NewYork Paris Hà Nội Khách thứ :

NIỀM TIN TƯƠNG LAI

     

Bài học đáng tiếc từ Xuất khẩu gạo - GS Võ Tòng Xuân

Việt Nam dự kiến xuất 400.000 tấn gạo trong tháng 8 - 2008 . So với mức 1.100 – 1.200 USD/tấn gạo thời điểm tháng 4, 5 thì với mức 600 – 700 USD/tấn hiện nay, Việt Nam đã thiệt mất 200 triệu USD. Trao đổi với VNnet, Giáo sư Võ Tòng Xuân cho đó là "bài học đáng tiếc" của Việt Nam.

Lịch sử lặp lại

Năng suất lúa hè thu vùng ĐBSCL chưa năm nào cao như năm nay nhưng bà con nông dân lại như “ngồi trên đống lửa” khi giá bán đang xuống thấp, không đủ bù đắp chi phí đầu vào. GS nhìn nhận vấn đề này thế nào ?

Đây là vấn đề lịch sử lặp lại. Năm 1995, tình hình đã xảy ra giống như năm nay. Khi Nhật Bản có một mùa hè rất lạnh, lúa bị lép, bị mất sản lượng khoảng 1 triệu tấn gạo nên họ phải bù lại bằng cách nhập gạo từ miền Bắc Trung Quốc với giá rất cao là 2.000 USD/tấn.

Người Trung Quốc chưa bao giờ bán được gạo với giá cao như thế nên họ dốc hết gạo miền Bắc Trung Quốc để bán cho Nhật. Đến mức không còn gạo ăn, họ phải mua từ miền Nam Trung Quốc với giá cao. Người miền Nam Trung Quốc cũng chưa bao giờ thấy gạo lại có giá cao như thế nên họ vét hết bán. Và họ lại thiếu gạo ăn, phải mua gạo của Việt Nam.

Lúc đó năm 1995, chúng ta còn nhớ, gạo mình đem bán cho Trung Quốc đều có giá. Nông dân, nhất là ở ĐBSCL cho đây là thời kỳ vàng son của lúa gạo nên hò nhau trồng lúa. Nông dân miền Nam và miền Bắc Trung Quốc cũng thế. Nhưng năm 1996, Nhật Bản không có mùa hè lạnh, sản lượng đáp ứng đủ, thành ra miền Bắc Trung Quốc chờ mãi không thấy Nhật Bản qua mua gạo, miền Nam Trung Quốc chờ mãi không thấy miền Bắc xuống mua, Việt Nam cũng chờ mãi không thấy Trung Quốc sang mua, thì giá gạo rớt thê thảm.

Bây giờ cũng tương tự. Từ đầu năm cho tới tháng 4, 5 cuộc khủng hoảng lương thực trở nên quá trầm trọng - có nguồn gốc sâu xa là Mỹ áp dụng chính sách năng lượng mới - giá gạo từ từ tăng lên.

Nhưng tăng đột biến nhất khi mà Tổng thống Philippines đề nghị mua gạo của VN với giá 700 USD/tấn để có gạo ngay. Việc này khiến VN bắt đầu xuất hiện đầu cơ, ngưng ký hợp đồng xuất khẩu. Do đó, Thái Lan trở thành nước xuất khẩu duy nhất, giá gạo từ đó tăng tới 1.100 – 1.200 USD/tấn.

Trong nước, vì Nhà nước lệnh ngừng ký hợp đồng xuất khẩu gạo trong khi giá gạo thế giới tăng cao, nên các công ty lương thực lo ngại, hệ thống lưu thông bình thường bị xáo động, xảy ra đầu cơ tích trữ, thành ra thiếu gạo trên thị trường. Giá gạo bị đẩy lên 20.000 – 30.000 đồng/kg. Bà con nông dân rất hoang mang, họ chưa thấy khi nào gạo lại lên ngôi như thế nên hò nhau trồng lúa. Nhưng cùng lúc đó, Philippines, Indonesia, Malaysia, Thái Lan cũng dốc sức trồng như mình nên khối lượng thu hoạch rất lớn, nhu cầu nhập cảng giảm mạnh.

Như vậy, sự tự phát trong nuôi trồng của bà con nông dân và những bất cập của hệ thống phân phối là những yếu tố chính dẫn đến khó khăn trong tiêu thụ hiện nay, thưa GS ?

Đúng rồi, nông dân nước ta sẽ vẫn tiếp tục khó khăn. Có thể nói, nông dân Việt Nam là những người tự do nhất thế giới, muốn trồng cây gì, nuôi con gì thì làm mà không biết bán cho ai, bán bao nhiêu. Tới lúc thu hoạch là lo gấp rút bán cho thương lái.

Tình trạng mua đứt bán đoạn hiện nay nếu không chấm dứt thì nông dân sẽ tiếp tục gặp phải bi kịch như thế. Trong khi các DN xuất khẩu từ lương thực, thủy sản, trái cây... đều không có vùng nguyên liệu của mình. Cho nên, muốn nói tới nền nông nghiệp thành công, nông dân khá lên thì các DN cần thiết phải thiết lập, gắn bó với vùng nguyên liệu và bà con nông dân không được làm ăn cá thể nữa mà phải tập hợp nhau lại thành các hợp tác xã kiểu mới, gắn kết lại có sức mạnh hơn trong việc định giá.

Bài học lỡ thời cơ

Trả lời phỏng vấn báo VNnet cuối tháng 4/2008, GS cho rằng, nên xuất khẩu gạo bởi giá gạo các tháng sau đó có thể giảm do các nước vào vụ thu hoạch. Đúng là sang tháng 7, khi VN xuất khẩu thì giá gạo thế giới bắt đầu hạ. Vậy việc ngưng xuất khẩu khi giá cao và đẩy mạnh xuất khẩu khi giá thấp ở đây có phải do chúng ta không nắm chắc lượng lương thực dự trữ, hay nhận định sai về thị trường thế giới, hoặc còn lý do nào khác, thưa GS ?

Người khôn đâu có làm như vậy. Nói mình không nắm chắc được lượng lương thực nên không dám xuất khẩu chỉ đúng một phần. Còn nói chúng ta nhận định sai về thị trường thế giới, giữ lại gạo vì nghĩ giá sẽ lên nữa thì chắc không có chuyện nhận định sai đâu.

Cũng có những công ty kinh doanh lương thực, khi ngừng xuất khẩu thì họ có cơ hội mua vào giá thấp, vì khi đó không ai dám mua vào. Chuyện này nhiều năm qua vẫn lặp đi, lặp lại..

GS có thể nói điều gì về chuyện xuất khẩu gạo giá thấp hiện nay ?

Việc ngưng ký hợp đồng xuất khẩu khi giá cao và đẩy mạnh xuất khẩu khi giá thấp là điều rất đáng tiếc, là bài học cho Việt Nam.

Nguyễn Nga

Xuất khẩu gạo giá cao nhưng nông dân vẫn thiệt thòi

Giá gạo trên thị trường thế giới đang rất cao, nhưng người nông dân đã bán hết lúa từ lâu. Chiến lược đảm bảo an ninh lương thực cho quốc gia sẽ phải đi từ gốc, đó là đảm bảo quyền lợi cho người sản xuất. TS. Đào Thế Anh, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và phát triển hệ thống nông nghiệp, Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam ( CASRAD ) trả lời phỏng vấn.

Việc đảm bảo an ninh lương thực của Việt Nam trong những năm tới phải đối mặt với những vấn đề gì, thưa ông ?

CASRAD đang tham gia xây dựng chiến lược an ninh lương thực với Cục Trồng trọt, Bộ NN và PTNT với nội dung chiến lược phát triển ngành hàng lúa gạo. Các chuyên gia cho rằng, an ninh lương thực của nước ta từ nay đến năm 2020 có thể bị ảnh hưởng bởi 3 nguy cơ.

- Thứ nhất, dân số Việt Nam sẽ còn tăng nên nhu cầu tiêu dùng sẽ tăng, hơn nữa gần đây chúng ta đang phải nhập nhiều nguyên liệu làm thức ăn gia súc.

- Thứ hai, đất nông nghiệp màu mỡ đang bị mất rất nhanh do đô thị hoá, công nghiệp hoá, đầu cơ ruộng đất và những dự án như chuyển đất lúa thành sân golf...

- Thứ ba, nông dân đã chán sản xuất nông nghiệp vì bị thu nhập cao từ thành thị lôi kéo. Nếu để tình trạng di cư ra thành thị được tiến hành một cách tự phát như hiện nay, không kèm theo việc quản lý ruộng đất để tăng quy mô sản xuất cho những nông dân ở lại sản xuất nông nghiệp thì lao động nông nghiệp đang bị nữ hoá, chăn nuôi và nghề phụ đang bị giảm sút, nông nghiệp sẽ chuyển từ thâm canh sang quảng canh, đa dạng hoá nông nghiệp sẽ giảm, lao động nông nghiệp sẽ bị thiếu và giá lao động tăng rất cao.

Như vậy, bảo vệ đất nông nghiệp và quy hoạch lao động, trong đó giúp một bộ phận nông dân sản xuất lúa chuyên nghiệp hóa là các biện pháp hàng đầu để bảo đảm an ninh lương thực thực phẩm.

Hiện giá gạo thế giới đang đứng ở mức cao song dường như người nông dân không được lợi nhiều từ việc này ?

Gạo đang bán được giá cao, nhưng nông dân đã bán hết lúa từ khi giá thấp rồi. Hiện nay ngành hàng lúa gạo không được tổ chức tốt, nên việc phân chia lợi nhuận cho nông dân rất ít và giá mua của nông dân vẫn thấp.

Giá gạo trên thị trường đến thời điểm này vẫn không trở về mức giá cũ trước cơn sốt ảo. Đây có phải là mức giá phản ánh đúng chi phí thực tế hay không ?

Có thể nói vừa qua không phải sốt ảo mà là sốt thật, giá tăng thật. Phải nhìn nhận như thế mới có được chính sách quản lý thị trường gạo trong nước phù hợp mà có lẽ trong thời gian gần đây chúng ta buông lỏng, chủ yếu dựa vào tư thương. Giá gạo không trở về được như lúc trước sốt giá vì hiện nay lạm phát chung tăng cao, giá gạo cũng không thể nằm ngoài quỹ đạo chung. Hơn nữa các doanh nghiệp vẫn trữ gạo để đợi xuất khẩu, vừa qua do sức ép của Nhà nước nên các doanh nghiệp mới bán một phần gạo cho thị trường trong nước để hạ nhiệt, nhưng có lẽ chỉ là tạm thời.

Hơn nữa vụ thu hoạch mới chưa đến do đó nông dân chưa có thóc để bán, và nếu có thóc thì giá vẫn sẽ phải cao vì giá phân bón đã tăng phi mã ( theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, giá FOB của phân urê tăng trung bình từ 56 - 59%, giá kali tăng lên 204%, phân DAP tăng tới 306-340% trong giai đoạn đầu năm 2008 ). Nông dân chắc chắn sẽ bị thiệt thòi và sẽ ảnh hưởng lớn đến vụ tiếp sau do nợ nần.

Theo chúng tôi hiện nay Nhà nước cần có biện pháp cấp bách về điều tiết thị trường phân bón, không thể thả nổi cho các công ty như hiện nay. Đây cũng là vấn đề lớn ảnh hưởng đến xã hội như giá xăng dầu và điện, nhưng có lẽ chưa được quan tâm đúng mức.

Chúng ta có nên tận dụng thời điểm giá gạo cao để đẩy mạnh xuất khẩu, khi an ninh lương thực trong nước vẫn được đảm bảo như hiện nay ?

Hiện Chính phủ đang đợi kết quả vụ thu hoạch tới để quyết định sẽ cho xuất khẩu hay không vì hiện nay có một số yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất lúa, đặc biệt là giá phân bón tăng cao. Nếu cho xuất khẩu hiện nay giá gạo trong nước sẽ tăng lên nhanh và sẽ gây ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội, trong khi đối tượng được hưởng lợi chỉ là một nhóm các công ty. Nhà nước cũng không thu được gì vì không thu thuế từ việc xuất khẩu gạo.

Hương Giang