NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Người muốn đóng góp cho quê hương bằng "tác phẩm tri thức" - GS TS Phạm Đỗ Chí , Kiều bào Mỹ

Mười lăm tuổi - khi lần đầu tiên đọc bản dịch tiếng Việt quyển Nhập môn Kinh tế học của tác giả lừng danh Paul A. Samuelson (một trong những nhà kinh tế đầu tiên đoạt giải Nobel kinh tế), Phạm Đỗ Chí như bị “thôi miên” ngay. Anh không nghe lời khuyên của cha và truyền thống gia đình chuộng học ngành Y Dược để theo đuổi con đường mình chọn. Đó cũng chính là con đường làm nên tên tuổi của một nhà kinh tế người Việt trên xứ người.

Chọn nơi nghèo mà đến

Du học tại Canada và học tiếp Cao học và Tiến sĩ Kinh tế tại Đại học Pennsylvania (Philadelphia, Hoa Kỳ), Tiến sĩ Phạm Đỗ Chí trở thành chuyên gia kinh tế cao cấp trong nhiều năm tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Là nhà kinh tế, anh không phủ nhận đã có thời say mê làm giàu, chơi chứng khoán, say mê thị trường vàng bạc và cuộc sống vật chất cao. Nhưng đột nhiên, anh bỏ tất cả để đến Togo, một nước nghèo, lạc hậu, quanh năm nắng nóng ở châu Phi để làm đại diện thường trú của IMF trong ba năm trời. Hai năm sau, anh lại khăn gói đến Lào, một nước nghèo nhỏ bé nằm sát cạnh Việt Nam. Anh tâm sự trong quyển “tâm bút” của mình: “Ngày rời phi trường Washington D.C để sang xứ Togo, nhiều bạn bè đã chép miệng bảo tôi điên, đang sống yên ổn ở xứ văn minh vật chất lại chạy sang xứ “rừng sâu nước độc” và bệnh tật nghèo đói của châu Phi... Thực sự ít người hiểu sau mười năm xa quê hương, tôi chợt chán ngấy đời sống Mỹ, trong guồng máy vật chất thấy mình như bị cuốn hút tận đâu đâu, không còn làm chủ được chính mình nữa”.

Đó cũng là giai đoạn mà chuyện về nước còn gặp nhiều khó khăn, Tiến sĩ Phạm Đỗ Chí đã “...Dùng thời thanh niên sung mãn nhất với mong muốn góp phần đem lại chút thay đổi về kinh tế cho các quốc gia đó – những quốc gia cùng cảnh nghèo mà tôi đã lựa chọn để phục vụ như một cách thay thế cho khao khát thực hiện hoài bão ”làm cái gì cho Việt Nam”.

Hành trình tìm đến những vùng đất nghèo để tích lũy kinh nghiệm cũng chính là “vốn liếng” để anh chờ đợi ngày quay về giúp quê hương Việt Nam.

“Làm gì cho nông thôn Việt Nam?”

Đó là cuốn sách mà Tiến sĩ Phạm Đỗ Chí chủ biên cùng với các TS Trần Nam Bình, Đặng Kim Sơn, Nguyễn Tiến Triển.

Anh nhận định: “80% dân số Việt Các tác phẩm về kinh tế VN do TS Phạm Đỗ Chí đồng chủ biên Nam vẫn sống bằng nghề nông nhưng quá trình đổi mới ở Việt Nam chỉ mới tập trung ở các thành phố lớn như Hà Nội, TPHCM còn nông thôn dường như bị “bỏ quên”. Nếu chỉ vài thành thị lớn phát triển mạnh còn vùng nông thôn vẫn lầm than tụt hậu thì “Con Rồng” khó mà chuyển mình thức dậy, đừng nói gì đến chuyện cất cánh

Chính câu hỏi: “Phải làm gì cho nông thôn Việt Nam để nông dân được tham dự trào lưu hội nhập trong nền kinh tế toàn cầu?” đã thôi thúc anh cùng những người bạn tâm giao bỏ công sức trong hai năm liền để đi tìm hiểu về nông thôn Việt Nam. Anh và nhóm tác giả chủ biên cũng đã đặt câu hỏi trên với những nhà trí thức trong và ngoài nước nặng lòng với quê hương.

Với nỗ lực không ngừng, sau hai năm, tác phẩm “Làm gì cho nông thôn Việt Nam?” ra đời với nhiều bài viết sâu sắc phân tích nhiều khía cạnh của nông thôn Việt Nam từ kinh tế, xã hội, canh nông cho đến tài chính, thương mại và nhân văn.

Trong lời đề bạt cho quyển sách, Giáo sư Võ Tòng Xuân, một nhà Nông học nổi tiếng của Việt Nam – Hiệu trưởng trường Đại học An Giang đã viết: ”... Đây là tâm huyết của nhóm chuyên gia Việt Nam trong và ngoài nước đề cập đến một vấn đề bức xúc nhất của đất nước... Điểm nổi bật trong cuốn sách này là mỗi tác giả đứng từ góc độ chuyên môn của mình kết hợp những kinh nghiệm dày dặn trong nước và quốc tế phong phú đã phân tích vấn đề bằng những nhận xét tổng hợp liên ngành rất sâu sắc xuất phát từ những ray rứt sâu đậm trong đáy lòng của mỗi tác giả...”

Quả thật, cuốn sách là một tập hợp những kiến thức, phân tích, đánh giá hết sức có giá trị cho nông thôn Việt Nam nói riêng và những ai tâm huyết đến vận hội phát triển của đất nước nói chung. Không chỉ đi sâu phân tích, các tác giả đã đưa ra những nhận xét, so sánh và các giải pháp cho sự phát triển của nông thôn Việt Nam.

Với mong muốn đóng góp cho quê hương bằng những “tác phẩm trí thức” làm hành trang cho giới trẻ Việt Nam, trước đó, Tiến sĩ Phạm Đỗ Chí (lúc đó là GS tại The American University, Washington, D.C.) cùng Tiến sĩ Trần Nam Bình (GS trường Đại học New South Wales, Sydney) đã tập hợp trí thức Việt khắp năm châu và cho ra đời một tác phẩm quan trọng khác là “Đánh thức Con Rồng ngủ quên" (ĐTCRNQ). Đây là tác phẩm gây được tiếng vang lớn trong và ngoài nước, được các học giả đánh giá là “một tập hợp chất xám nặng ký về kinh tế”. Anh tiếp tục đồng chủ biên tác phẩm: “Những vấn đề Kinh tế Việt Nam – Thử thách của Hội nhập”. Mới đây, anh lại hoàn thành quyển tóm tắt các vấn đề chính sách trong bộ sách ”Đánh thức con Rồng ngủ quên” mang tên: “Trên đường hóa Rồng”.

Với những tác phẩm mà anh đem hết tâm huyết của mình ra thực hiện, TS Phạm Đỗ Chí khiêm tốn cho biết: “Chúng tôi chọn một lối đi nhỏ trong sức mình... là viết sách về hướng đi kinh tế Việt Nam tương lai như một món quà trí tuệ dành cho thế hệ trẻ, nhất là thế hệ dưới 25 tuổi (bao gồm một nửa dân số hiện nay) đã sinh ra sau chiến tranh và hy vọng được thừa hưởng những "tài sản" tốt đẹp hơn của đất nước: tương lai, niềm tin và lý tưởng. Món quà của thế hệ đàn anh không gì tốt hơn là giáo dục, là kinh nghiệm của những thế hệ đi trước truyền lại trong việc nỗ lực “trồng người”. Chúng tôi cũng có thêm chút tham vọng chuyên môn khác là đặt các vấn đề về giải pháp kinh tế cho Việt Nam. Chúng tôi cũng mong mỏi sẽ gây được cuộc tranh luận về các vấn đề kinh tế hệ trọng của đất nước trong giới hữu trách, chuyên viên, trí thức cũng như bất cứ tầng lớp dân chúng nào lưu tâm ở trong hay ngoài nước, nhất là thế hệ trẻ, sinh viên... Các thế hệ chuyên viên VN mong muốn đóng góp tiếng nói hợp lý và hiểu biết của mình vào việc hoạch định tương lai phát triển của đất nước, coi đây là chút “tự hào dân tộc” cần khơi dậy và nuôi dưỡng

Anh cũng bày tỏ hy vọng và tin tuởng rằng bộ sách này của 39 nhà kinh tế mang dòng máu Việt trong và ngoài nước giai đọan 2001-2004 vẫn có thể đóng góp các vấn đề căn bản cho giới hữu trách trong việc thiết lập lộ trình chính sách kinh tế quốc gia toàn diện trong 20-30 năm tới.

Nghiên cứu và tìm hiểu nền kinh tế nước nhà, TS Phạm Đỗ Chí đã đưa ra nhiều bình luận sắc bén mang tính dự báo: “Nguồn vốn quan trọng và cốt lõi của kinh tế quốc gia bao giờ cũng là con người. Nhưng năng lực, ý chí và trí tuệ của con người kinh tế Việt Nam cần phải được huy động và tiếp nhận đúng cách. Họ đang đứng trên ngã ba đường của thời đại hội nhập mà cơ hội và hiểm nguy đang chờ đợi. Tùy vào bản chất của cơ chế mà họ sẽ nhảy vào hố sâu tiêu cực hay leo lên đỉnh đồi hướng thượng”.

“Tâm bút” - Hành trình của một kinh tế gia Việt

Một cuốn sách khác dài trên 150 trang của TS Phạm Đỗ Chí do Nhà xuất bản Trẻ phát hành vào năm 2002 chỉ sau một thời gian đã “ hết vèo”. Anh đành tặng tôi quyển sách “photocopy” với không ít ái ngại. Tôi mở sách ra đọc và đã bị cuốn hút ngay bởi giọng văn chân chất cùng lối kể chuyện hết sức thực tế và sinh động.

Đằng sau những trang viết về chuyện vui buồn, về những kỷ niệm thơ ấu trên mảnh đất quê hương, về những món ăn Việt khó quên, những ngày viễn xứ ở xứ người... là đằng đẳng một nỗi trăn trở, ưu tư cho nền kinh tế nước nhà, cho lòng tự hào dân Việt. “Khi về đến mảnh đất xưa, chỉ cần nhìn lại một con sông nhỏ quen thuộc, một góc phố cũ ngày nào, vài bộ mặt nhẫn nại cần cù, tôi biết nơi không thể nhạt phai trong ký ức hay trong tâm tưởng là nơi có tên gọi quê hương! Và tôi đã sống, đã hít thở trọn vẹn cái không khí quen thuộc tìm lại đó dù chỉ trong ít ngày của công việc hay của một chuyến quá cảnh trên đường bay sang hay trở về từ những nước Á châu... Quê hương vẫn còn đó, là dòng sông Hồng, là nhánh Cửu Long, là Hương Giang và ở đâu trong dòng nước đó vẫn trôi và lòng mình có thể tĩnh lặng nhận biết mình vẫn thuộc về nó: một quê hương không bao giờ mất”.

Ai cũng có quê hương để thương nhớ, kỳ vọng; ai cũng có những kỉ niệm ấu thơ để mang theo nhưng với TS Chí, quê hương là những lần bay về VN để được “dầm mưa” dưới những con đường cũ Sài gòn hay nhấp chén rượu chung tình của người bà con Hà Nội, những chuyến bay từ Lào (nơi anh từng làm việc nhiều năm với tư cách Đại diện thường trú của IMF) về VN chỉ để uống một ly cà phê hay ăn một bát phở ngon, là những đêm thâu ngồi viết những dự án, đề ra những giải pháp để lại cho lớp đàn em. Tôi đã lặng người đi khi bắt gặp phút giây chuyên gia kinh tế xúc động đến rơi lệ khi nói về những khát khao cống hiến cho quê nhà.

Với kinh nghiệm của một chuyên gia kinh tế tài chính quốc tế nhưng dòng máu Lạc Hồng chảy trong huyết quản, TS Phạm Đỗ Chí cũng như nhiều người Việt cùng chung mối ưu tư đã thẳng thắn nêu vấn đề: “Hãy thẳng thắn nhận ra trách nhiệm trước mắtt cho phần đời còn lại của mình và những thế hệ sắp tới rằng chúng ta còn chưa xứng đáng xứng danh “con Rồng cháu Tiên” khi đất nước mình còn nghèo và tụt hậu so với các nước láng giềng châu Á. Phải biết lấy đó làm một chỉ tiêu cho những tiến bộ phải đạt được trong tương lai”.

Tiến sĩ Trần Nam Bình, Giáo sư trường Đại học New South Wales, Sydney, người đồng chủ biên với TS Chí nhiều quyển sách về kinh tế Việt Nam cho biết:” Tôi và TS Phạm Đỗ Chí gặp nhau tại Mỹ năm 1999 khi tôi sang dạy thỉnh giảng tại Đại học Califonia (Santa Barbara). Anh rất quan tâm đến tiền đồ của người Việt, nước Việt, cụ thể là trong lĩnh vực phát triển kinh tế. Luận án tiến sĩ của anh là một mô hình phát triển kinh tế cho một nước chậm tiến trong bối cảnh kinh tế thị trường. Anh đã dùng những kiến thức và kinh nghiệm quý báu này để nghiên cứu và đề xuất nhiều chính sách cụ thể cho Việt Nam trong thời kỳ Đổi Mới. TS Phạm Đỗ Chí là người rất năng động, tháo vát và có tầm nhìn xa. Anh tổ chức giỏi, biết cách khuyến khích lực lượng các nhà kinh tế nước ngoài chuyển sang nghiên cứu về Việt Nam. Anh có thể xem là người đầu tiên xin trợ cấp UNDP Hà Nội và tổ chức thành công một hội thảo kinh tế quốc tế tại Hà Nội năm 2000. Đây là lần đầu các nhà kinh tế Việt Nam trong và ngoài nước có dịp gặp nhau và trao đổi rất cởi mở các vấn đề kinh tế có tầm vóc quốc gia. Trong chuyên môn kinh tế, TS Chí là một diễn giả hùng hồn, thuyết phục. Nhưng anh cũng còn là một nhà văn, nhà thơ có nhiều tác phẩm đã xuất bản. Hiện nay, TS Chí đã về Việt Nam làm việc và tôi biết chắc anh còn nhiều năng lực, nhiều sang kiến và tâm huyết đóng góp quý báu cho công cuộc phát triển kinh tế tại Việt Nam”.

Những ngày đầu năm 2007 này, TS Phạm Đỗ Chí quay về Việt Nam với những dự án đóng góp dài hơi hơn cho quê hương trong các lĩnh vực giáo dục đại học, tái cấu trúc ngân hàng, và đặc biệt là quản trị Quỹ Đầu tư. Anh tâm sự là sau hơn 20 năm học hỏi và thu thập kinh nghiệm về ngân hàng và tài chính quốc tế, anh muốn cộng tác với các ngân hàng lớn ngoại quốc hay trong nước để thiết lập một Ngân hàng Đầu tư (investment bank) đầu tiên có uy tín ở Việt Nam chuyên về các hoạt động Quản lý Quỹ Đầu tư, Đầu tư tự doanh, Tái cấu trúc và định giá Xí nghiệp, Sát nhập và Mua Xí nghiệp, phát hành cổ phiếu và trái phiếu…

“Liệu anh và một số người bạn trở về lúc này có thấy “trễ” quá không, như mất đi một số cơ hội đầu tư ?”, tôi hỏi. Anh nói nhẹ nhàng: “Có lẽ chị muốn nói đến một số cơ hội vật chất như lúc này giá nhà đất đã lên quá cao hay chứng khoán đã “nóng” đến mức nguy hiểm sắp đốt cháy tay nhiều người tham dự? Những điều đó đều đúng nhưng trên phương diện tinh thần hay cơ hội đóng góp, sự trở về như một con cá nhỏ bơi vào dòng suối mát quê hương và làm dòng hải sản đất nước mình phong phú hơn, sẽ không bao giờ là trễ cả!”.

Hành trang cho ngày về của anh vì thế chỉ là một vali đầy ắp sách vở, là kiến thức mà anh đã bao nhiêu năm trời thu nhặt ở xứ người và trái tim “tuổi hai mươi” tràn đầy nhiệt huyết cống hiến cho quê nhà...

GS TS PHẠM ĐỖ CHÍ

- Giám đốc hãng Tư vấn Kinh tế và Tài chính Vietnam Market Research Associates, California .

- Chuyên viên cấp cao Tư vấn Ngân hàng, Ngân hàng Ngoại thương Lào, Vientiane .

- Giáo sư Kinh tế và Tài chính trường Đại học American University tại Washington, D.C.

- Kinh tế gia cấp cao của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Washington, D.C.

- Chuyên viên đầu tư, Trưởng phụ trách quản trị Quỹ hưu bổng của IMF .

- Đại diện thường trú của IMF tại Togo (1985 – 1988) và tại Lào (1990- 1994) .

- Chuyên gia diễn thuyết kinh tế tại nhiều diễn đàn của Hoa Kỳ, Canada và các nước Á Phi .

- Đồng chủ biên các tác phẩm: The Vietnamese Economy (nhà xuất bản Routledge, London); Đánh thức con Rồng ngủ quên; Thử thách của Hội nhập; Làm gì cho Nông thôn Việt Nam? và chủ biên cuốn tóm tắt bộ sách này: “Trên Đường Hóa Rồng” (nhà xuất bản Trẻ) .

- Huy chương Danh dự do Tổng thống Togo tặng.

- Người đầu tiên xin trợ cấp UNDP Hà Nội và tổ chức hội thảo kinh tế quốc tế tại Hà Nội năm 2000.

Minh Diệu

Ðọc sách Hành trình của một kinh tế gia Việt

Trong vài năm qua đã có những sơ sở xuất bản trong nước cho in và phát hành một số tác phẩm của người Việt hải ngoại. Vì thế không phải là điều ngạc nhiên khi nhà xuất bản Trẻ cho in tập sách Hành trình của một kinh tế gia Việt (Tâm bút) của tiến sĩ Phạm Ðỗ Chí, một chuyên gia kinh tế người Mỹ gốc Việt và cũng là một cây viết quen thuộc trong làng báo Việt ngữ hải ngoại.

Ðây không phải là tác phẩm đầu tiên của Phạm Ðỗ Chí. Ông từng viết cho các báo Việt ngữ với bút hiệu Phạm Ðỗ Thăng Long và đã cho ra đời một tập bút ký hơn mười năm trước. Những năm gần đây ông cùng với một số nhà kinh tế Việt ở quê nhà và tại một số quốc gia khác như Hoa Kỳ, Úc biên soạn ba quyển sách bàn về kinh tế Việt Nam [2] cũng đã được xuất bản trong nước.

Tâm bút gồm những bút ký và một số bài phân tích tình hình kinh tế Việt Nam, Trung Quốc và thế giới sau biến cố 11 tháng 9. Nếu ba quyển sách chuyên đề kinh tế đã xuất bản mang nặng chất xám và nghiêng hẳn về nghiên cứu thì Tâm bút, như ý của tiểu tựa tập sách, chứa đựng những suy nghĩ và ước vọng tiềm ẩn trong tim, mà nói theo ngôn từ bình dân là tấm lòng của tác giả đối với một quê hương Việt Nam còn lạc hậu, kém phát triển đến mủi lòng khiến tác giả cảm thấy niềm tự hào con Rồng cháu Tiên của người Việt chưa được đặt đúng chỗ: "Chúng ta chưa xứng đáng xưng danh con Rồng cháu Tiên khi nào đất nước mình còn nghèo và tụt hậu so với các nước láng giềng châu Á."

Việt Nam không chỉ kém mở mang so với các nước lân bang. "Vị trí tụt hậu của Việt Nam, có lẽ chỉ khá hơn vài nước châu Phi trên bản đồ thế giới" là so sánh giữa đất nước mình với những quốc gia tác giả đã tiếp cận như Togo, Niger hay Mauritania là nơi ông đã sống, làm việc, hay ghé qua trong những dịp tham dự hội nghị về kinh tế và phát triển. Với kinh nghiệm ba năm làm đại diện thường trực của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế tại Togo, một nước ở phía tây châu Phi (không phải trung Phi như trong sách đã ghi), niềm tủi hổ vì một nước Việt Nam nghèo nàn còn dấy lên mạnh mẽ khi tác giả nghe các chuyên gia kinh tế hết lời ca ngợi những con rồng của châu Á là Nam Hàn, Ðài Loan, Singapore, Nhật Bản tại những hội nghị.

Gần gũi quê nhà hơn, ông làm đại diện cho cùng một cơ quan tài chính quốc tế tại Lào, vì thế những quan sát và nỗi dày vò trong tim của tác giả khi nhìn về quê hương có những giá trị thực tế. Ông kể chuyện gặp gỡ, bàn luận với Tổng Bí thư Ðảng Cộng sản Lào về kinh tế hơn mười năm trước đây xem ra cũng giống như hai ba năm trước cựu tổng bí thư Ðỗ Mười, trong ban cố vấn tối cao của đảng, đã hỏi cặn kẽ những chuyên viên kinh tế Việt về từng điều khoản trong bản hiệp định thương mại Mỹ-Việt để rồi, vì không đủ kiến thức kinh tế, nên các nhà lãnh đạo Việt Nam đã quyết định đình hoãn việc ký hiệp định đến hơn cả năm. Vì lãnh đạo thiếu kiến thức và một phần còn mang những nghi ngờ, đặc biệt đối với người Mỹ, nên tác giả cũng như nhiều Việt kiều khác muốn mang tài năng đóng góp cho đất nước cảm nhận mình như là "người lạ" trong môi trường làm việc ở Việt Nam.

Ðể đưa Việt Nam ra khỏi tình trạng phát triển lừng khừng, theo tác giả nhà nước cần quyết tâm thúc đẩy đổi mới kinh tế mạnh mẽ hơn bằng việc giảm khu vực quốc doanh, nâng cấp các hoạt động tư doanh, vì ông đã chính mắt nhìn thấy ở nhiều quốc gia kém mở mang những đầu tư do chính phủ thực hiện thường là lãng phí, bị tham nhũng đục khoét và kém hiệu quả; tự do kinh doanh và sản xuất sẽ giúp kinh tế tăng trưởng; cải tiến thủ tục hành chính rườm rà, bớt việc kiểm soát, gây khó dễ để thu hút đầu tư nước ngoài; cải tổ hệ thống luật pháp hầu đem đến một xã hội công dân, pháp trị kẻo không sẽ dẫn đến một nền kinh tế "tư bản rừng" như có người đang lo ngại.

Ðó cũng là những đề nghị mà những nhà kinh tế, đại diện những định chế tài chánh quốc tế có mặt tại Việt Nam đã khuyến cáo từ chục năm qua. Nhưng liệu những nhà lãnh đạo Việt Nam có nhìn ra không? Theo tác giả, tương lai kinh tế Việt Nam tùy thuộc vào "tấm lòng" của những người lãnh đạo để họ "cởi trói" nền kinh tế một lần nữa và tấm lòng của mọi người Việt, kể cả người Việt hải ngoại, muốn góp phần xây dựng đất nước. Về những cố gắng đóng góp của người Việt hải ngoại, tác giả nhận xét Trung Quốc và Do Thái thành công trong việc mời gọi con dân của họ về giúp nước, còn Việt kiều về nước làm ăn vẫn chưa được tin tưởng và còn bị coi như người xa lạ.

Hành trình trong đời của giáo sư Phạm Ðỗ Chí và sự ra đời của Tâm bút bắt đầu từ những ngày tác giả còn ở bậc trung học đệ nhị cấp tại trường Chu Văn An, Sài Gòn, với ham mê làm báo học trò, và khi những hoài bão của tuổi trẻ về quê hương bắt đầu nảy sinh dù trong một đất nước khói lửa chiến tranh là những ước mơ góp phần xây dựng. Sau tú tài 2, tác giả đã học y khoa một năm ở Sài Gòn, nhưng lại đổi ý và theo đuổi ngành kinh tế tại một đại học Canada, rồi qua Mỹ học thạc sĩ và tiến sĩ kinh tế ở Wharton School, Ðại học Pennsylvania.

Tâm bút ghi nhận những điều rất thực, từ những trận bão cát ở vùng sa mạc Sahara, những cơn mưa rào trên đất Togo, hay con sông Mekong ở khúc phân chia hai xứ Lào - Thái sao nhỏ hẹp làm tác giả ước mình được thành chiếc thuyền mong manh xuôi nguồn về cố hương, rồi những nỗi niềm riêng của tác giả trong ngày 11 tháng 9 kinh hoàng năm nào khi đang trên đường trở về đất Mỹ từ Paris. Người đọc cũng thoáng thấy nếp sống, những nét văn hóa của người Việt ở trong và ngoài nước, thấy cuộc sống quá khứ trung lưu của gia đình tác giả, thấy tình cảm, cách làm việc của con người thay đổi theo hoàn cảnh sống. Nhưng Tâm bút thiếu cái hình ảnh của đa số con người Việt Nam còn nghèo khó hiện tại, chẳng hạn như cảnh thôn quê nghèo hay những đứa trẻ lam lũ kiếm ăn, những người ăn xin hay những bác đạp xích lô trên đường phố ở Hà Nội, Ðà Nẵng, Sài Gòn, dù tác giả đã ghi lại nhiều chi tiết khác ở những nơi đó.

Với Tâm bút, tiến sĩ Phạm Ðỗ Chí còn muốn trả món nợ tinh thần đối với thầy Thích Nhất Hạnh, tác giả cuốn sách Nói với tuổi hai mươi, nhưng tên thầy không được nhắc đến trong sách, hay đã bị kiểm duyệt chăng? Sách của thầy Nhất Hạnh xuất bản cách đây gần 40 năm là những tâm tình gửi cho đoàn thanh niên của Trường Thanh niên phụng sự Xã hội Sài Gòn. Cuốn sách này, kể từ khi cậu học sinh Phạm Ðỗ Chí bắt gặp lần đầu ở tuổi 15, 16 đã trở thành sách dẫn đường cho tác giả trong cuộc sống có nhiều vô thường mà tác giả đã lấy đó làm theo: học cho hết mình, mà vui chơi cũng trọn nghĩa ân tình với thân nhân, bạn bè; vào đời thì đam mê với công việc và đem hết khả năng ra giúp đời.

Ðã thành tài, được bôn ba nhiều chân trời góc biển, nay tác giả muốn truyền lại ít nhiều kiến thức, kinh nghiệm và một tấm lòng rộng mở có thể nói như là "nước tuôn ra bể lại mưa về nguồn" cho những thế hệ sau mà người đọc tìm thấy trong Tâm bút.

[1]Hành trình của một kinh tế gia Việt (Tâm bút) của Phạm Ðỗ Chí, 158 trang, Nhà xuất bản Trẻ, Sài Gòn, 2003.

[2]Ba quyển sách đó là: Ðánh thức con rồng ngủ quên, Phạm Ðỗ Chí và Trần Nam Bình đồng chủ biên, 2001; Những vấn đề kinh tế Việt Nam: Thử thách và hội nhập, Phạm Ðỗ Chí, Trần Nam Bình và Vũ Quang Việt đồng chủ biên, 2002; Làm gì cho nông thôn Việt Nam?, Phạm Ðỗ Chí, Ðặng Kim Sơn, Trần Nam Bình và Nguyễn Tiến Triển đồng chủ biên, 2003 .

Bùi Văn Phú