vasco là công ty con của Vietnam Airlines nên sử dụng phi công của đoàn bay 919.

Từ những năm 1990 đến nay, đội ngũ phi công lái máy bay thương mại Việt Nam đã nhanh chóng làm chủ kỹ thuật công nghệ mới, độc lập điều khiển các loại máy bay thế hệ mới như Airbus A320, A321, A330, Boeing B777... Hằng ngày, những máy bay mang biểu tượng bông sen vàng do phi công Việt Nam điều khiển đã tung cánh trên bầu trời nhiều nước, trong đoàn bay có cả phụ nữ, người nước ngoài.

Với phi công Việt Nam, sau ánh hào quang của một nghề có thu nhập cao, được đi nhiều nơi trên thế giới… là những tháng ngày căng thẳng rèn luyện… Cả phụ nữ, cả người nước ngoài trong đoàn bay Việt Nam cũng phải tuân thủ chung nguyên tắc : kỷ luật cao.

Nghề phi công lái máy bay thương mại phát triển khá lâu, họ là những phi công chiến đấu được đào tạo trở thành phi công lái máy bay thương mại với máy bay thế hệ cũ do Liên Xô sản xuất như AN 24, TU 134, IL 18, YAK 40. Đến khoảng năm 1991 Vietnam Airlines xúc tiến mua, thuê các máy bay thế hệ mới như ATR 72 và dần dần sau này là các thế hệ máy bay hiện đại hơn như Fokker 70, Airbus A320, A321, A 330, Boeing B777… để thay thế các máy bay thế hệ cũ không thể sử dụng được. Nhu cầu đào tạo phi công điều khiển máy bay thế hệ mới cũng hình thành.

Những phi công thương mại đầu tiên

Cách nay 17 năm, vào tháng 10-1991 chín phi công đầu tiên của đoàn bay Việt Nam được đưa sang Toulouse (Pháp) để học lái máy bay ATR 72. Đến cuối tháng 6-1992, bộ phận chuyển loại đầu tiên của máy bay ATR 72 về nước. Đội bay ATR 72 đầu tiên ra đời với ban chỉ huy đội có nhiệm vụ vừa khai thác vừa huấn luyện. Đến nay nhiều phi công của đội bay ATR 72 đã và đang trực tiếp học tập và khai thác trên nhiều loại máy bay, một số đã trở thành lãnh đạo chỉ huy hoặc lái chính các loại máy bay như cơ trưởng Boeing B777 Trần Thanh Thảo, Nguyễn Nam Liên, cơ trưởng Airbus A320 Tô Ngọc Giang

Năm 1993, Vietnam Airlines tuyển chọn phi công từ các đội bay của đoàn bay 919, kể cả một số phi công quân sự của trung đoàn 918, để đưa đi nước ngoài đào tạo phi công lái máy bay thương mại chuyên nghiệp. Cũng trong năm này Vietnam Airlines ký hợp đồng thuê ướt ( có phi công ) máy bay A320 với Hãng Air France (Pháp) và hãng này phải huấn luyện thêm phi công cho đoàn 919. Từ tháng 1-1994 đến 1-1995 đoàn bay 919 tiếp tục cử hai đoàn đi học tập phi công.

Tháng 1-1995 có một phi công tốt nghiệp khóa huấn luyện và về làm lái phụ A320 bay cùng phi công nước ngoài. Trưởng đoàn bay 919 Phan Xuân Đức cho biết năm đầu tiên Vietnam Airlines đưa 66 học viên đi đào tạo ở nước ngoài, hai năm sau chỉ có 44 phi công đạt chuẩn trở về tiếp quản các con chim sắt của Vietnam Airlines bay cùng các phi công người nước ngoài.

Lớp phi công đầu tiên của Vietnam Airlines bây giờ đã có đủ kinh nghiệm để trở thành phi công huấn luyện, kèm cặp bay cho các phi công trẻ, công việc mà trước đây ngành hàng không Việt Nam hoàn toàn phải nhờ người nước ngoài. Giờ đây Vietnam Airlines đã có những thế hệ phi công 7X là cơ trưởng B777, Airbus 320, 321 hiện đại, những phi công 8X là cơ trưởng Fokker, ATR 72.

Phi công trẻ, anh là ai ?

Để được đào tạo thành phi công, ứng viên chỉ cần tối thiểu tốt nghiệp trung học, vượt qua các kỳ thi tuyển sẽ được Vietnam Airlines đưa ra nước ngoài đào tạo thành phi công chuyên nghiệp về nước phục vụ Vietnam Airlines.

Khi trở về họ được kiểm tra lại một lần nữa rồi bắt đầu bay phụ trên các chuyến bay. Tích lũy đủ giờ bay, kinh nghiệm họ mới lên cơ phó rồi cơ trưởng của từng loại máy bay. Trong số hàng trăm phi công Việt Nam và nước ngoài hiện đang làm việc tại đoàn bay 919, có khá nhiều phi công chỉ vừa bước qua tuổi 30 nhưng kinh nghiệm và giờ bay của họ đã đủ để đảm nhiệm vị trí cơ trưởng Boeing B777, Airbus A320, ATR 72…, thậm chí có phi công chỉ mới 22 tuổi nhưng đã có gần 800 giờ bay an toàn và đang là cơ phó Airbus A320. Đó chính là phi công trẻ Nguyễn Mạnh Tuấn, sinh năm 1986.

Tuấn là con trai lớn của một cơ phó B777 với 18 năm làm ở Vietnam Airlines. Do bố làm phi công nên từ nhỏ Tuấn thường xuyên cùng bố bay lượn trên bầu trời trong những dịp hè, “bố bay đi đâu mà mang Tuấn theo được là cả hai bố con cùng đi nên từ nhỏ buồng lái đã trở nên thân thiết với Tuấn lắm”.

Học hết lớp 12 Tuấn thi vào Trung tâm huấn luyện bay của Vietnam Airlines, sau 18 tháng đào tạo cùng 19 thành viên khác, Tuấn sang Pháp học làm phi công chuyên nghiệp. Về Việt Nam với thành tích học tập tốt ở Pháp cộng với điểm số các kỳ thi kiểm tra kiến thức bay, kiến thức hàng không tại Việt Nam, Tuấn được chọn để bay dòng máy bay A320. Những buổi tối không bay Tuấn theo học khóa đào tạo cử nhân quản trị kinh doanh tại Đại học Kinh tế TP.HCM.

Phi công trẻ của đội bay ATR 72 Phạm Văn Hải năm nay 26 tuổi, từng được bình chọn là Cánh én bạc do có thành tích bay tốt trong năm 2007. Hải cũng là một trong ba thành viên của tổ lái chuyên cơ loại ATR 72. Từ tháng 5-2008, Hải được đào tạo làm cơ trưởng và là cơ trưởng trẻ nhất của VNA với 2.400 giờ bay an toàn.

Hải nhớ mãi cảm giác một lần mất áp suất buồng lái khi cùng bay với một phi công già dặn kinh nghiệm. Khi máy bay đang bay gần Rạch Giá, Hải phát hiện mất áp suất buồng lái nên phải cho máy bay hạ xuống độ cao 10.000 feet (3km) để cân bằng áp suất trong khoang, sau đó xin trung tâm điều khiển quay về sân bay Tân Sơn Nhất sửa chữa ( vì ở Phú Quốc không đủ khí tài sửa máy bay ).

Có lần ra Hà Nội công tác, Hải ngồi sau hai hành khách quậy hù dọa có bom trong hành lý. “Khi đó trong đầu tôi lên kế hoạch đối phó như thể mình đang là phi công điều khiển máy bay, nhưng cũng rất sẵn sàng hỗ trợ tiếp viên và đồng nghiệp nếu có bất trắc xảy ra”, Hải nhớ lại.

Phi công Nguyễn Thế Phong năm nay vừa được đề bạt làm cơ trưởng Boeing B777 khi tròn 35 tuổi. Từ phi công quân sự, Phong học chuyển loại máy bay dân sự rồi được đưa sang Úc đào tạo. Đến năm 1998 về Việt Nam học lý thuyết bay chuyển loại ATR 72. Chỉ hơn một năm sau anh đã chuyển sang lái phụ Boeing B767 và sau đó hai năm anh chuyển sang B777 làm cơ phó với đồng nghiệp nước ngoài. Để trở thành cơ trưởng B777 phi công phải có ít nhất 10 năm bay liên tục, tuổi đời không trẻ hơn 35 và hàng chục ngàn giờ bay an toàn tích lũy.

Phi công Việt Nam - sau ánh hào quang

Tuyển dụng khắt khe

Để trở thành phi công trước tiên phải có sức khỏe tốt, sức chịu đựng hơn người, lý lịch tốt và quan trọng là phải vượt qua các kỳ thi kiểm tra kiến thức, kiểm tra sức khỏe định kỳ diễn ra suốt cuộc đời làm phi công. Cơ trưởng Boeing B777 Nguyễn Thế Phong cho biết: chuyện tập thể dục ở phi công là liên tục để tăng cường sức chịu đựng của cơ thể và cố gắng tránh va chạm để không làm “sứt mẻ” thân thể vì cứ sáu tháng họ phải vượt qua một kỳ kiểm tra sức khỏe: ai bị sẹo, thương tật và sức khỏe không đạt sẽ không được bay.

Phi công Phạm Hồ Bắc - trưởng nhóm Việt Nam tại Trường đào tạo lái máy bay Adelaide - FTA (Úc), cho biết anh đã phải vượt qua năm vòng kiểm tra khắt khe về sức khỏe, lý thuyết toán lý và kiểm tra lý lịch trước khi trở thành học viên của Trung tâm Huấn luyện bay của Vietnam Airlines. Bắc kể ở vòng kiểm tra sức khỏe sau khi quay kiểm tra tiền đình, giảm khí áp…, nhiều người đã bị rách màng nhĩ, chảy máu tai đành ngậm ngùi rời xa ước mơ lái máy bay.

Sau vài tháng học tập lý thuyết và rèn luyện thêm kiến thức tiếng Anh, Bắc và các học viên được chuyển sang các trường đào tạo lái máy bay ở Úc. Tại đây các học viên tiếp tục học lý thuyết điều khiển máy bay và thực tập bay trong thời gian 18 - 22 tháng liên tục. Cứ học xong lý thuyết là thi kiểm tra ngay lý thuyết rồi kiểm tra bay thực tế. Có khoảng sáu giai đoạn thi và kiểm tra liên tục trong suốt khóa học và không phải ai cũng có thể vượt qua.

Bắc kể khóa của anh có 20 học viên đi từ Việt Nam, sau hơn một năm rưỡi chỉ còn 12 người trở về để tiếp nhận công việc mới. “Bài thi luôn có rất nhiều bẫy mà ngay cả người bản xứ còn không nhận ra, một số học viên người Việt Nam không đủ trình độ tiếng Anh. Rồi các tình huống xử lý khi bay thực tập cũng đánh rớt khá nhiều người không xử lý đủ nhanh và chính xác khi điều khiển máy bay”, Bắc kể. Cơ trưởng Phong cũng cho biết đoàn đi Úc năm 1998 của anh chỉ đạt 13/17 người ( hai do tiếng Anh không đạt, hai khả năng bay không có ).

Chi phí trung bình mà Vietnam Airlines đầu tư để đào tạo một người lái máy bay không dưới 100.000 USD. Sau khi tốt nghiệp các học viên này chắc chắn được Vietnam Airlines tuyển dụng nhưng lương không cao cỡ 10.000 USD/tháng như phi công nước ngoài. Trưởng đoàn bay 919 Phan Xuân Đức kể đã có một học viên được đưa sang Pháp đào tạo phi công, anh này sau đó yêu một cô gái người bản xứ rồi xin ra khỏi nhóm học viên của VNA và cưới vợ.

Sau đó quay trở lại trung tâm đào tạo học tiếp hi vọng trở thành phi công tự do nhưng đến giờ vẫn chưa được hãng hàng không nào nhận làm phi công. Thực tế chẳng có hãng hàng không nào có thể giao một tài sản quá lớn (vài chục triệu USD), sinh mệnh của hàng trăm người và tên tuổi của hãng hàng không mình cho một người vừa học xong lớp đào tạo cơ bản và chưa có số lượng giờ bay an toàn nhất định.

Vào làm gian khổ

Trưởng đoàn bay 919 Phan Xuân Đức, cũng là cơ trưởng ( lái chính của một tổ bay ) B777, cho biết thu nhập của phi công Việt Nam không thể so sánh với đồng nghiệp nước ngoài, nhưng với mặt bằng chung họ đã có thu nhập ở mức “người làm công có thu nhập cao”. Một cơ trưởng như ông Đức thu nhập khoảng 2.000USD/tháng, trong khi một cơ trưởng người nước ngoài có thu nhập không dưới 10.000USD/tháng. Tương tự, lái phụ của Việt Nam thu nhập cũng kém hơn người nước ngoài khoảng 6, 7 lần như sự chênh lệch của lái chính.

Mặc dù khi so với mức lương trung bình của các đồng nghiệp nước ngoài thì còn thua xa nhưng đó cũng đã là một khoản thu nhập mà nhiều người Việt Nam mong muốn. Chưa kể VNA đang thực hiện kế hoạch cải cách tiền lương để nâng thu nhập phi công ( nói chung lái chính lẫn lái phụ ) lên trung bình khoảng 4.000 USD/tháng trong năm tới, và đến năm 2010 sẽ bằng ít nhất 60% thu nhập của đồng nghiệp nước ngoài.

Cơ trưởng Nguyễn Thế Phong - năm nay 36 tuổi, vừa trở thành cơ trưởng Boeing 777, có vợ làm tiếp viên Vietnam Airlines - nói rằng với phi công phải chấp nhận một công việc không có nhiều thời gian cho gia đình, mọi công việc gia đình, chăm sóc con cái phải hoàn toàn nhờ vợ và người thân. Với phi công mỗi chuyến bay đều là thử thách mới “trước mỗi lần bay trạng thái cơ thể, tâm lý, sức khỏe, thời tiết... đều không giống nhau. Chính vì vậy trước khi bay phải chuẩn bị thật kỹ các yếu tố tinh thần, sức khỏe..., ngay cả khi có trục trặc chuyện gia đình đều phải gạt qua một bên để có một chuyến bay an toàn”.

Nghề phi công bắt buộc cơ thể luôn phải thích nghi với múi thời gian, đặc biệt là các chuyến bay xa. Chẳng hạn bay đi Pháp, máy bay khởi hành từ tối ngày đầu tiên, Phong và nhóm phi công liên tục làm việc tập trung, căng thẳng suốt đêm trong khi khách ngủ. 7g30 sáng hạ cánh, lúc này ở VN đã quá giờ trưa ( Việt Nam và Pháp lệch nhau 5-6 giờ tùy mùa ), làm thủ tục bàn giao máy bay thì đến gần trưa ( lúc này ở Việt Nam đã giữa buổi chiều ) về đến khách sạn : ngủ. 16 - 17g giờ dậy tập thể dục, Việt Nam đã là giờ đêm, nghỉ ngơi, ăn tối rồi lại ngủ để sáng sớm hôm sau bay về Việt Nam. Có hôm vừa bay từ Pháp về xong lại đi Úc, Úc quá Việt Nam 3-4 giờ, nên đồng hồ sinh học lúc này lệch nhau khoảng 10 giờ.

Tuy bay xa có hai tổ lái, một tổ lái một tổ nghỉ nhưng tinh thần phải luôn tập trung và sẵn sàng đối phó với bất cứ tình huống nào có thể xảy ra để đảm bảo an toàn cho chuyến bay.

“Có thể bạn sẽ nói rằng nghề phi công của chúng tôi là đi đây đó nhiều nơi, nhưng thực tế có đi nước ngoài chăng nữa chúng tôi chỉ nhìn thấy sân bay và phòng ngủ ở khách sạn. Chúng tôi không đủ thời gian để có thể dạo phố và thưởng thức khoảnh khắc nghỉ ngơi” - Veronica Foy ( người Anh) lái cho Vietnam Airlines, kể.

Hỏi cơ trưởng Phong ngại nhất điều gì, anh cười bảo thời tiết, nhưng sợ nhất là mấy vị khách... khùng khùng dọa mang bom lên máy bay. Rồi anh bảo thêm : có lẽ có một điểm khác ở phi công Việt Nam và nước ngoài là phi công Việt Nam làm việc còn vì tên tuổi, uy tín của Hãng Hàng không quốc gia Việt Nam chứ không hẳn chỉ vì đồng lương mình nhận được.

Nữ phi công

Sân bay Phú Quốc. Một nữ phi công trẻ, nhỏ nhắn bước ra khỏi chiếc máy bay ATR 72 đi về phía nhà ga. Cô tên La Trần Cẩm Linh, 33 tuổi, Việt kiều Canada, lái phụ máy bay ATR 72 cho Vietnam Airlines. Linh là một trong bốn nữ phi công trong tổng số 414 phi công của đoàn bay 919.

Mê bay quá

Linh kể từ nhỏ cô đã muốn trở thành phi công. Ước mơ được điều khiển máy bay luôn xuất hiện trong giấc mơ của cô nhưng vì nhỏ con ( cao 1,55m ) lại là con gái nên ở nhà chẳng có ai ủng hộ. “ Bố, mẹ và bà ngoại bảo con gái không nên làm những việc nặng nhọc, căng thẳng và đi nhiều. Với phụ nữ Á Đông công việc văn phòng sẽ thích hợp hơn”, Linh kể. Năm 2001, tốt nghiệp cử nhân khoa học Đại học Alberta, cô vẫn tiếp tục làm nhân viên khai thác dịch vụ mặt đất ở sân bay quốc tế Edmonton như hồi sinh viên. Rồi khi thi vào làm tiếp viên cho Hãng hàng không Air Transac ( Canada ), tiếp xúc với những người bạn phi công, ước mơ muốn được bay của cô lại trỗi dậy.

Linh quyết chí thi vào lớp học đào tạo phi công bằng tiền vay mượn của người thân và bạn bè. Hai năm sau, Linh là một trong năm người vượt qua các kỳ thi kiểm tra để trở thành phi công. Ngày nhận chứng chỉ tốt nghiệp các bạn đồng nghiệp nước ngoài tuy không nói ra nhưng nể Linh lắm “ vì mình nhỏ con nhất mà lại là phụ nữ”. Nhận bằng xong Linh thuê máy bay chở cả nhà bay hơn 1 giờ rồi vòng về để chứng minh mình hoàn toàn có thể trở thành phi công giỏi.

Tốt nghiệp xong, Linh xin bay cho Hãng Central Mountain Air ( Canada ) chuyên phục vụ các chuyến bay nội địa và xuống Nam Mỹ. Sang Canada từ năm 5 tuổi, ký ức về quê hương Việt Nam càng lớn dần qua những lần về thăm nhà, giờ đã là phi công Linh lại muốn trở về quê hương bay cho Hãng Hàng không quốc gia Việt Nam. Cô mạnh dạn làm đơn xin làm việc cho Vietnam Airlines.

Nộp đơn, chờ đợi chẳng thấy hồi âm. Linh sang Việt Nam , tìm đến Vietnam Airlines thì được biết đến cuối năm 2005 Vietnam Airlines mới có chính sách tuyển dụng nữ phi công. Chờ các thủ tục, kiểm tra lại hồ sơ. Cuối năm 2007, Linh quay lại Việt Nam liên lạc với Cục Hàng không để hoàn tất tất cả thủ tục cần thiết cũng như các bài kiểm tra về kiến thức, sức khỏe và bằng cấp. Ngày 1-2-2008, Linh bắt đầu làm phi công cho Vietnam Airlines điều khiển ATR 72.

Nỗi buồn nữ phi công

Học để trở thành một phi công đã khó, với các cô gái công việc này còn khó hơn và buộc họ phải hi sinh nhiều hơn. Trưởng đoàn bay 919 Phan Xuân Đức cho biết năm 2005, lần đầu tiên Vietnam Airlines tuyển học viên phi công là nữ. Bốn cô gái đầu tiên lọt qua các kỳ sát hạch kiểm tra để học ở trung tâm huấn luyện bay, nhưng chỉ còn một người đủ tiêu chuẩn sang Úc học ở Trường đào tạo bay Adelaida. Nhưng rồi nữ học viên này cũng không qua khỏi các kỳ thi bắt buộc của trường này. Cô phải quay về Việt Nam để trở thành tiếp viên hàng không.

Cũng đã có trường hợp một nữ tiếp viên Vietnam Airlines rất giỏi, có đủ tố chất, kỹ năng để đào tạo thành một nữ phi công. Ban lãnh đạo Vietnam Airlines khi ấy quyết định đưa cô sang Pháp đào tạo thành nữ phi công đầu tiên của hãng. Một cơ hội làm việc tốt hơn mở ra cho nữ tiếp viên này. Nhưng đến khi phải đưa ra quyết định cuối cùng, cô nữ tiếp viên đã từ chối vì cho rằng nghề này phải hi sinh quá nhiều cho công việc, và thiên chức làm mẹ của người phụ nữ cũng sẽ ảnh hưởng rất nhiều.

Với Linh, bay là một niềm đam mê không thể từ bỏ. Linh bảo cô chỉ thật sự thoải mái và tự do khi ngồi trên con chim sắt điều khiển nó bay lên bầu trời. Hồi sinh viên làm thêm có bao nhiêu việc Linh không chọn mà lại làm nhân viên mặt đất để có thêm cơ hội tìm hiểu làm thế nào trở thành phi công.

“Tôi đã xác định làm phi công là phải hi sinh khá nhiều, trước mắt là khó có một cuộc sống ổn định”, Linh chắc nịch. Linh ham bay lắm. Khi làm việc với Vietnam Airlines, Linh chỉ nhận lương như một phi công Việt Nam ( thấp hơn mức lương người nước ngoài rất nhiều ), đăng ký hết tất cả các chuyến bay và chỉ khi nào mệt lắm mới nghỉ ở nhà. Sau khi bay về, thời gian rảnh ở khu tập thể của đoàn bay, Linh ôn luyện thêm kiến thức. Linh đang tham gia khóa học chuyên môn ATPL để nâng cấp lên bay Airbus A320.

Linh chia sẻ : “ Tôi mê cảm giác được hạ cánh xuống các sân bay trên quê hương. Đến đâu tôi cũng tranh thủ tìm hiểu thêm, chụp hình và email cho bố mẹ thông báo mình đã đến đâu, thấy những gì...”. Mải mê học tập và bay, Linh bảo làm phi công thời gian riêng cho mình cũng khó nói chi đến chuyện yêu đương, càng khó hơn khi nghĩ đến chồng con.

Cơ trưởng Airbus A320 Veronica Foy ( người Anh ) của Vietnam Airlines, 39 tuổi, tâm sự nếu có con gái và một ngày nào đó con cô nói muốn trở thành phi công, cô sẽ trả lời ngay “hãy nghĩ đến một công việc khác”. “Làm nữ phi công thời gian dành cho gia đình đã phải hi sinh rất nhiều và nếu có con sẽ không thể bay tiếp và muốn bay tiếp thì phải ngưng có con”.

Theo cô, vô cùng thiệt thòi cho nữ phi công trong khi thời gian và công sức đào tạo một nữ phi công hoàn toàn không khác nam phi công. Những điều kiện nghiêm ngặt của nghề bắt buộc người phi công phải có ít nhất một lần cất/hạ cánh trong vòng 90 ngày, sáu tháng phải có huấn luyện định kỳ, nếu một năm không bay sẽ phải đào tạo lại hoàn toàn và chi phí đào tạo này rất cao. Một thực tế là các nữ phi công của Vietnam Airlines chưa ai có con.

“Ở Việt Nam bạn còn có sự hỗ trợ của gia đình, người thân và cả người giúp việc, ở nước ngoài khó có thể có được sự hỗ trợ này. Đó là lý do tại sao nữ phi công nước ngoài chúng tôi chưa có con ”, cô kể. Foy nói thêm nếu bay Đà Nẵng chuyến 6g sáng, 4g45 cô đã phải có mặt ở sân bay để chuẩn bị.

Mà đâu phải chỉ bay đi Đà Nẵng, còn những chuyến bay quốc tế khởi hành từ rất sớm. “ Khi đã có con, ai sẽ chăm sóc con bạn trong thời gian đó ? Thời gian đâu để có thể chăm sóc và bên cạnh con mình ?”, câu nói của Foy nghe sao thật buồn.

Bay đến “vùng đất thân thiện”

Vietnam Airlines có 120 phi công người nước ngoài đang lái 49 máy bay các loại. Họ đến Việt Nam vì nhiều lý do. Có người quyết định lấy vợ Việt Nam và chọn nơi này để bắt đầu một cuộc sống mới.

“Sẵn sàng cười với bạn”

Năm 2002, nữ phi công Veronica Foy ( 39 tuổi, người Anh ) hết hợp đồng làm việc ở Đài Loan. Trước khi nghỉ việc vài tháng, chồng cô đi vài nước trong khu vực để xem đâu sẽ là điểm dừng chân kế tiếp, và ông chọn Việt Nam. Ông kể người Việt Nam thân thiện, dễ gần và hiền hòa nhất, rằng “họ sẵn sàng cười với bạn ngay lần đầu tiên”. Foy nộp đơn cho một công ty môi giới việc làm với mong muốn sang làm việc với Vietnam Airlines. Khi đó Vietnam Airlines có máy bay ATR72 mới nhưng thiếu phi công kinh nghiệm và họ đã chọn Foy - cơ trưởng đội bay A 320/1 đã có hơn 12.000 giờ bay trong 20 năm lái máy bay dân dụng.

Foy kể có những phi công nước ngoài ở Việt Nam một thời gian đã “đâm ghiền” vùng đất này, lấy vợ người Việt Nam, một số khác mang cả vợ con sang, xem Việt Nam như nhà của mình. “Những người bạn của tôi cho rằng Việt Nam là một nơi tốt để nuôi dạy con cái, an toàn và thoải mái” - Foy nói. Cô cho biết áp lực công việc ở Vietnam Airlines ngày càng tăng lên vì hãng đang mở rộng hoạt động của mình. Với Foy, Phú Quốc và Qui Nhơn là hai vùng đất cô thích được bay đến nhất. “Này nhé, khi hạ cánh từ biển vào, tôi có thể nhìn thấy toàn cảnh hòn đảo, mặt biển xanh, lấp lánh điểm xuyết với những con tàu đánh cá và tôi rất thích chụp ảnh khi bay đến những vùng đất đẹp như vậy” - Foy kể. Cô nói nhân viên ở các sân bay nhỏ của VN thân thiện như người nhà. Ở đó họ biết bạn và bạn biết họ, thật thân tình.

Foy kể một kỷ niệm : “Hồi nghỉ phép ở Anh tháng sáu vừa rồi, bỗng nhiên tôi nhớ cảm giác thân thiện của con người Việt Nam, nhớ thời tiết đẹp ấm áp… Vừa xuống máy bay trở lại Việt Nam, tôi gọi điện cho một người bạn Việt Nam và qua điện thoại tôi có thể cảm nhận được sự hào hứng và quan tâm của cô ấy: “Ôi, Foy, bạn quay lại rồi à?”. Với tôi, sự quan tâm của mọi người với nhau, thiên nhiên đẹp đẽ và môi trường làm việc là những điều quan trọng hơn lương rất nhiều”. Nhìn lại những năm làm việc tại Việt Nam, Foy nói: “Tôi thật vui khi Vietnam Airlines nhận ngày càng nhiều nữ phi công và cả những nữ phi công người Việt. Chúng tôi có thể sát cánh bên nhau”.

Môi trường làm việc thoải mái

Gặp phi công Gerald Yapp ( 33 tuổi, người Malaysia ) của đội bay A320/1 ở phòng điều hành bay thuộc đoàn bay 919, trông anh rất thoải mái. Hỏi ra mới biết Yapp vừa đến Việt Nam vài tháng sau một thời gian dài làm việc ở Hãng hàng không giá rẻ Air Asia. Việt Nam là quốc gia nước ngoài đầu tiên Yapp làm việc. Yapp bảo anh chỉ bay hơn 20 giờ/tuần nên có nhiều thời gian rỗi. Anh dành thời gian rỗi ấy để hòa mình vào cuộc sống với người Việt. Ở Việt Nam, Yapp thường đi uống bia với bạn bè, đi matxa chân, ăn phở và gỏi cuốn. Cuối tuần anh đi Vũng Tàu, Đồng Bằng Sông Cửu Long, anh đặc biệt thích Mỹ Tho vì giống vùng quê đông bắc Malaysia của anh. “Mỗi lần chuẩn bị đi bay tôi rất háo hức. Làm việc cho Vietnam Airlines thật thoải mái, con người nồng hậu, đến đây còn gặp nhiều đồng nghiệp người nước ngoài khác để có thể trao đổi và học tập để làm giàu thêm kinh nghiệm” - Yapp kể.

Cơ trưởng đội bay A320/1 Chicas Jose Antonio ( người El Salvador ) đã ở Việt Nam bốn năm cùng vợ và con. Ông kể sau những khủng hoảng ngành hàng không El Salvador, ông thất nghiệp, nộp đơn tìm cơ hội làm việc ở khắp nơi và Vietnam Airlines gọi ông đầu tiên. “Cả tôi và vợ lúc đó chẳng có một thông tin gì về Việt Nam ngoài thông tin về chiến tranh năm xưa. Tôi đồng ý và đến Việt Nam một mình” - ông kể. Cảm nhận đầu tiên về cuộc sống, thời tiết, con người Việt Nam với cơ trưởng Antonio rất tốt so với vài nơi ông từng làm việc trong 28 năm làm phi công. Vài tháng sau, ông đưa vợ con sang Việt Nam và gia đình ấy đã ở vùng đất thân thiện này hơn bốn năm. Ông cũng đã giới thiệu một số phi công đồng hương sang Việt Nam làm việc.

Ông nói : “Tôi bảo với họ cuộc sống ở đâu cũng có độ “vênh” so với quê nhà, nhưng ở Việt Nam chuyện này ít nhất. Con trai 12 tuổi của tôi rất thích môi trường sinh sống ở đây, vợ tôi cũng vậy. Thức ăn, thời tiết như quê nhà. Đặc biệt môi trường làm việc rất thoải mái, bốn năm làm việc của tôi chưa hề gặp trục trặc gì”. Ông kể vì chỉ bay 28-30 giờ/tuần nên thời gian còn lại ông dành cho gia đình, đưa họ đi chơi khắp Việt Nam. “Tôi thích đi du lịch ở Việt Nam, muốn đi biển là có biển, muốn đi núi là có núi. Tôi thích Đà Lạt và Sa Pa, vợ và con tôi thích Mũi Né, Nha Trang nên lúc đi chỗ này lúc đi chỗ kia” - Antonio nói.

Antonio cho biết có mấy người bạn phi công của ông đã sang Trung Đông làm việc vì mức lương nhận được không thể lo việc ăn học cho vợ con, trong khi các hãng hàng không ở Trung Đông cạnh tranh nên trả tiền học và nhà ở cho họ cao hơn. Nhưng với Antonio thì “làm việc ở Việt Nam vẫn thích hơn nhiều”. Ông khẳng định: “Với chúng tôi, tiền có thể đi tìm ở nơi khác. Nhưng để gia đình, vợ con vui vẻ, hạnh phúc và an toàn thì không phải ở đâu cũng có được như ở Việt Nam”.

Các phi công nước ngoài làm việc ở Việt Nam cho biết ngoài những khó khăn riêng biệt của nghề, làm phi công rất dễ thất nghiệp, sự ổn định trong nghề nghiệp không cao. Khi giá xăng dầu tăng cao, Hãng United Airlines đầu tháng sáu vừa rồi đã công bố kế hoạch cắt giảm hơn 1.000 nhân viên, giảm sử dụng 100 máy bay và giảm 14% tần suất các chuyến nội địa so với năm ngoái. Trước đó, American Airlines và Delta Airlines có kế hoạch cắt giảm 11-12% các chuyến bay nội địa để hạn chế nguy cơ thua lỗ đến 7,2 tỉ USD trong năm nay. American Airlines còn có kế hoạch sa thải phi công.

Theo chủ tịch Hiệp hội Hàng không Mỹ, các hãng lớn như American Airlines, United Airlines, Delta Airlines và Continental Airlines dự kiến sẽ phải tạm dừng hoạt động 378 máy bay và sa thải thêm ít nhất 10.300 nhân viên, trong đó có nhiều phi công.

Lê Nam

Nữ phi công 8X

Ngày 6/11/2008, Đoàn bay 919 thuộc Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines) đón thêm những thành viên đặc biệt: Nguyễn Thị Thanh Thủy và Nguyễn Ly Hương - hai nữ phi công quốc tịch Việt Nam đầu tiên thuộc thế hệ 8X.

Hai nữ phi công quốc tịch Việt Nam đầu tiên thuộc thế hệ 8X đã mang đến cho Vietnam Airlines một sức sống mới. Họ vừa tốt nghiệp Học viện Hàng không Montpellier (Cộng hòa Pháp). Hai bông hồng “bay” này sẽ gia nhập tổ bay lái máy bay ATR hai động cơ tuốc-bin cánh quạt hoạt động trên những đường bay ngắn.

Thêm một chút son làm “mềm” cả cockpit (khoang lái) của chiếc ATR72 - 500, Ly Hương bắt đầu những thao tác chuẩn bị cuối cùng trước khi ra hiệu cho cơ trưởng đẩy mạnh cần lái, bơm nhiên liệu tràn vào hai động cơ Pratt và Whitney 127F. Hai cánh quạt 6 lá quay tít. Máy bay băng nhanh trên đường băng, rồi cất mình lao lên trời xanh, bắt đầu hành trình bay dài 45 phút từ Sân bay Tân Sơn Nhất tới Sân bay Phú Quốc.

“Ngay cả khi tiếng ù ù đều đều của tuốc-bin cánh quạt vang bên tai, báo hiệu máy bay đã đạt độ cao an toàn, có thể chuyển sang chế độ auto - pilot (bay tự động), em vẫn chưa hết cảm giác lâng lâng. Một cảm giác rất khác biệt so với chuyến bay đầu tiên trên máy bay hạng nhẹ 4 chỗ và cả lần bay đầu trên trên chiếc ATR72 huấn luyện tại Pháp. Đơn giản đây là lần đầu tiên em bay với tư cách phi công trên chính quê hương mình. Tiếc một nỗi là không có bố mẹ, người thân bay cùng”, Ly Hương kể về chuyến bay đầu cho Vietnam Airlines của mình hôm 4/12/2008.

Sớm hơn một ngày (3/12/2008), Thanh Thủy, người bạn cùng tốt nghiệp khóa đào tạo tại Học viện Hàng không Pháp với Ly Hương cũng đã có chuyến bay ra mắt trên chặng bay Tân Sơn Nhất - Buôn Mê Thuột.

Nếu không được giới thiệu trước, thật khó có thể hình dung hai cô gái nhỏ nhắn, đầy nữ tính, đang ngồi khá bẽn lẽn giữa các nam phi công to cao, lừng lững trong căng-tin của Đoàn bay 919 là những nữ phi công thương mại chuyên nghiệp đầu tiên của Việt Nam. Mặc dầu vậy, cả Ly Hương và Thanh Thủy đều đạt các tiêu chuẩn “5 sao” về thể lực, trình độ, tâm lý, độ nhạy cảm và sự quyết đoán. Họ đã lần lượt vượt qua những bài kiểm tra về thể lực (trong đó có những cú quay ly tâm để kiểm tra tiền đình, từng làm “đo ván” cả ngàn thí sinh nam to cao, khỏe như voi), tiếng Anh chuyên ngành, kiến thức hàng không, phản xạ, tư duy lô-gic để giải quyết những tình huống khẩn cấp, kỹ năng bay...

“Không hề có sự phân biệt giới tính trong tuyển chọn và đào tạo phi công tại Việt Nam và cả trên thế giới. Định mệnh của hàng trăm con người và khối tài sản có thể lên tới cả trăm triệu đôla Mỹ phải được trao cho những phi công có tư chất nhất, mà không có bất kỳ sự châm chước nào. Cũng phải nói thêm rằng, trong nghề bay cũng không có sự phân biệt về trình độ, mức lương giữa phi công lái chiếc ATR72 nhỏ với phi công lái chiếc Boeing 777 khổng lồ”, Phó đoàn trưởng Đoàn bay 919 và cũng là cơ trưởng Boeing 777 Nguyễn Hồng Lĩnh khẳng định.

Thuộc thế hệ đầu 8X, trước khi nộp đơn dự tuyển vào khóa đào tạo phi công năm 2006 do Vietnam Airlines tổ chức, Ly Hương (quê ở Lào Cai) vừa tốt nghiệp Đại học Giao thông - Vận tải chuyên ngành quy hoạch đô thị; còn Thanh Thủy (quê ở Hà Nội) đã có được tấm bằng cử nhân Đại học Kinh tế quốc dân. Thêm 3 năm huấn luyện gian khổ nữa tại Trung tâm Huấn luyện bay (Việt Nam) và khóa đào tạo chuyên ngành tại Học viện Hàng không Montpellier (Pháp), với tấm bằng tốt nghiệp phi công thương mại, Ly Hương và Thanh Thủy chính thức làm việc cho Vietnam Airlines. Công việc hiện tại của hai phi công nữ này là bay tích lũy (bay dưới quyền chỉ đạo, giám sát của các phi công có kinh nghiệm) trên các chặng bay ngắn ở phía Nam như: TP HCM - Phú Quốc; TP HCM - Buôn Mê Thuột; Buôn Mê Thuột - Đà Nẵng...

“Phải thêm mất 3 - 6 tháng bay tích lũy, hai em mới chính thức trở thành cơ phó của tổ bay ATR và phải mất khoảng 3.000 giờ bay và chứng tỏ được mình có tư chất lãnh đạo, đủ khả năng ra những “decision making” (những quyết định cực kỳ nhạy bén, chính xác trong những tình huống khẩn cấp), các em mới được trao vị trí ghế lái bên trái dành cho các cơ trưởng”, ông Lĩnh cho biết.

Bay bằng niềm đam mê

Một cuộc khảo sát gần đây về những nghề có sức hấp dẫn nhất trong xã hội do trang (salary.com) thực hiện, phi công là nghề đứng thứ ba sau ngành thiết kế thời trang và bác sĩ phẫu thuật. Nhưng dù lương cao, được tận hưởng cảm giác phóng khoáng, tự do..., cũng không che lấp được một thực tế rất nghiệt ngã: phi công là nghề vất vả và nhiều rủi ro bậc nhất.

“Giới trong nghề chúng tôi thường có câu: bác sĩ, kỹ sư có mảnh bằng tốt nghiệp là có thể hành nghề kiếm cơm tới chết, nhưng phi công thì không. Kể cả khi đã có bằng lái, tất cả phi công thương mại phải vượt qua các kỳ thi kiểm tra kiến thức, kiểm tra sức khỏe, tâm lý định kỳ 6 tháng một lần diễn ra suốt cuộc đời bay. Điều này cho thấy, phi công có tuổi thọ nghề không cao. Khó khăn thứ hai là họ phải thường xuyên sống trái quy luật, bay qua nhiều vùng, miền khác nhau trên thế giới, với giờ giấc và thời tiết thay đổi liên tục và tiếp xúc nhiều với sóng điện từ trong buồng lái. Đó những yếu tố khiến nhiều người cho rằng, phi công không phải là nghề dành cho nữ giới, đặc biệt là phụ nữ Á đông vốn ngại thay đổi, trọng cuộc sống gia đình”, ông Lĩnh lý giải về việc tỷ lệ phi công nữ của Đoàn bay 919 hiện ở mức rất thấp: 7/400.

Cách đây 10 năm, Vietnam Airlines đã từng sử dụng nữ phi công và trước khi nhận thêm hai nữ phi công mới, Đoàn bay 919 cũng chỉ có năm nữ phi công. Nhưng tất cả họ đều là những phi công ngoại quốc, đến từ Bolivia, Australia, Philippines, Anh, Mỹ. Chính vì vậy, việc đón nhận hai nữ phi công Việt Nam về Đoàn là sự kiện lớn của Vietnam Airlines. Đây là những “sản phẩm” đầu tiên sau hơn 4 năm Vietnam Airlines chính thức “mở cánh cửa” tuyển chọn, đào tạo phi công cho nữ giới. Không chỉ có thêm nhân lực có ưu thế về kỷ luật, sự nhẫn nại, tính kiên trì..., thành công bước đầu của hai em Ly Hương và Thanh Thủy đã minh chứng rằng, nếu có ý chí, sự tự tin, phụ nữ Việt Nam có thể đảm đương bất cứ công việc, vị trí nào trong xã hội.

"Em có cảm nhận được sự vất vả của nghề bay không à? Có chứ!”, Thanh Thủy rắn rỏi trả lời câu hỏi của báo giới. “Nhưng có hề gì, bởi bọn em đều bay với tất cả niềm đam mê. Ước mơ lớn nhất của cả hai bây giờ là mong sớm trở thành cơ trưởng giỏi để trước mỗi chuyến bay được nghe tiếp viên cất lời chào quen thuộc: Cơ trưởng Ly Hương/Thanh Thủy xin cảm ơn quý khách đã lựa chọn chuyến bay của Vietnam Airlines và chúc quý khách một chuyến bay an toàn”.