NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Hệ thống thương mại bán lẻ của Việt Nam

Cho đến thời điểm này, các hệ thống siêu thị tại Việt Nam đã có thể tạm tính được doanh số trong năm 2007, đạt được tăng trưởng vượt mức dự kiến: trên 45%. Trong đó, có những hệ thống, tổng doanh số tăng ngoạn mục như Co.opmart tăng 49,5%, Vinatexmart trên 60%, Citimart gần 50%...

So với mức tăng chung của ngành bán lẻ cả nước là 23%, thì mức tăng trưởng của các siêu thị đang phản ánh xu thế phát triển của kênh bán lẻ hiện đại ngày càng lấn át truyền thống, và cũng bộc lộ sự vội vã chiếm lấy cơ hội và thị phần ở những tỉnh thành khác trên cả nước. Các nhà kinh doanh siêu thị tính toán, 2008 này là năm cuối cùng để các nhà kinh doanh siêu thị trong nước phát triển mạng lưới, mở rộng quy mô và hình thành các trung tâm buôn bán sỉ để làm đầu mối cung cấp nguồn hàng cho các siêu thị, cửa hàng bán lẻ. Vì từ tháng 1.2009 các nhà bán lẻ nước ngoài có thể trực tiếp đầu tư tại Việt Nam.

Nhiều nhà kinh doanh đang chuẩn bị cho ra đời những siêu thị mới như trong tháng 1-2008 Co.opmart khai trương siêu thị mới tại quận Bình Tân và thành phố Vũng Tàu. Công ty cổ phần đầu tư Sài Gòn Co.op (SCID) đang tìm kiếm và đàm phán các dự án mới nhằm đạt được mục tiêu đưa vào hoạt động 25 dự án trong giai đoạn 2008 -2010.

Vinatexmart đã khai trương được 48 siêu thị và từ nay đến tết âm lịch khai trương thêm siêu thị ở Kon Tum, Dĩ An, Mỹ Phước 2, Cần Thơ… Đồng thời đơn vị này cũng triển khai dự án xây dựng khu trung tâm thương mại và nhà ở cao cấp tại 300A - 300B Nguyễn Tất Thành.

Citimart đã mở được 17 siêu thị ở các khu chung cư, cao ốc văn phòng và trung tâm bán sỉ ở Q.7, dự kiến sẽ mở tiếp 2 siêu thị ở Q4 và Q.Tân Bình ngay sau tết âm lịch…

Hiện nay, các hệ thống siêu thị trong nước đều nhắm đến điểm chung: liên tục mở điểm bán ở các khu vực kinh tế đang phát triển, khu đô thị mới, khu chung cư và tăng gấp ba lần số lượng siêu thị trong giai đoạn từ nay đến 2012. Nếu chưa xây dựng kịp, cũng phải có các dự án đầu tư với địa điểm cụ thể.

Đi cùng với số lượng, quy mô hàng hoá và diện tích các siêu thị bán lẻ cũng tăng theo. Diện tích khu tự chọn ở các siêu thị hiện nay đã lên đến 2.000 - 3.000m2, tổng số các mặt hàng kinh doanh tăng khoảng 3.000 - 10.000 mặt hàng/siêu thị. Ở Co.opmart, bình quân mỗi siêu thị mới có từ 25.000 - 30.000 mặt hàng, ở Vinatexmart là 40.000 mặt hàng, ở Citimart cũng là 30.000 mặt hàng…

Định vị ngành bán lẻ Việt Nam

Đằng sau hàng loạt những tích cực, những chỉ số xếp hạng cao ngất của những tổ chức uy tín về thị trường bán lẻ Việt Nam, có một sự thật khác, một mối lo ngại khác về khả năng thất thế của hệ thống phân phối bán lẻ thuần Việt trước ngưỡng cửa 1.1.2009, khi mà ta buộc phải mở cửa thị trường .

Một thị trường ồn ã

Tốc độ phát triển khá nhanh của thị trường bán lẻ trong nước đang hấp dẫn các tập đoàn phân phối đa quốc gia.

Mức hấp dẫn này dẫn đến một nguy cơ tiềm ẩn mà nguyên bộ trưởng Bộ Thương mại Trương Đình Tuyển phải thốt lên: “Vừa rồi, chúng ta cho phép Metro hình thành đến tám điểm, phát triển thành một chuỗi hệ thống bán buôn. Mà trong thị trường, ai hình thành được chuỗi liên kết, nắm được yếu tố cạnh tranh thì người ấy thắng. Chúng ta cam kết nhưng chúng ta vẫn có quyền hạn chế việc mở thêm các điểm bán lẻ. Do đó không nên cấp phép ồ ạt cho các nhà phân phối mở thêm đại lý lập thành chuỗi, gây ra sự cạnh tranh quá khốc liệt”.

Sự khốc liệt này được diễn giải qua việc Ngân hàng Thế giới công bố chỉ số phát triển bán lẻ toàn cầu của Việt Nam năm 2007 đạt 74/100 điểm, đứng thứ 4 trên thế giới sau Ấn Độ, Nga và Trung Quốc.

Với thị trường bán lẻ trị giá 37 tỉ USD mỗi năm, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tổng mức bán lẻ dự kiến sẽ đạt 7.000 tỉ đồng, tăng 23% so với năm ngoái. Việt Nam cũng đang dẫn đầu về tiêu dùng hàng hi-tech. Công ty nghiên cứu thị trường AC Nielsen công bố: người tiêu dùng Việt Nam xếp thứ năm về chỉ số lạc quan tiêu dùng (Global Consumer Confidence Index). Chỉ số niềm tin của người tiêu dùng Việt Nam đang ở mức cao kỷ lục, đạt 118 điểm và tăng lên 1 điểm, trong khi chỉ số này trên toàn cầu giảm 2 điểm, chỉ còn 97 so với cuối năm 2006.

Trong số 10 quốc gia lạc quan nhất về tình hình tài chính cá nhân, 72% người Việt Nam tham gia cho biết họ sẵn sàng bỏ tiền trang bị vật dụng kỹ thuật cao, các loại hình giải trí và quần áo mới. Khát khao sở hữu những phương tiện hiện đại của người Việt Nam cao hơn cả những nước đang phát triển như Ấn Độ, Trung Quốc, Brazil. Những điều kiện trên báo hiệu một cơ hội lớn cho sự phát triển và duy trì một thị trường bán lẻ thuận lợi.

Chủ nhà đang lúng túng

Hiệp hội siêu thị Hà Nội đã chỉ ra những điểm yếu đang tồn tại trong hệ thống phân phối Việt Nam: tính chuyên nghiệp yếu vì nguồn nhân lực chưa qua đào tạo, chỉ có khoảng 4-5% nhân lực được đào tạo chuyên ngành, 60-70% các đơn vị kinh doanh chưa sử dụng công nghệ thông tin vào lãnh vực quản lý và khoảng 20% đơn vị mới xây dựng web đơn giản với nội dung nghèo nàn.

Ngoài ra hậu cần cho hệ thống phân phối như kho bảo quản, các kho lạnh, xe tải chuyên dùng thiếu đồng bộ, chưa đạt chuẩn khu vực và quốc tế. Việc tổ chức cung ứng hàng hoá chủ yếu là có gì bán nấy, chưa xây dựng được vùng cung cấp nguồn hàng ổn định để tiêu thụ. Tính chủ động trong hợp tác liên kết, liên doanh thu mua, tiêu thụ hàng hoá còn rời rạc.

Do vậy, hệ thống thương mại bán lẻ của Việt Nam tuy đã có nhiều, nhưng còn mang nặng tính đại lý, thu lợi nhuận thấp.

Chính vì thế các tập đoàn bán lẻ nước ngoài đã tìm mọi cách vào Việt Nam khai thác cơ hội từ sự sơ khai, thiếu chuyên nghiệp này.

Điều này được chứng minh qua những thành quả thực tế từ doanh thu, tốc độ tăng trưởng đạt trên 40%/năm mà Metro, Big C, Parkson… đạt được khi mạnh dạn mở kinh doanh tại thị trường Việt Nam. Như Metro Cash & Carry của Đức kiếm lời khoảng 500 triệu USD/năm và tăng trưởng hàng năm đạt 45%.

Trong báo cáo “Phân tích công nghiệp bán lẻ Việt Nam” của Công ty nghiên cứu, tư vấn toàn cầu RNCOS dự báo sẽ có thêm hàng loạt đại gia bán lẻ nước ngoài đến Việt Nam trong những năm tới. Thị trường bán lẻ Việt Nam đang và sẽ tăng trưởng nhanh, lãnh vực bán lẻ ở Việt Nam sẽ thu hút những khoản đầu tư khổng lồ từ nước ngoài và sẽ ra đời những trung tâm thương mại, mua sắm lớn hơn, hiện đại hơn.

Theo ông Nguyễn Cẩm Tú - Thứ trưởng Bộ Công thương, mặc dù các nhà phân phối Việt Nam có nhiều động thái củng cố lại hệ thống của mình để chống lại áp lực cạnh tranh từ các nhà phân phối nước ngoài, nhưng phải thừa nhận các tập đoàn phân phối nước ngoài đã tích luỹ được nhiều kinh nghiệm kinh doanh trên thị trường các nước đang phát triển.

Họ có nguồn vốn rất lớn, đã tiến hành các hoạt động nghiên cứu thị trường rất bài bản, sẵn sàng đưa ra giá bán buôn thấp hơn, cung cấp dịch vụ bán hàng thuận tiện và mời chào các chương trình khuyến mãi hấp dẫn.

Xu hướng bán lẻ 2008 - 2010

Theo phân tích của Retailer Asia, nếu như trong bảng xếp hạng “Ngôi sao bán lẻ” (bảng xếp hạng các doanh nghiệp bán lẻ dẫn đầu từng quốc gia) năm ngoái, việc một nhà bán lẻ có mặt trong top 3 và top 10 của nhiều nước là phổ biến ( Dairy Farm, Carrefoure, Aeon,…) thì năm nay chỉ còn Dairy Farm và Aeon còn trụ lại. Điều này cho thấy sức cạnh tranh nội tại của các nước trong vùng châu Á – Thái Bình Dương, đặc biệt là các nước đang phát triển, là rất lớn.

Sự xuất hiện của loại hình bán lẻ chuyên biệt chuyên về dược phẩm và/hoặc mỹ phẩm (health and beauty stores), chuyên về hàng điện tử điện máy… được tổ chức thành chuỗi cửa hàng với concept thống nhất : phản ánh xu hướng tiêu dùng của người tiêu dùng các nước này đang dần dần chuyển dịch, từ việc dành phần lớn thu nhập cho việc mua thực phẩm và các mặt hàng thiết yếu, sang tiêu dùng những mặt hàng cao cấp và có giá trị cao hơn như hàng điện tử, mỹ phẩm và dược phẩm.

Mức thu nhập tăng lên, người tiêu dùng châu Á đang có xu hướng trang trí nội thất nhiều hơn những năm trước. Thêm vào đó, ở các thị trường phát triển hơn, với việc kích cỡ gia đình đang dần co lại, các hộ gia đình nhỏ hơn hoặc chỉ có một người mà chủ hộ là giới trẻ đang đi làm lại có xu hướng cởi mở hơn trong việc mua sắm đồ nội thất để trang trí cho ngôi nhà.

Điều này đã dẫn đến những viễn cảnh tươi sáng hơn cho các cửa hàng chuyên doanh đồ dùng sửa chữa nhà cửa cũng như những cửa hàng bán đồ nội thất.

Loại hình nhà sách và trung tâm thương mại đang hạn chế khách hàng. Bản chất của loại hình nhà sách đã cho thấy giới hạn trong các cơ hội đổi mới về chưng bày và bố trí cửa hàng. Thêm vào đó, cùng với những sáng tạo mới về công nghệ, người tiêu dùng châu Á - cũng như ở những nơi khác trên thế giới - đang được giới thiệu với những cách tiêu khiển trong thời gian rảnh rỗi khác hơn là đọc sách.

Các trung tâm thương mại sẽ chuyển lên vị trí cao hơn trong thị trường, tập trung vào những nhãn hiệu sang trọng, duy trì được tính cao cấp và dịch vụ tốt.

Loại hình siêu thị nhìn chung đang đối mặt với áp lực ngày càng tăng từ loại hình đại siêu thị. Về mặt tiến hoá của ngành bán lẻ, siêu thị có vẻ như là loại hình bán lẻ hiện đại đầu tiên xuất hiện ở các nước. Tuy nhiên chính vị trí đã ổn định của loại hình siêu thị ở hầu hết các nước, kể cả những nước đang phát triển như Việt Nam và Indonesia, ngoài Trung Quốc và Ấn Độ, là nguyên nhân làm cho siêu thị không còn dẫn đầu trong mức tăng trưởng của ngành bán lẻ tạp hoá.

Cửa hàng tiện ích: việc kinh doanh của loại hình cửa hàng tiện ích khá bình lặng so với các loại hình bán lẻ khác.

Ngày 16-10-2007, tại Hà Nội, Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR) đã chính thức ra mắt với gần 100 hội viên và 2008 sẽ nâng lên 150 hội viên. Các thành viên AVR tự nguyện tập hợp cùng nhau nhằm phát triển hệ thống bán lẻ Việt Nam để có thể cạnh tranh tốt trong thời kỳ hội nhập. Sau khi thành lập, hiệp hội đã đề ra mục tiêu hoạt động đến 2010 là tập trung hỗ trợ và nâng cao năng lực cho các nhà bán lẻ Việt Nam, từng bước hình thành hệ thống bán lẻ Việt Nam với quy mô lớn và tính chuyên nghiệp cao. Hiệp hội đang đề xuất và soạn thảo Luật bán lẻ trình Quốc hội phê duyệt.

Với tốc độ tăng trưởng 20%/năm, nhóm chi tiêu tiêu dùng lớn nhất đang ở tuổi 22 - 55, chiếm tới 70,29% dân số Việt Nam. Chi tiêu tiêu dùng tại Việt Nam dự kiến đạt 53 tỉ USD vào năm 2010 .

Bí quyết thành công của các đại gia bán lẻ

Coles Myer - Tập đoàn bán lẻ của Úc – khẳng định mục tiêu của họ là “làm vui lòng khách hàng bằng giá trị và sự tiện nghi lớn lao”. Đây cũng là một niềm tin được chia sẻ bởi Tập đoàn Dairy Farm của Singapore: “hướng đến việc làm cho khách hàng hài lòng và làm họ vừa ý với những ý tưởng bán lẻ mới mẻ”.

Tập đoàn Tesco Lotus của Thái Lan cho rằng “bán lẻ nghĩa là lắng nghe khách hàng và hiểu vì sao họ chọn chỗ của mình để đến mua sắm. Không phải lúc nào cũng vì giá cả”.

Lotte Shopping của Hàn Quốc nhắm đến việc cung cấp cho khách hàng những gì họ muốn ngay từ trước khi họ biết mình muốn gì.

Tập đoàn Pantaloon Retail của Ấn Độ - vững tin vào triết lý kinh doanh của mình rằng “mọi người trong công ty chúng tôi đều tin vào một quá trình không ngừng học hỏi, quên đi và học lại”.

Tập đoàn Seven & I Holdings của Nhật Bản thì tự hào về “tư duy độc đáo”, và “tiếp tục nhìn bằng quan điểm của khách hàng”.

Tập đoàn SM Group của Philippines nói rằng họ “luôn luôn sáng tạo và tái sáng tạo” bản thân để giữ sức cạnh tranh, còn Tập đoàn Matahari của Indonesia thì hướng về “một thời kỳ phát triển mới trong tương lai” với những kế hoạch phát triển nhanh chóng trong những thị trường mới.

Tập đoàn Foodstuffs của New Zealand, chọn điểm khác biệt chính là “con người, tri thức, thương hiệu và sự tâm huyết đối với công ty”.

Mở cửa thị trường bán lẻ : Ai được, ai mất ?

Người tiêu dùng nội địa sẽ thoả sức mua được hàng giá rẻ với chất lượng cao khi các đại gia xuất hiện ngày càng nhiều tại Việt Nam.

Không ít doanh nghiệp bán lẻ trong nước lo ngại trước việc mất thị trường khi những “người khổng lồ” đang lên kế hoạch thôn tính thị trường bán lẻ Việt Nam. Nhất là vào thời điểm 2009, cửa thị trường chính thức mở rộng theo cam kết WTO.

Thế nhưng, người tiêu dùng trong nước lại háo hức chờ đón sự xuất hiện của các siêu thị mới. Không những được thoả mãn nhu cầu mua sắm mà các “thượng đế” còn có cơ hội sở hữu hàng tốt, giá rẻ bởi những chiến lược cạnh tranh ráo riết về giá nhằm áp đảo và hạ gục đối phương của các nhà phân phối lớn trên toàn thế giới.

Cuộc “lấn sân” của các đại gia

Thị trường bán lẻ Việt Nam hiện được AT Kearny – một tổ chức xếp hạng uy tín - đánh giá là hấp dẫn thứ 4 trên thế giới. Nguyên Thứ trưởng Bộ Công thương Phan Thế Ruệ cũng dự báo: Mức tiêu dùng của người dân sẽ tăng khoảng 23% trong năm 2007, một con số đầy hấp dẫn đối với các doanh nghiệp bán lẻ.

Với những ưu thế về phương thức kinh doanh, vốn, trình độ quản lý, công nghệ, đã có nhiều tập đoàn phân phối quốc tế xâm nhập thị trường Việt Nam, trong đó có 3 tập đoàn bán lẻ hàng đầu thế giới là Wal-Mart (Mỹ), Carefour (Pháp) và Tesco (Anh) đã tạo sức ép cạnh tranh rất lớn đối với các nhà sản xuất và các hãng phân phối Việt Nam.

Bên cạnh đó, ông Ruệ cũng cho rằng sự mạnh tay mua sắm của người dân đã giúp Việt Nam thường xuyên lọt vào Top những thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất thế giới. Đây cũng chính là lý do khiến nhiều đại gia bán lẻ trên thế giới như: Metro Cash & Carry (Đức), Bourbon (Pháp), Parkson (Malaysia)… sớm lên kế hoạch “thôn tính” thị trường bán lẻ Việt Nam.

Vẫn những hàng hoá đó, nhưng 90.000 khách hàng được cấp thẻ hội viên Metro luôn có quyền mua được hàng với giá “mềm” hơn thị trường bên ngoài hay so với các siêu thị nội địa khác giá từ 10-15%, còn hàng hoá thì phong phú tới gần 15.000 chủng loại với chất lượng đảm bảo.

Ngoài 8 siêu thị trên toàn quốc, Metro Cash & Carry đang có ý định mở thêm 4 trung tâm nữa tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Nha Trang và Đồng Nai. Hay Tập đoàn Bourbon, chủ sở hữu Hệ thống siêu thị Big C cũng đang chuẩn bị xây dựng thêm 4 siêu thị mới tại Hà Nội, làm tròn chuỗi 10 siêu thị mà họ đang sở hữu. Tập đoàn bán lẻ Dairy Farm (HongKong) thông qua công ty con là Giant South Asia Việt Nam cũng vừa khai trương siêu thị đầu tiên tại thành phố Hồ Chí Minh. Trước đó, Dairy Farm đã mua lại toàn bộ chuỗi 6 siêu thị Citimart của Công ty Đông Hưng. Dự kiến, Dairy Farm sẽ rót tới 5 triệu USD nhằm mở rộng kinh doanh tại thị trường Việt Nam.

Các đại gia bán lẻ lớn đã và đang quyết tâm chinh phục thị trường Việt Nam với điểm ngắm là những vị trí đẹp sẵn có ở trung tâm các thành phố lớn.

Doanh nghiệp lo, “Thượng đế”… chờ đợi

Trong khi các tập đoàn bán lẻ nước ngoài được biết đến với hình ảnh những đại siêu thị đang hiện diện tại thị trường Việt Nam thì hầu hết cửa hàng truyền thống của Việt Nam đều ở trong tình trạng chung là có diện tích nhỏ, trang thiết bị thô sơ và chủ yếu sử dụng lao động phổ thông. Ngay cả doanh nghiệp thương mại trong nước phần lớn cũng là doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa.

Để chinh phục các thượng đế tại thị trường bán lẻ hấp dẫn thứ tư trên thế giới, ông Pascal Billaud, tổng giám đốc mới của BigC tại Việt Nam mới đây đã không ngần ngại tiết lộ: chiến lược cạnh tranh tới đây của Big C chính là giá cả - một chính sách “cổ điển” nhưng lại có sức mạnh kinh điển. Theo ông Pascal Billaud: Nhiệm vụ của nhà bán lẻ là làm khách hàng hài lòng bằng chất lượng dịch vụ, chất lượng hàng hoá, tiện nghi mua sắm và sự tận tuỵ của nhân viên… Song, điều khách hàng mong muốn nhất khi mua sắm là có được mức giá rẻ. Sự khác biệt của BigC tới đây sẽ là: làm thế nào có mức giá rẻ cho khách mua.

Chính sách giá rẻ này của BigC đã được thể hiện bắt đầu từ cuối tháng 9-2007, khi hệ thống siêu thị này thực hiện giảm giá 300 mặt hàng tiêu dùng thiết yếu với mức giảm từ 1-10%. Ông Pascal Billaud còn cho biết thêm: BigC còn có thể giảm giá thêm tuỳ điều kiện thị trường nhưng sẽ đảm bảo sẽ không tăng giá cho đến 31-12-2007.

Để đối phó với những người khổng lồ trong lĩnh vực bán lẻ, 130 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phân phối, bán lẻ của Việt Nam đầu tháng 10 đã bắt tay thành lập Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR). Mối liên kết này dự kiến sẽ tiếp thêm sức mạnh cho các doanh nghiệp bán lẻ trong nước khi phải đối đầu với các đối thủ quá mạnh.

Cam kết mở cửa thị trường của Việt Nam

1-1-2008 : cho phép liên doanh không hạn chế vốn góp từ phía nước ngoài.

1-1-2009 : cho phép thành lập doanh nghiệp bán lẻ 100% vốn nước ngoài. Việc thành lập các cơ sở bán lẻ ( ngoài cơ sở thứ nhất ) chỉ được xem xét tuỳ theo từng trường hợp cụ thể.

1-1-2010 : các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài được phép cung cấp dịch vụ bán buôn, bán lẻ tất cả các mặt hàng sản xuất tại Việt Nam và nhập khẩu hợp pháp vào Việt Nam.

Thị trường bán lẻ Việt Nam Hấp dẫn ở chỗ thiếu chuyên nghiệp

Cứ tưởng đó là một nghịch lý, nhưng thực sự, qua tổng kết một cuộc khảo sát bỏ túi của SGTT sau bài báo “Bán lẻ Việt Nam, đừng khen chê nhau” mới hay, không gian bán lẻ Việt đang trống trải và đầy cơ hội .

Dưới cái nhìn của các chuyên gia, hiện thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn đang ở dưới mức phát triển do cơ sở hạ tầng kinh doanh còn thiếu và yếu kém, kỹ năng kinh doanh chưa chuyên nghiệp, dịch vụ hậu cần gần như chưa có gì…

Nhờ vậy, mà các nhà bán lẻ chuyên nghiệp có điều kiện để phát triển nhanh.

Những yếu kém của hệ thống bán lẻ nội địa

Hiệp hội siêu thị Hà Nội đã chỉ ra những điểm yếu đang tồn tại trong hệ thống phân phối Việt Nam: tính chuyên nghiệp yếu vì đa phần nguồn nhân lực đều chưa qua đào tạo, chỉ có khoảng 4-5% nhân lực được đào tạo chuyên ngành, 60-70% các đơn vị kinh doanh chưa sử dụng công nghệ thông tin vào lĩnh vực quản lý và khoảng 20% đơn vị mới xây dựng được trang web ở mức độ đơn giản với nội dung nghèo nàn.

Hậu cần cho hệ thống phân phối như kho bảo quản, các kho lạnh, xe tải chuyên dùng… thiếu đồng bộ, chưa đạt chuẩn khu vực và quốc tế. Việc tổ chức cung ứng hàng hoá chủ yếu là có gì bán nấy, chưa xây dựng được vùng cung cấp nguồn hàng ổn định để tiêu thụ. Tính chủ động trong hợp tác liên kết, liên doanh thu mua, tiêu thụ hàng hoá còn rời rạc.

Do vậy, hệ thống thương mại bán lẻ của Việt Nam tuy đã có nhiều, nhưng còn mang nặng tính đại lý, thu lợi nhuận thấp.

Theo kết quả nghiên cứu của Công ty CBRE, Việt Nam còn thiếu những toà nhà hoàn thiện dành riêng cho các trung tâm thương mại, hàng loạt siêu thị khác phải “ở chung” với các khu chung cư cao cấp.

Cơ hội để đầu tư và khai thác

Sức hấp dẫn khiến các tập đoàn bán lẻ nước ngoài tìm mọi cách vào Việt Nam nằm ở chính sự sơ khai, thiếu chuyên nghiệp nên có nhiều cơ hội để khai thác. Điều này được chứng minh qua những thành quả thực tế từ doanh thu, tốc độ tăng trưởng đạt trên 40%/năm mà Metro, Big C, Parkson… đạt được khi mạnh dạn mở đường tại thị trường Việt Nam. Như Metro Cash & Carry của Đức kiếm lời khoảng 500 triệu USD/năm và tăng trưởng hàng năm đạt 45%.

Trong báo cáo “Phân tích công nghiệp bán lẻ Việt Nam” của Công ty nghiên cứu, tư vấn toàn cầu RNCOS: cơ sở hạ tầng cho nền công nghiệp bán lẻ ở Việt Nam đang trải qua giai đoạn chuyển đổi nhanh từ năm 2007 – 2011. Các chợ nhỏ, tổ hợp buôn bán nhỏ và hệ thống siêu thị sẽ mọc lên khắp nơi, ngày càng thu hút nhiều khách hàng.

Các chuyên gia kinh tế của RNCOS dự báo sẽ có thêm hàng loạt đại gia bán lẻ nước ngoài đến Việt Nam trong những năm tới. Thị trường bán lẻ Việt Nam đang và sẽ tăng trưởng nhanh, lĩnh vực bán lẻ ở Việt Nam sẽ thu hút những khoản đầu tư khổng lồ từ nước ngoài và sẽ ra đời những trung tâm thương mại, mua sắm lớn hơn, hiện đại hơn. Nghiên cứu thị trường bán lẻ Việt Nam, Tập đoàn tư vấn A.T. Kearney đánh giá: Với chỉ số phát triển bán lẻ chung năm 2007 (GRDI) đạt 74 điểm, Việt Nam là một trong bốn thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất thế giới trong năm 2007, chỉ đứng sau Ấn Độ, Nga và Trung Quốc.

Sức mua sẽ tăng nhanh

Cơ sở của điều này là tầng lớp người tiêu dùng trẻ (từ 18 - 35 tuổi) có xu hướng thích mua sắm tại các cửa hàng chuyên và siêu thị, họ thích đi tham quan nhiều cửa hàng không ngại xa hay gần trước khi quyết định mua. Trong số hơn 84 triệu dân, hơn một nửa người Việt Nam thuộc lứa dưới 30 tuổi, Việt Nam đang hứa hẹn trở thành thị trường tiêu thụ hấp dẫn hàng đầu thế giới. Tỷ lệ tiêu dùng so với GDP của Việt Nam đạt trên 70%, thuộc loại khá cao so với Singapore 57%, Malaysia 59%, Thái Lan 68%...

Do vậy các thương hiệu lớn trên toàn đang quyết tâm chen chân vào chinh phục thị trường Việt Nam với điểm ngắm là những vị trí đẹp sẵn có ở trung tâm các thành phố lớn. Đây cũng là điểm hấp dẫn của thị trường bán lẻ Việt Nam, vì mức giá cho thuê còn khá rẻ và linh động: trung bình 30 USD/m2/tháng (có thể dao động từ 9 - 140 USD/m2/tháng), thấp hơn nhiều so với các trung tâm kinh tế trong khu vực như Bắc Kinh, Hong Kong, Thượng Hải, Singapore, Đài Loan…

Biểu hiện cụ thể là hàng chục trung tâm thương mại lớn tại TP.HCM như Diamond Plaza, Parkson, Zen Plaza, thương xá Tax… đều kín chỗ.

Dự kiến từ nay đến 2010, Việt Nam sẽ có khoảng 150 siêu thị và trung tâm thương mại mới để đáp ứng cho nhu cầu hiện đại hoá của ngành bán lẻ .

Việt Nam hiện có khoảng 28.600 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bán buôn và bán lẻ. Con số có vẻ rất nhiều, nhưng các tổ chức doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh các trung tâm thương mại và siêu thị, cửa hàng tự chọn… đều có vốn liếng khá nhỏ: tỷ lệ hàng ký gởi chiếm 60 - 70%, hàng tự thu mua 20 - 30%.

Bích Thủy

Nhà bán lẻ Việt Nam lo mất thị phần

Theo lộ trình hội nhập WTO mà Việt Nam đã cam kết, năm 2009, nhà đầu tư nước ngoài được phép thành lập công ty 100% vốn nước ngoài để kinh doanh trong lĩnh vực thương mại, bán lẻ thay vì phải xin phép hoặc liên doanh như hiện nay. Tại cuộc họp bàn về “Thương mại trong nước” do Bộ Thương mại tổ chức ngày 2/5, các nhà bán lẻ VN đã không ngần ngại cho biết những khó khăn mà họ đang đối mặt cũng như những phương án cần làm để giữ lấy thị trường nội địa.

Cạnh tranh vốn với doanh nghiệp “ngoại”: Trứng chọi đá

Theo các nhà bán lẻ Việt Nam, phần lớn nhà bán lẻ trong nước là doanh nghiệp (DN) vừa và nhỏ, vốn ít và kinh nghiệm kinh doanh hạn chế... Trong khi đó, những nhà đầu tư “ngoại” đã và đang tiến vào Việt Nam toàn là “đại gia” hoạt động kinh doanh mang tầm quốc tế, hơn hẳn đối thủ cạnh tranh trong nước cả bề dày kinh nghiệm, lịch sử lẫn tiềm lực tài chính. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhà bán lẻ nội địa đau đầu.

Đại diện chuỗi siêu thị bán lẻ Co.op Mart (Saigon Co.op), bà Nguyễn Thị Nghĩa - Chủ tịch HĐQT Saigon Co.op cho hay, nhà bán lẻ Việt Nam đang phải đối đầu với rất nhiều khó khăn. Như việc tìm kiếm đất đai để mở siêu thị, trung tâm thương mại cũng rất là gian nan. Để tìm được khu vực đất rộng lớn, đủ diện tích mở trung tâm thương mại thì không chỉ đòi hỏi có vốn mạnh mà còn phải có sự hậu thuẫn từ nhiều phía. Bà Nghĩa cho biết, Saigon Co.op đã có ý tưởng giải quyết vấn đề đất đai bằng cách tận dụng các khu chợ, hình thành các trung tâm thương mại bên cạnh chợ nhưng không được tiểu thương kinh doanh tại các khu chợ đồng tình ủng hộ.

Cũng theo bà Nghĩa, lý do ngành thương mại Việt Nam phát triển chưa được như mong muốn vì chưa nhận được sự quan tâm đúng mức, điều này thể hiện qua chính sách của Chính phủ. Cụ thể, các nhà kinh doanh bán lẻ Việt Nam đã và đang chịu thiệt thòi khi Nhà nước không có chính sách nào hỗ trợ hay ưu đãi cho doanh nghiệp trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng. “Đầu tư một siêu thị mất nhiều thời gian và chi phí, đối với chi phí cơ sở hạ tầng và máy móc thiết bị như máy làm lạnh, thang cuốn… doanh nghiệp phải nhập từ nước ngoài nhưng chẳng được miễn thuế đồng nào - bà Nghĩa chia sẻ.

Nói thêm về vấn đề vốn, đây là bài toán nan giải, bởi theo bà Nghĩa, đầu tư siêu thị phải sử dụng rất nhiều vốn ( chí ít cũng phải đầu tư từ 50 - 60 tỷ đồng/siêu thị ) và thời gian hoàn vốn kéo dài hàng chục năm. Điều này góp phần tạo ra sức ép cho ngành thương mại bán lẻ trong nước khi nghĩ đến chiến lược phát triển dài hạn.

Về phần mình, ông Huỳnh Văn Minh - Giám đốc Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn (Satra) cũng thừa nhận: “Hiện các công ty kinh doanh thương mại như chúng tôi đang phải chịu rất nhiều áp lực khi thời gian mở cửa thị trường bán lẻ đang cận kề. Cuộc chiến rõ ràng không cân sức khi doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam đối mặt với những nhà bán lẻ lớn trên thị trường quốc tế”.

Có lẽ cũng từ bức xúc này mà ông Minh cho biết thêm, hiện Satra đang rất quan tâm đến vấn đề chủ động nguồn vốn trong công ty. Ông cho rằng, Nhà nước cần có cơ chế thông thoáng hơn trong vấn đề quản lý doanh nghiệp để tạo sự tự chủ cho doanh nghiệp, từ đó ông mới có thể chủ động trong mọi hoạt động chẳng hạn như có thể tuyển dụng người tài để phát triển hệ thống thương mại của công ty.

Đối mặt

Cùng với những nhận thức về khó khăn trong thời gian qua, các nhà bán lẻ Việt Nam đã toan tính nhiều phương án đối mặt với cạnh tranh trong thời gian tới nhằm giữ vững thị phần.

Để lớn mạnh hơn về tài chính, các doanh nghiệp Việt Nam đã tận dụng sức mạnh cộng đồng, theo đó, hiện 4 nhà bán lẻ hàng đầu Việt Nam là Saigon Co.op, Satra (TP.HCM), Tổng Công ty Thương mại Hà Nội và Công ty TNHH Phú Thái (Hà Nội) đã liên kết hình thành tập đoàn bán lẻ VDA. Tập đoàn này sẽ xây dựng các tổng kho hàng tại các khu vực trong cả nước làm nơi tiếp hàng cho mạng lưới phân phối của doanh nghiệp, làm nơi thu mua hàng hóa phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu và tiến hành xây dựng các đại siêu thị...

Không chỉ có các nhà bán lẻ kỳ vọng vào sự bắt tay này sẽ làm nên chuyện mà ngay cả ông Trương Đình Tuyển, Bộ trưởng Bộ Thương mại tại buổi lễ ký kết thành lập VDA cũng đã nhận định, việc 4 nhà phân phối hàng đầu Việt Nam cùng hợp tác thành lập một công ty phân phối với cơ sở hạ tầng rộng khắp cả nước, có năng lực tài chính mạnh (6.000 tỷ đồng), như vậy, để cạnh tranh với các tập đoàn nước ngoài là điều đáng mừng.

Bên cạnh sự chủ động đối đầu của doanh nghiệp như thế, theo bà Nghĩa, phía Chính phủ cũng cần tính toán kỹ càng và cân nhắc vị trí của ngành thương mại quốc gia. “Nếu xem đây là ngành quan trọng thì Chính phủ cần có những chính sách khuyến khích và tạo điều kiện cho ngành phát triển, đây không chỉ chuyện đất đai, vốn liếng mà kể cả chuyện nguồn nhân lực cho ngành thương mại” - bà Nghĩa cho biết thêm.

Nguyễn Sa