NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Sàn chứng khoán Việt Nam đang là câu chuyện nóng nhất trên các thị trường mới nổi lên hiện nay

Cuối năm ngoái, một người bạn làm việc trong ngành phát triển kinh tế ở Việt Nam lắc đầu: “Ghê quá, từ ngày được ông Tổng Thống Hoa Kỳ Bush đến thăm, thị trường chứng khoán ở Sài Gòn tăng vọt lên như gió. Ðã báo động với họ là coi chừng bong bóng sắp vỡ. Nhưng họ coi như không”.

Từ bữa đó tới nay, chỉ số của Trung Tâm Giao Dịch Chứng Khoán Việt Nam ( viết tắt là VSI, Vietnam Stock Index trong tiếng Anh ), tức thị trường chứng khoán Sài Gòn đã tăng thêm gần một phần ba nữa rồi và đang rướn lên tới con số hơn 1.000 . Chỉ số thị trường Sài Gòn đã tăng thêm gần 144% một năm trong năm ngoái, lên nhanh nhất là trong hai tháng : 11 và 12. Chắc là có nhờ cái vía của ông Tổng Thống Bush thật .

Chỉ số VSI lúc ra đời ngày 28 Tháng Bảy năm 2000, được tính là 100 làm cơ bản . Tới cuối năm 2006, chỉ số đã lên tới 751, sau khi tăng hơn gấp đôi ( từ hơn 300 lên 750 ). Từ ngày đầu năm 2007, chỉ số VSI tăng với tốc độ đua xe gắn máy. Ngày 05 Tháng 01 lên tới 800, một tuần sau vượt quá số 900, đến Thứ Ba kế tiếp thành 984 và sau đó nhảy tới hơn 1.000. Người ta mua bán nhiều quá khiến nhân viên của trung tâm phải làm việc suốt ngày, nửa đêm chưa xong việc. Chẳng bù với hồi năm 2002 còn làm việc hai, ba ngày một tuần, mỗi ngày ba hoặc năm tiếng đồng hồ thong thả!

Ðể quý vị có thêm thông tin để so sánh, chỉ số Dow Jones của thị trường chứng khoán New York (DJIA) ra đời năm 1896, tới năm 1906 lên tới số 100. Từ mức 100, muốn lớn gấp 5 lần, DJIA phải đợi nửa thế kỷ, năm 1956 mới đạt tới con số 500. Mất 76 năm sau khi ra đời, năm 1972 : DJIA mới lên được tới 1.000, lên tới đó rồi lại tụt xuống, đợi 14 năm nữa mới tăng lên gấp đôi thành 2.000.

Thị trường chứng khoán Sài Gòn lớn nhanh hơn, nhanh quá, lớn gấp 10 lần từ 100 lên tới 1.000 trong vòng 6 năm rưỡi.

Trong nghề đầu tư chứng khoán người Mỹ có châm ngôn : Ðiều tra, nghiên cứu trước khi đầu tư, Investigate before you invest. Muốn điều tra, nghiên cứu, phải tìm ra tin tức. Càng nhiều tin tức càng tốt, là thị trường càng có hiệu quả cao. Nhiều người biết là mình đang mua cổ phiếu với một giá cao phi lý, nhưng tin rằng ngày mai, ngày mốt thế nào cũng có người mua phi lý hơn mình.

Thị trường chứng khoán ở các nước tư bản bắt đầu do nhu cầu của nhân dân, ở đây là các nhà kinh doanh và bỏ vốn. Ở London vào cuối thế kỷ 17 đã có 140 công ty cổ phần; những người có cổ phần các công ty này muốn đem bán, họ tới gặp nhau ở 2 quán cà phê nổi tiếng, không khác ở TP HCM mấy năm gần đây. Vì nhu cầu tin tức, mới có những người in các bản tin về hoạt động của các công ty. Sau khi có những vụ lừa đảo, che giấu tin mật để dùng riêng kiếm lời, năm 1697 chính phủ phải làm ra luật để trừng phạt kẻ gian. Từ từ, người ta phải tổ chức thành thị trường từ đầu thế kỷ 19, và các luật lệ về buôn bán chứng khoán liên tiếp ra đời. Chủ yếu luật lệ buộc các công ty ghi danh phải công bố sổ sách và tin tức hoạt động cho bàn dân thiên hạ biết. Ở New York trong thế kỷ 19, những người muốn mua bán cổ phần gặp nhau ở ngay trên lề đường, họ chỉ bước vào ngân hàng để thực hiện việc chuyển giao, tiền và cổ phiếu nhờ ngân hàng giữ hộ. Chính những người mua bán cổ phần và làm môi giới trong việc mua bán đã tổ chức ra thị trường chứng khoán. Cho đến năm ngoái, Thị Trường New York vẫn là một câu lạc bộ tư nhân, ai muốn vô phải mua ghế của người đã ngồi trước. Bây giờ mới trở thành một công ty công cộng có cổ phiếu bán trên thị trường chứng khoán, đến lượt chính họ phải cung cấp tin tức hoạt động cho công chúng biết!

Nếu không có tin tức công khai, minh bạch, thì thị trường chứng khoán rất dễ biến thành một thứ sòng bài, hoàn toàn dựa trên may rủi.

So sánh với các thị trường chứng khoán quốc tế thì thị trường Việt Nam còn là một cậu bé chưa lớn. Tổng số trị giá các cổ phần đã lên tới gần 15 tỷ đô la Mỹ, và đang hy vọng sẽ có thêm khoảng 70 công ty mới ghi danh, tổng giá trị sẽ lên tới 20 tỷ trong một vài năm. Ðể so sánh, nên biết giá trị cổ phần tất cả các công ty ghi danh trên thị trường chứng khoán New York là 21.000 tỷ đô la, bằng 66% giá trị các cổ phần trên các thị trường khắp thế giới. So sánh thì thấy thị trường Việt Nam vẫn còn bé tí hon.

Còn bé nhưng hay ăn chóng lớn cũng là một tin mừng. Tuy nhiên, phải coi chừng ăn cái gì mà lớn lên nhanh như vậy. Sợ nhất là ăn toàn những tin đồn, tin thầy bói, ăn phải tin giả. Triệu chứng khiến những người hiểu biết khi nhìn vào phải lo ngại là tỷ số giữa giá cổ phần và tiền lời tính cho mỗi cổ phần, tiếng trong nghề gọi là P/E, Price-Earnings Ratio.

Trong cơn sốt thị trường kỹ thuật tin học hồi trước năm 2000 ở Mỹ, tỷ số PE cũng lên rất cao, lên mãi, sang năm 2001 thì bọt xà bông bể tung, chỉ số NASDAQ tụt từ trên 5.000 xuống chỉ còn 1.000. Ở Tp HCM bây giờ cũng có hiện tượng đó. Tỷ số PE của VSI đã lên tới 38 lần, giống như Nasdaq mấy năm trước, tức là giá cổ phần tính bình quân cao gấp 38 lần lợi nhuận của các công ty nếu đem chia cho các cổ phần.

Thông thường, tỷ số PE thấp chỉ bằng một phần ba con số 38 này. Trong 75 năm lịch sử từ lúc người ta theo dõi chỉ số S&P 500 của 500 công ty lớn ở Mỹ, lúc thị trường lên cao nhất PE là hơn 18 lần, khi xuống thấp nhất là hơn 9 lần, trung bình giá cổ phần bằng 14 lần lợi nhuận. Khi PE mà lên tới 20 lần là người ta đã thấy có triệu chứng bất thường. Hiện nay các thị trường chứng khoán ở Trung Quốc cũng đang có tỷ số PE trên 30, cũng đang lên cơn sốt như thị trường Việt Nam.

Muốn hiểu ý nghĩa tỷ số PE chúng ta thử tưởng tượng mình đi đầu tư 100 đồng, thí dụ, khi thấy tiền lời được 10 đồng một năm; như vậy thì tỷ số PE là 10 lần ( P/E = 100/10 = 10 ). Mua một chứng khoán đầu tư giá 100 đồng, cao gấp 38 lần tiền lời, tức là chỉ lời có hơn 2 đồng rưỡi mà thôi ( P/E = 100/38 = 2,64 ). Tại sao người ta lại trả giá cao như vậy? Vì họ tin tưởng công ty mình mua sẽ phát triển rất nhanh trong tương lai, tiền lời sẽ tăng lên gấp bội. Niềm tin tưởng đó khiến người ta đánh cá, càng tin mình sẽ trúng mối thì càng trả giá cao hơn. Người nọ thúc đẩy người kia, anh này mua tranh của anh khác, cứ thế các nhà đầu tư đẩy giá cao lên.

Nhưng khi tỷ số PE cứ nằm ở mức cao như hiện nay thì vẫn cứ phải báo động, vì tới lúc nó sập xuống thì người ta sẽ mất tin tưởng ở cả hệ thống kinh tế thị trường. Người ta sẽ tưởng thị trường chỉ là một sòng bài, không biết rằng một thị trường hữu hiệu là cơ sở xây dựng nền kinh tế. Trong bài thời sự kinh tế , chúng tôi đã bàn về việc cải tổ hệ thống kế toán đang diễn ra tại Trung Quốc. Kế toán là những tin tức về thành quả tài chánh của các công ty. Người ta phải đọc mà hiểu các con số đó, hiểu và tin các con số đó thì mới đem tiền mua cổ phiếu của công ty. Thị trường là nơi chuyển tiền tiết kiệm của mọi người sang cho các công ty, tức là đưa vốn có sẵn trong xã hội cho những người sử dụng vốn mà kinh doanh. Thị trường hữu hiệu khi nào tiền vốn được chuyển tới những nhà kinh doanh giỏi nhất, làm ăn sinh lợi nhiều nhất. Muốn hữu hiệu, thị trường phải có tin tức chính xác.

Chính thị trường chứng khoán là một định chế “kiểm tra” và thúc đẩy các công ty phải làm ăn giỏi. Thấy giá một công ty Home Depot tụt xuống, tức là bị thị trường chê, lập tức hội đồng quản trị của công ty này phải cho ông Tổng giám đốc nghỉ việc. Vì các nhà đầu tư họ theo dõi hoạt động của các công ty hàng ngày, từng giờ, để quyết định mua hay bán. Ðộc trí bất như chúng trí, hàng triệu người ngó vào sổ sách, đọc tin tức báo cáo hàng tháng hay mỗi tam cá nguyệt, khi tự động bán cổ phần nhiều thế là chắc phải có cái gì sai lầm. Khi thị trường hữu hiệu thì không phải các nhà đầu tư bớt vấp phải sai lầm, không phải các xí nghiệp bắt buộc phải cố làm ăn cho có hiệu năng, mà nền kinh tế quốc dân cũng hưng thịnh hơn. Vì tiền vốn được chuyển vào cho các hoạt động kinh doanh có lợi nhất. Ðó chính là lý do tại sao các nước Nga , Ba Lan, Rumania, khi bắt đầu chuyển sang kinh tế thị trường là người ta tái lập thị trường chứng khoán. Thị trường Bucarest, Rumania là nước tiến sau các nước khác, bây giờ cũng có giá trị trên 20 tỷ Mỹ kim, cho một dân số chỉ nhỉnh hơn một phần tư dân số Việt Nam. Thị trường Warzawa, với dân số cả nước Ba Lan khoảng 35 triệu, cũng trị giá tất cả trên 30 tỷ Mỹ kim. Muốn thị trường hữu hiệu, lợi ích cho kinh tế toàn dân, thì phải có thông tin tự do, phải có tin tức chính xác. Phải có có luật lệ kinh doanh đúng tiêu chuẩn quốc tế. Và nhất là phải làm sao cho người đầu tư tin ở hệ thống pháp luật.

NND