NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Thuốc rẻ cho người nghèo - TS Nguyễn Đình Nguyên

Vừa mới đây xảy ra sự kiện công ty dược F Hoffmann - La Roche AG (Roche), Thụy sĩ khiếu nại công ty dược Nanogen của Việt nam về việc vi phạm bản quyền sản xuất thuốc điều trị viêm gan siêu vi C, một sản phẩm mới của Nanogen có tên là Pegnano. Không đề cập đến việc có hay không vi phạm sở hữu bản quyền dược phẩm, một vấn đề được đặt ra từ sự kiện này là có một số ý kiến cho rằng vì lợi ích của người nghèo, các công ty dược địa phương có thể sản xuất các loại thuốc phiên bản (generic drugs) theo nguyên mẫu công thức của các thuốc gốc trong thời gian còn bản quyền, nhằm phục vụ số đông bệnh nhân. Đó cũng là nội dung được đề cập trong bài viết này.

Một vấn đề toàn cầu mà nhân loại đang phải đối mặt đó là bệnh tật gắn liền với sự nghèo đói. Các nước thứ ba có lượng dân số đông nhất trên thế giới mà cũng là vùng dịch tể của các bệnh dịch nghiêm trọng như HIV/AIDS, sốt rét, lao, viêm gan siêu vi v..v..thế nhưng lại không thể có đủ thuốc để điều trị cho người bệnh. Hầu hết các thuốc đặc trị cho các bệnh hiểm nghèo này là do các đại công ty dược của các nước giàu có sản xuất, nên giá thành rất đắt đỏ, mà có thể nói là người nghèo phải chờ chết vì không có tiền mua thuốc.

Nhu cầu bức thiết này đã được đưa vào nghị trình của WTO, các nước thế giới thứ ba yêu cầu được phép chuyển giao công nghệ sản xuất các thuốc thiết yếu có bản quyền từ các công ty mẹ. Mãi đến 2003 WTO mới chuẩn y vĩnh viễn quyền hạn này cho các nước thứ ba sau 10 năm thử nghiệm với việc áp dụng tạm thời.

Theo luật mới này, WTO cho phép các nước thứ ba ngoài sản xuất, còn được nhập các thuốc phiên bản của thuốc còn bản quyền nhằm để điều trị các bệnh nghiêm trọng hoặc các đợt dịch. Tuy nhiên, cũng theo luật định, các nước đang phát triển cần phải thông báo cho WTO các thuốc họ cần và tên các nhà sản xuất thuốc phiên bản để thông báo cho giới chức trách cấp quốc gia của các công ty mẹ của thuốc có bản quyền.

Rào cản này được tháo dỡ được coi như là một cái phao cứu mạng cho dân nghèo, thế nhưng họ lại phải đối mặt với một rào cản khác đó là hiệp định thương mại song phương và trong khu vực, mà trong hiệp định này có quy định về việc tôn trọng sở hữu bản quyền. Do đó, giới chức trách cấp quốc gia của các nước thứ ba cần phải có những đề xuất thay đổi chính sách được áp dụng cho các trường hợp ngoại lệ.

Chẳng hạn như năm 2004, Malaysia đã ban hành một lệnh cấp quyền sử dụng của chính phủ, cho phép các công ty địa phương nhập các thuốc phiên bản điều trị HIV/AIDS từ hãng dược phẩm Cipla của Ân độ để phân phối trong các bệnh viện công. Nhờ vào lệnh đó mà đã lập tức giảm chi phí điều trị cho bệnh nhân HIV/AIDS ở đây giảm đến 80%, số lượng bệnh nhân được nhận thuốc điều trị tăng hơn gấp ba lần. Ngược lại, chính phủ Malaysia cũng đã chi một khoản bù lỗ 4% tính trên giá thành của thuốc phiên bản, cho các công ty thuốc gốc hiện đang có mặt trên thị trường nội địa.

Trong trường hợp của Zimbabwe thì chính phủ ban bố tình trạng sức khỏe khẩn cấp cho đối với vấn nạn HIV/AIDS. Đây là một trong những quy định tiên quyết cần phải được cấp giấy phép sử dụng thuốc phiên bản. Sau đó, ba công ty dược phẩm nội địa Zimbabwe được phép sản xuất các dòng thuốc phiên bản điều trị HIV/AIDS.

Như đã đề cập ở trên, một khi một quốc gia sử dụng quyền ưu tiên nhập hoặc sản xuất thuốc phiên bản của một công ty mẹ hiện đang lưu hành trong quốc gia đó thì một tỷ lệ phần trăm đền bù nhỏ được chính phủ duyệt cho công ty thuốc gốc. Tỷ lệ này dao động từ 0,5% như ở Indonesia đến 4% như Malaysia tùy theo quốc gia quy định.

Tuy nhiên, luật định mới của WTO cho phép các nước đang phát triển sử dụng dòng thuốc phiên bản cũng gây ra nhiều quan ngại đối với các quốc gia cũng như công ty sở hữu bản quyền thuốc gốc, nhất là vấn đề lạm dụng chính sách ưu tiên đó, các công ty sản xuất thuốc phiên bản tìm cách xuất khẩu sản phẩm phiên bản ra ngoài thị trường thế giới làm phá giá thuốc gốc. Điều đó gây ra thiệt hại kép cho các công ty mẹ bởi chính họ đã không những “biếu không” bản quyền mà còn mất cả một thị trường tiêu thụ do thuốc phiên bản quá rẻ mạt. Quan ngại thứ hai đối với các công ty mẹ là do thuốc phiên bản đã được sản xuất đại trà và giá thành rẻ mạt ở các nước thứ ba, nơi số lượng tiêu thụ luôn lý tưởng, nên thị trường của họ bị thu hẹp, làm cho tính cạnh tranh giữa các công ty mẹ trở nên khốc liệt hơn để được cấp phép, một trong những “thủ đoạn” đó là cạnh tranh không lành mạnh bằng cách phá giá.

Tóm lại, mỗi một con người trên trái đất có một quyền được Liên hiệp quốc công nhận đó là quyền được chữa bệnh. Tuy nhiên, do kinh tế phát triển không đồng bộ giữa các nước đã và đang phát triển, người dân nước nghèo không có thể nào được chữa bệnh với giá thuốc “cắt cổ” của các công ty dược Tây phương. Để điều chỉnh sự bất cập này, WTO đã ban bố quyết định cho phép các nước thứ ba được ưu tiên sử dụng bản quyền từ các công ty gốc để sản xuất hoặc nhập các thuốc phiên bản. Thế nhưng, chính phủ sở tại cũng như các nhà chức trách chuyên môn cần phải có một số thay đổi trong chính sách quy định các điều khoản ưu tiên về y tế, cũng như trong các ký kết hợp tác song phương nhằm tránh khỏi sự ràng buộc về mặt sở hữu bản quyền này.

Phản hồi về bài viết "Thuốc rẻ cho người nghèo" - TS Nguyễn Đức Thái

Quyền sản xuất thuốc cho các bệnh hiểm nghèo rất đáng được đề cập tại thời điểm này. Như đã nói, ở những năm 1990 khi dịch AIDS hoành hành thì Brazil và Thái Lan là những nước đi tiên phong chống lại sự độc tôn bản quyền về thuốc trị AIDS. Tiếng nói công lý của Eloan Pinheiro (cho Brazil) và Krisana Kraisintu (cho Thái Lan) đã được thế giới lắng nghe và ủng hộ. Họ đã phá được rào cản bản quyền để cứu những nạn nhân AIDS. Tiếp theo đó, nhiều nước khác được thừa hưởng thành quả này như trường hợp của Malaysia, Zimbawa mà Nguyên đề cập.

Tuy nhiên, trong tranh chấp hiện nay giữa Roche và NanoGen, chiến lược này có thể dùng để ủng hộ NanoGen được không? Tôi thiết nghĩ giải pháp này là con dao hai lưỡi và sẽ không hoàn toàn lợi cho NanoGen và nới rộng hơn là Việt Nam. Chính phủ có thể ủng hộ NanoGen thắng cuộc qua thực hiện chính sách giá thuốc rẻ để phục vụ bệnh hiểm nghèo do siêu vi gan đang hoành hành ở Việt Nam, mà đại đa số tầng lớp bình dân là nạn nhân. Thế nhưng dư luận thế giới sẽ cho rằng đây là lý do giả tạo để cạnh tranh và cướp bản quyền của Roche, và dù họ có chấp nhận nhu cầu bệnh lý xã hội Việt Nam cho NanoGen sản xuất interferon thì thế giới sẽ đánh giá thị trường đầu tư thuốc ở Việt Nam rất thấp vì nhiều bất trắc bà thử thách. Như vậy, uy tín của NanoGen sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực và Việt Nam cũng không có lợi về mặt kêu gọi đầu tư.

Chúng ta cần những giải pháp tích cực hơn cho vấn đề của Roche và NanoGen. Theo tin của Tiến sỹ Hồ Nhân vừa chia sẻ trên diễn đàn này thì NanoGen hoàn toàn tự chủ trong kỹ thuật tạo PegNano interferon mà không dùng phương pháp của Roche. Nếu vậy, chúng ta cần khai triển dự kiến khoa học này thành một lợi thế để chứng minh rằng NanoGen là một cơ sở kỹ thuật cao và có thể độc lập sản xuất những dược phẩm sinh học đặc thù khác với sản phẩm của Roche và của sản phẩm interferon được sản xuất từ những nước khác trên thế giới. Thông tin về tổ chức và cơ sở nghiên cứu với tiêu chuẩn quốc tế WHO-GMP cũng cần được cho phổ biến rộng rãi để thế giới hiểu rằng Việt nam đã đạt được trình độ kỹ thuật cần thiết của Công nghệ sinh học trong chu trình sản xuất các sản phẩm sinh học làm thuốc đặc trị.

Nếu NanoGen có thể phủ nhận được những phản kháng về xâm phạm bản quyền của Roche bằng cơ sở và dữ kiện khoa học đặc thù của PegNano interferon thì đây sẽ là một chiến thắng mang lại vẻ vang lớn cho NanoGen và Việt Nam. Đó sẽ là một thông điệp cho các hãng đầu tư nước ngoài hiểu rằng Việt Nam là một môi trường đầu tư có nhu cầu cao và có sự cạnh tranh lành mạnh như các nước tiến bộ khác vì dựa trên cơ sở khoa học kỹ thuật. Một hậu quả có thể dự đoán là Roche sẽ giảm giá thuốc interferon của mình và có thể NanoGen cũng sẽ có hành động tương tự để tiếp tục cạnh tranh. Như vậy, một số lớn những bệnh nhân ở Việt Nam sẽ được trị liệu bằng thuốc đặc trị interferon quý hiếm này. Hai hãng Roche và NanoGen chắc không thể bị thiệt thòi khi hạ giá vì sẽ có một số lượng lớn bệnh nhân ở Việt Nam có khả năng dùng.

Và thực tế, Roche là một tập đoàn khoa học và kinh tế khổng lồ với sức mạnh phù thủy (ọ đã mua cả hãng công nghệ sinh học đầu tiên và lớn nhất ở Hoa Kỳ, Genentech!). Chính phủ cần tận dụng mọi lý do chính đáng của NanoGen và cộng đồng khoa học Việt Nam cần sát cánh yểm trợ NanoGen trong cuộc đấu không cân bằng về sức lực này. Yếu tố xã hội về nhu cầu trị liệu cho những bệnh nhân Việt Nam chỉ nên được dùng như một áp lực tâm lý chứ không phải là lý do pháp lý để tránh các dư luận tiêu cực về Việt Nam như đã nói trên.

Cầu chúc mọi điều tốt đẹp đến với NanoGen và Việt Nam.