NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Chống tham nhũng dưới góc nhìn Doanh Nghiệp : Thêm một cái nhìn từ bên ngoài

- 60% doanh nghiệp bị đòi hối lộ .

- 96% doanh nghiệp liên quan đến tham nhũng.

- Việt Nam xếp thứ 121/180 về tham nhũng . Đây là vài số liệu vừa được rút ra từ hai công bố quốc tế hôm 21 và 23-9-2008 vừa qua của công ty kiểm toán Ernst & Young và Tổ chức Minh bạch Quốc tế ( Transparency International ) . Đáng buồn nhưng không gây ngạc nhiên là Việt Nam vẫn xếp hạng rất thấp về tính minh bạch của môi trường kinh doanh.

“ Hối lộ hay mất nồi cơm ”

“Khảo sát Gian lận trên toàn cầu năm 2008” là chương trình định kỳ 2 năm một lần của Ernst & Young tiến hành trên 33 quốc gia nhằm đưa ra bức tranh toàn cảnh về tình hình tham nhũng, hối lộ và khả năng kiểm soát gian lận của các công ty.

Dù lần đầu tiên được đưa vào chương trình và chỉ lấy cơ sở từ 25 cuộc phỏng vấn nhưng về Việt Nam, Ernst & Young cũng cho ra kết quả khá sát với khảo sát của chính cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam Phòng Thương mại Công nghiệp Việt Nam ( VCCI ) năm ngoái. 60% doanh nghiệp cho Ernst & Young biết họ từng bị vòi vĩnh để có được hoặc tiếp tục được nhận các hợp đồng kinh doanh còn 70% trong số 6.700 doanh nghiệp mà VCCI khảo sát thừa nhận buộc phải trả thêm các khoản chi phí ngoài quy định để tiếp tục làm ăn.

Không phải doanh nghiệp không mệt mỏi vì phải liên tục “chung chi” từ việc nhỏ đến việc to nhưng từ lâu họ đã có kinh nghiệm “hối lộ hay mất nồi cơm”. 48% doanh nghiệp trong khảo sát của Ernst & Young đã từng ngậm ngùi mất hợp đồng, mất cơ hội làm ăn vì không đưa hối lộ. Vì thế, cho dù các quan chức luôn yêu cầu doanh nghiệp hãy minh bạch, hãy nói không với tham nhũng nhưng thực tế họ đã hành xử thế nào?

96% doanh nghiệp Việt Nam thừa nhận với Ernst & Young là có liên quan đến hành vi hối lộ, tham nhũng, gần gấp đôi mức trung bình của khu vực (56%) và gấp 4 mức trung bình toàn cầu (24%). Con số này tiếp tục phản ánh thói quen chấp nhận tham nhũng, hối lộ như “một phần tất yếu của cuộc sống” của VCCI năm 2007. Theo đó, chỉ ít ỏi 3% doanh nghiệp xếp tệ nạn này vào Top 10 khó khăn lớn nhất của môi trường kinh doanh .

Dĩ nhiên các khoản chung chi không thể hạch toán trên sổ sách. Mà thực tế cũng rất ít doanh nghiệp Việt Nam muốn hoặc cần dùng đến kiểm toán nội bộ để phát hiện tham nhũng. Bằng chứng là chỉ chưa đầy 20% doanh nghiệp tuân thủ kiểm toán nội bộ, trong khi đây là hoạt động được các quốc gia khác rất coi trọng nhằm đo mức độ minh bạch tài chính.

Bởi thế, không phải ngạc nhiên khi Ernst & Young công bố chi tiết tiếp theo : chỉ 24% doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật ở Việt Nam. Một tỷ lệ phải nói là quá thấp so với mức trung bình 40% của toàn cầu và còn xa mới được như Hàn Quốc 60%, Singapore 85%….

Không phủ nhận, tỷ lệ tuân thủ pháp luật quá thấp có xuất phát từ hệ thống pháp lý còn nhiều bất cập, khiến doanh nghiệp không phải lúc nào cũng có thể tuân thủ đủ và đúng nhưng không thể không thừa nhận: dường như làm ăn ở Việt Nam, đường vòng vẫn được ưa chuộng hơn!

Mất điểm vì “nhập gia tùy tục”

Công bố liền kề ngay sau Ernst & Young một ngày ( 23-9-2008 ) là Bảng xếp hạng tham nhũng 2008 của Tổ chức Minh bạch Quốc tế ( Transparency International ). Trong khi Ernst & Young “nội soi” tham nhũng từ chính doanh nghiệp thông qua hành vi hối lộ thì Tổ chức Minh bạch Quốc tế ( Transparency International ) lại “đo lường” tham nhũng từ cảm nhận của giới doanh nghiệp và các chuyên gia về khu vực công. Bảng danh sách năm 2008 bao gồm 180 quốc gia và vùng lãnh thổ, được “chấm” theo thang điểm từ điểm 0 ( tham nhũng cao nhất ) đến điểm 10 ( được coi là “sạch” nhất ).

Đáng chú ý năm nay, một số nước từng có vị trí cao trong “Top trong sạch” đã mất điểm vì các doanh nghiệp nước họ trở thành “nguồn cung tham nhũng” ở nước ngoài. Phần Lan tụt từ vị trí số 1 xuống đứng thứ 5, Anh quốc rớt từ vị trí thứ 12 của năm 2007 xuống vị trí 16. Danh sách giảm mạnh còn có Bulgaria, Burundi, Maldives, Na Uy…

Thực tế, các nước được coi là “trong sạch” nhất trong bảng xếp hạng hàng năm của Tổ chức Minh bạch Quốc tế ( Transparency International ) đều rơi vào nhóm các nước OECD ( gồm các nền kinh tế phát triển như Mỹ, Canada, Nhật, Hàn Quốc và các nước Tây Âu ). Đây là những nền kinh tế phát triển, có tính minh bạch tương đối cao, sở hữu nhiều công ty đa quốc gia, xuyên quốc gia.

Nói cách khác, tuy có thể hạn chế tham nhũng ở nước mình bằng hệ thống luật pháp chặt chẽ nhưng với những “con bạch tuộc” lan khắp thế giới, các nước này đang sở hữu một “nguồn cung tham nhũng” khổng lồ cho các nước khác.

Thấy được nguy cơ đó, năm 1999, các nước OECD đã ký chung Công ước chống tham nhũng trong đó quy định rõ nếu các công ty của OECD ra nước ngoài hối lộ vẫn bị xử tội hình sự ở trong nước.

Thế nhưng năm nay, nhiều nước đã bị mất điểm khi phát hiện ra doanh nghiệp nước mình đã có hành vi hối lộ tại nước ngoài.

Với Việt Nam, câu chuyện này không xa lạ. Cách đây không lâu, chính Nhật Bản đã khui ra vụ hối lộ được cho là của một doanh nghiệp nước này với một quan chức của Việt Nam. Hiện vụ việc vẫn đang được điều tra từ cả hai phía.

Về Việt Nam, theo báo cáo của Tổ chức Minh bạch Quốc tế ( Transparency International ), chỉ số “cảm nhận tham nhũng” của Việt Nam đã cải thiện được 2 bậc, từ vị trí 123/ 180 lên 121/180 nền kinh tế. Các nước tiến bộ nhất trong cuộc chiến chống tham nhũng là Qatar, Hàn Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ. Cuối bảng là Somalia, Iraq, Myanmar, Haiti, Afghanistan và Sudan…

Cải thiện được 2 bậc từ 123 lên 121 trong 180 nền kinh tế được xếp hạng ghi nhận Việt Nam đã đã có những nỗ lực nhưng bước tiến nhỏ đó chưa làm hài lòng giới doanh nghiệp. Mới đây Việt Nam đã được Anh xếp vào nước có thị trường mới nổi hấp dẫn nhất nhưng từ “thấy hấp dẫn” đến “thực sự tấn công” là hai chuyện khác nhau. Tại nhiều cuộc hội thảo, đại diện phòng thương mại nhiều nước OECD đã nói thẳng môi trường kinh doanh thiếu minh bạch là điều khiến họ phân vân nhất. Bởi với quy tắc xử phạt doanh nghiệp có hành vi hối lộ kể cả ở nước ngoài, không ít doanh nghiệp rất ngại rơi vào cảnh đi tù vì phải “nhập gia tùy tục” ở những nước mà tệ tham nhũng, đòi hối lộ còn phổ biến.

Phan Hùng